Literarishe bleter · 1931-06-26 · 26 (26.6.1931) · p. Seite 494

(373) 26 'ליטערארישע בלעסער ני זײט 494 פעסטעד אױםגעהאלמענער רעגולאצד;. דאס, חץס *~ם דך, קען ניט דערציען, קען נים אדסלערנען. ז*ן אראויןגראטיע, װאו עש איז דער וױכמיקםטער בלל: ״שר־־ב. װי דו רעדסט״, אן?*דמאזדאםיע, װאס צוױנגט דט ױ תלמיוים דך צד פא־פחוכמ;, םארגל״נן, א£. שטעלן ױך אױף דעם אסששאס טין װארט, א;א ארטאנראפיע איז עלול פשוט צו שאחטעםםן ד־ קינדער. אט, למשל, האט םען או־ף דעד קאנםערענ־ן נערעדט ות&גן דעם אױטליינ םון װארט ״נערערמ״. צ־ זאל מען לאזן דעם ״ד׳ אדעד איפ א־ז־סלארטן. װאלט מען אבער דערלןינט צו שרײנן ״רעט״, דארף םען אױך דעחלו־ינן צ־ ש־ײבן ״מ רעצט״ (רעדםטי, עד ״שנ־צאך״ (שנײדט זך> אאז״ל אא״װ. עפ װאלם אומבאװא־םטז נ־ק נעסירט צד א םארשטעלונג םון ״ממזר-װערטעד״, ,װאס האבן נ־ט קײן אסשטאנצ עם װאלמ םא־ װאנדלט אונזער ײדש אין אן אזמנעלזמםערמי זשארנא;. א־ן אױף אזא מין שמ־אך װאלטן דך קינדער נאר ,װײניק או־נגעלערנט. ה־וצא-לנו - סא־דכט־ק מ־ט דעם ײדישן לשון, און א־ער אי- בערגעטדבענער ״רחמנות״ צו ד שוד-קינדער איז גארניט אזא מעלה. םען דאך לכל-הםדז־ת געדארםמ האבן א ביםעלע דרך-ארץ צו ד באלעכאט־ם סון דע־ ־אנמערענץ. נ־ט נעקוקט אױף דע־;א־געװד־קעד צװנר״ט־ננ, האט ז־ך דאך מאמענטנװ־ז אי־ף דער קאנפערענ־ן דורכנעדסן רער דין-ײדש- לעכעד צונאננ א־ן שטיינער. א״נעד פ־ן ד וױכט־קםטע מאטיװן פא־ ד־ עקםטרעמםטע רעפא־םאטאק איז נעװעז ־אם קינר. זאל טען מאכן אדױ, אז פאד ד ק־נ־ער זאל א־ן שוד זײן װאס-נדננער צו לע־נען. אכער אומפאד־כמ־ק־ט קאן דא צודנק ד קינדער א־ן דעד שול א בערישע טוכד״ ארטא־״־אפיע מ־ז א־ן שול ז״ן א זאך, װאם מען דארף לערנען. דאם ־ארף ב״ ־־ קינדער שאםן א חוש צו דער שםראך בכלל. דע־ װ־רװא־ און דע־ הםקר צו דעד א־טאנראפיע תאט שוין ב־ז א־צט שלעכט צ־נעד־נט דער ײדי- שע־ שול. או־ב עם טרעסן דך אםט קינדער, װאם ענדקן ד ש־- ־א־ן שדיבן מ־ט■ כד־זן, אױ עס ד ש־לר נ־ט ם־ן ד לערער, נאר כ-ון ־עט תוהו-ובוהו א־ן ־־ ב־כער און צ־ט־ננען, װאם ד־ ק־נ־ער ל־ענען. אץ ־ערדיננ און ב־לדוננ א־ז אמוױכטיקםטן א א ה ר.ן צ-ײטלין.׳ װארעע קונסט א ו ן ג ע ש י כ ט ע <א װארט צו דער דיםקופיע א״ום י. אפאטאקום רעפעראט ״װעגן היםטארישן ראמאן *) א־ן קיין שום נעננװארט - או־ב ם׳לעבט נישט סימ־לטאן א־ן םארגאנגענה־ט און צוק־נםט. דעם סנאב (און דן םארשטײעד אין דער ליםע,־א*־ר> האלמ דך אין אײן דאכטן, אז ער א־ז אננעםילט מיטן ,.צ־ט-נײםט״, װי א לוםט-באלאן מיט לוםט. א שקר, װאס נעמט דך ם־ן א טעות, װאם נעטט דך םון רעײצירן צײט אויף דעם א־ן-א־ן-אײנציקן, םאר דך אלײן נארנישט זאגנד־קן םראגםענט: נעגנװאו־ם, - דאם היםט.- אױף דוװסנױקי־וט, רעםארטאזש, ת־י-שטאןז, םארטלאז־קײט. צײט עקם־סטירט א־בעדד״־־םט נישט אויסער אונז. צײט אר א־ן אונז. מיר זײנען נ־שט בלױז ״מענסשן״ - ם־ר דנק נײם- טער און װעלטן, מיר דנק דורות. װ־ם״ל יארן האבן דך נעיארט, און װיםיל פאק האנן זיך נעםא־ט. און ודטיל ײרדת האבן דך געמימ. און װיםיל האבן בלץנגען םארבל־ט, און װים־ל פתדן ז־נען נ־שט געדאט;. פתק סון נאט, םון מענטש און ם־ן שפן, - ב־ז כ׳נין נעװא־ן דאם, װאם א־ך בין: א־נער םון אדמם מיליאנען דן. און וױיל מיר דנען נישט בלױז ״מיר״, .־דיל מיר אלע ד- נען דזרות - דארף קלאר דן, אז דער קינםטלער (םיק,בוח םון דעם עצם םאקט, װאם ער איז קינסטלעו־) דארף און 6װ נ־ן דארםן קינסטלער נײן צו געשיכטע? מ׳קאן קומען אזן זאנן: נעשיכטע איז דעקא־אצ״ע, איז אפע- רע, א־ז ביכעד-שטױב, איז עולם-האמת. ם־ן נעש־כטע איז גע- נונ פאר מ־ר דעד בלו־זער אנעקדאט. ס׳א־ז נענ־נ, ם׳א־ז ד- וד״־תר עםיל לדדוד־״ נ־ט מ־ד ל־בערשט ״רעאליטעט״. ניפ מיר ־עב הײנט, ד דרקלעכקןימ, ד םינוט. ד םעק־נדע, דאס לעצטע נעש־ײ, ד כ־אנ־ק, ־עס ק־נסט-רעפארטאזש (פאראן אזא ש־תך אױך: קוכסט-רעפארטאזש! נלײך װי דאס ערשטע של־סט נישט א־־ס דאב צװײטע...). א־ן א״־אםע - א־ן דעס סנאב־שן מיײ א־ך סא־אז םאר- שײדענע א־ראפעס:> - נעװעלטקט א פארך-םארװענ־־ש־ע אנטי- נעש־כטלעכק״ט, װאס איז נרי־ט אויך נעש־כט־ע צו םא־װאנד- ל־ען א־ן צ־טוננ נאון דערםון דער דעדפאלנ פ,־; ד לדדװינס). סנאב נומער א״נס, װי א לעזער, און סנאכ נוםעד צװײ, װי א ש־ר״ב־ער - ב״דע ז״נען זײ ד ת־ט־עד און ר־טע־ פון דער אזו־-;ערופענער .״װירקלעכק״ט״ און נעמען נעמט דך דאס דעו־םון, װאם ײ ז־נ־ען, א-ן :אנצן מתזת ז״ער;, אנט־ג־עש־כטלעך. אנט־נ־עש־כטלעך נ־שט אינס;־צשעאנ־שן אזן אםידו נישט אין רעװאלתדאנעק ד- נען. נאר סתם - מחםת נ־סט־קער צעשװאוםענק־ט. אב־ער אנט־נעש־כטל־עכקײט א־ז ניש־ט;אר ד־ער טײטש־: ג־ם- ט־קע אז־סנע־א־צלטקײט, א־ז נ־שט;אר דער ם־־מ־מ: צ־װ־ליזאצ־ע במקוב קולמור - ־עם הײםט ארך: דידנדק װעגן צי־ט אדן צײטמעס־- קײט - א־ננא-רן דעס סאמע עיקד, דעס עצס תזך םדן צי־ט. װא- דעס גדאד ד, װאס פראלן װעגן צײטמעסיקײט אדן צ״ט-גײסט און פא״־אדירן מא. וױ נאכט מ־ט שלעכמ ■םאדשטאנענער ״מארערנ־ש- קײט״ - דגען ד אומטאדערנםטע מענטש;. םאדװאםז װײל צײט א־ז נישט ״װירקלעכק״ט״, נ־שט דעד לעצטעד ג־עשדי און נ־שט - לעצטע מא־ע - פונקט םא־קעדט: צײיט א־ז;ראד אן ענ־ן, װאכ באקזסט עדשט ממשזת ^!וסוחזשו^נ י1נו5. אנדעדש נעדע־ם: מיקאן נ־שט לעבן א־ן דעד :־עגנװא־ט ־ * זע #ליס. כלעםער״ ניפ. 22 — 25.