Literarishe bleter · 1931-05-19 · 25 (19.5.1931) · p. Seite 485

* זײט 485 ליםערארישע בלעטער נום• 25 (372) יו. ז א ל א ט א ר ע ו ו דער מארקס-און ענגעלס-אינסטיטוט אין מאםקווע *־ידריך יזז־לער געזןגט ^■י6• דןנד עםטד״נ״״ע- £ ד.: ״די ,־דשלענדישע קאג״ארט״ עזטייט א־ן איינקע דרנו־נק סיל הענער םון די אינע־יקע פאדט״ע;: א־ן דעם רא-קנ־א־ן׳ע״עלנ■ א־נטנדנניפ קאן מען לײענען ניט נזך ד ־ועדק םון קא-ל םא-קנ און פרידריך ענגעלם, נאד אױך די גאנצע טאצ־אל־טט־שע ליטעױאטוד״. אדלער האט נ־ט א נ־.א:צן דנט־ק אנ-געשאצט דעש נאדאקטעד פ.־נט א־נטט־טוט. טיאיז טאקע דאט א״;צ״ד,ע א־ט ארף;>ג- דעד װעלט, דאו םען קאן א־נע־ל״ענען ד םארקם־טט־שע ליטעראטו- און קא.־ל-םארקט נתנ־־דן אן ד נערנשט־ינ־־טע קופ־וק. נשעה טיר יעלן תט לײענער אריינפ־ק אין דעט ארניד פ־ן דעם א־נטט־ט־ט, צו זײנע ם״ערקאשעט״ אין דעלנע עט ל־־.ן ד פאטא־קאפ־עט פדן קארל םארקט נרד, דעט ער או־ף ד נדאנזי זילנערנע קארטעט םדן אט ד קאפיעט געפינען גאנצע ״.וטד־נן: דד״עקן און םירעק;, דאם ־טטדינן או־ט גאנצע אפזאצן פון אט ד נד־ד - דאט ז״נען עדואדד נעדנ־ט־ט״נט קוםדד;. און טאקע דא א־נט א־נטט־טוט קאן מען לײענען םארקט נדד אט אזוי די ז״ דנען גע־טדנן, אן ד אלע דעדאקצ״עם און נלויזן, דאם דער רעדאקטאר נעדנשט״ן האט אין ז״ דורנגעס־דט. אנעד דא א־ז נ־ט נאר אן א־נטעדנאצ־אנאלער ל־־ען-זאל םון םארלןט-םאדט־־ני.. רא, א־ן דער דאדקער נ־נעד-־ט־ט־לק״ט םון ד אוםצאליקע קאנ־נעטן, װערט צתעג-ײט און שו־ן רורנגעס־רט ד עדט־טע־ א־ן דעד געדז־נטע לדט א־ד אנטאלוטע- ־ט־לםו־, און פ־לט טעד א״טענט־־ט־ק״ט גראנדעזע סו-נענדקע זאמלונג םון םארקט און ענגלט דעדק, א־נטעד דעד דדעקםעד רע־אקצ״ע סון דאדד נאדםאדט־ט־ דאזאנאוױ . אט דאם א־ז ד דינט־קםמע ״ש״עדע אינדטט־־ע״ םון דעט אינםט־ט־טט נראדצ״ד-ס־טמעם, דעלנע דערט אין דעם קאס־טאלן סא-דאג-נלאן נאצ״ננט: ״ד;־ר־ט־מע טעדע סון דער נ־נל־אטעק פ־ן דטנ־ט־אנ-טלענן טאצ״אל־זם״. 6 נענד םון אט דעד םאנומענטאלעד או־טגאנע ז״נען ־טױן תד־ט״נעז א״ף םאדדזי־דענע ־ט־סדאנן. אנט נענ־ דעלן דן י-ע- דידמעט נלויז ד נדד, דאס קא,-ל מא־קט און עננעלט האנן נע־טדנן. געד־ינלעך שדין אן ד אלע קום־וק און קיצודט. דאט-זשע ־ט־מעלט םיט דך םאר דער א־נםט־טוט א־ן ז״ן אלט־ד-לענער ארנעט? מיר װעדן דך דא אסשטעלן א״ף ־עם טאמע וױנט־קטטן. איין מיטארנעמעד פון דעם א־נטטיטוט. װזלנער א־ז נא- שמ־מט נעדאק אלט א־נזעד מורה-דרך, האט געסרודט עט נא- ראקטעדדק אױף סאלננדקן אוםן: — אוינ מיר זאלן פאדגל״נן תם אינםטיטוט מיט דעט ד ■ דקן םענטשלענן מוח. דעמ א־ד דא געפינען ד ד,״ײ ד״״סט- קאמעדז םון תם מוח: ד קאמעד םון דענקען, ד קאםעד םון זנדן און ד אנ־טדלענע קאמעד. דאט דנען אין א גע־ױםעד ה־נדכט - ד ד־^שאסטלענע קאנ־נעט;, דעד ארכ־װ און ד נאשטענדקע א״םשטעלונ:. אין וז קאנ־נעטן דעדט געפידט ד א־מאױסהערלענע םאדש- ארנעט, - דאם א־ז א״גנטלעך ד ״קאמער ם׳ין תנקען״. א־ד י*ר *רםיקל *יז סארעסגםלעכם געװמי־ן ס*ר װי רי*ז*נ#װ *יז דעגרןדירס געװןרן. — כןס. םין איכערז♦ פאראן אויף תר וחד׳ם א םך נ־כער-אוצ־זת, מוז״ען, װאט הימן-אױף און זאמלען יעדעם נלעטל, דאט קאן נאר האנן תם מינדסטן היםטארישן תרט. אװעלט-שש האנן דעד נו־־טישער םוזײ און ד קא-נעהשי סאלא־ן־נ־בל־אמעק, ת־ד-ײםט ד לעצטע, װאם א־ז א־נערפול,;עסאקט מיט הונתרטעד טד־זנטער אנםיק;. די דאז־קע בינעד-א־ן-מאנוסקריםמן-אוצרות צייכענען דך אנער אױס מ־מ ז״ער קאנםערדאט־װק״ט. אין ד אלמערם, או־ף ד טא• ליצעם, אונטער;לעזעדנע טאדלען ל־גן ארטגעלײנט א שלל םא• טעדאלן, אונ־ק־ממ אנעד ם־ט דעם לענעדקן לענן און סארשן האנן ז״ ה״ן שײכות ניט. אנת־ש א־ז דעד מ־<קם-און ענגעלם■ א־נםט־מוט אין םאטקװע, װעלכער געםינט דך י*״ף תר דאלא- כאנקע אין תם געװעזענעם דאלגאדקאד-םאלאץ. תר א־נסטיטוט איז נ־ט ענלעך או־ף קײן איץ אקאדעמ־שן א־נםטיטוט אויף גאר תר װעלט: דאט א־ז ניט ק״ן נ־נער-א־צר, ניט קײן ארכ־װ, ניט קיץ מוז״ און אסילו נ־ט ק״ן לאנאדאטא־־ע: עד איז אי דאם ערשטע. אי דאם צד״טע, אי דאם דדטע, אי דאם פערטע- און תרצו א לעבעדקע, אומאױפהערלענע, אוםדעדמ־דלענע, א־מ- געהײערע, לויט איד סארנענצ שמידער״ םון מארקם׳םארשונ;, װא־ יעת אסגענליאקעדעט-נ—נלעך שורהלע םון א נתנ-יד דנט נ־ט צולינ תם נײגער םון אן אנטיקװאר, נאר צדל־ב תט װאקטנדקן ננין םון תם םאצ־אליזם. און פונקט אזר וד איטאליע םיט אירע רו־נען און אנהענט־קע װענוסי א־ז געװען ד מעקא סאר ד ס־ל־נדמען םין תר עםטע- טיק, סונקט אזר צ־ט איצט ת״ מאדקם-אינםטימוט א מענגע סיל־- נדםען םון תד ארנעטער-נאדעגונג, װאם קוםען אה־ן צו םאדשן תפ קלאםן־תװאלוצ״אנעדן ענר און קעננװא־ש. א־ן ד קארי- דארן און קאנינעטן סונם א־נםט־טוט הערט איר שטענדק ת־הױפט ד ד־טשישע א־ן םראנצוידשע שםראנן. אהערצו ק־־מט מען ניט צו נאדאונתדן און נאטראנטן ד־ אלע אנט־קן, װאם דנען דא אויסגעזאםלט. עס דעדט דא געם־רט אן עקשנותדקע, םיםטעמאט־שע ארנעט אד־סצזלענן ״עדע אננעשד- נענע שדרה םון מארקם, ־עת םאטאקאס־ע םון א ה־םמאר־שן דא- ק־מענט. די געלערטע םון גאר תר דעלט נאדאונת־ן תם דא־ דקן א־נסמ־ט־ט, װעלכעד ארנעט ניט נל־יז א״ף תם עבו־, נא־ אויך אדף תם ה״נטיקן און מאדגנדקן. קודם־נל נא־אשט דעד א־נסט־טדט מיט זײן גראנדעזן פארנגים. נאגיצנדק ױך םיט אנר נארנים אן אדםדרדק, קאן םען זינער ז>הן, אז דאס א־ז ״אן אר-;אנידרטער נאחד״ האננדק אין דנק אנצ־שרײנן װענן תס אינ- ספיםוט, האנ איך ק־דם-־ל מ־נהעג־מק תם זײגער, ד״ה נעדאלט אססטרן דאם נאטו־אנטן א־ן א סא־ שעה. אבע- באלד האנ איך דך נענאסם, אז מק מוז דעם .ז״גער סארנ״טן אי־ף א קאתג- דאר, דעלכעד איז טאקע םא־״עתר געדא-ן אױף 5 נלעטלעך, נאבתם, װי איך האנ כדני אתר ד״נ־קער אױםמע־קזאם נא- מ־אכט ד אלע מערקװערדק״מן, ,דאס דנען סאראן א־ן דעס א־נםט־טוט. תר אינםט־טוט א־ז יעדאקםן מ־ט אן אומגעה״עק טעמסא. אט תר דאדקער א־תאל־םט־שער דנתםע-בױ איז א־ן ־אר 19ו?נ נאך נעדק א באשײתנעד קאבינעט בײ ת־ קאמונ־נט־שע- אקא׳ תמ־ע. ער האט דעמאלט אס־לו ניט סאדםאנט ק״ן גאנצן קאמ- פלעט םון מארקס א־ן עננלם װערק און אין יאר 1924 האט שו־ן