Literarishe bleter · 1931-05-19 · 25 (19.5.1931) · p. Seite 479

זײט 479 ליטערארישע בלעמער נום• 25 (372) אפגעזען פון א רײ חםתנות, ודא= מיקאן אדםזעצן וועגן דעם אדער יענעם װעדק - ז״נען כאר א נ״ס אין דער ײד״נזער ל־טעראשדר. נישט נאר װאס ױ ײר״נוע *•עזדכטע איז אױםגעלןמען םאר אונז אין א נײעם, רערתרבענעם אדםזען, נישט נאר װאש נעתרכטלעכע נעשםאלטן זײנען אױםגעװאקםן םאר אונז אין א נײעם װאוקם. אױך אונזער :עגנװארט א־ז דערהויבן געװארן דורך רער נײ־ אױסגעםאסטער םארגאנגענה״ט. טיט אונזער םאדגאנגענדײט א־ז אויך נתעלה געװארן אזנזער ײרישע ל־טעראטור און רער ײד־שער קינםט לער. יעדער אײנער םון די קינםטלער• ריכטער האט געשטר־טן ט־ט געשיכטלעכן שטאף, מיט נײע טאטעריאל;, ט־ט נ״ע סיטוא־ ציעכ א־ן זײ בײגעק־מען. ױ ײױשע כעשיכטע, װאט איז םרעטר געװען ־עט ײדישן כינטטלער, האט באקוםען א תיקון תרך זײן כאהעטטזנכ ם־ט דער געגנװארט םון דעד םאתאנגענהײט. - דער שידוך םון דע־ ײױ־טעד ליטעראטוד מ־ט רער ײד־שעי געיכרכטע האט עולה-־פה געװע;. ראמאנשדייבעד 1 ־־ װײל אלץ, װאס איך וױיט װעין אינױע , זו״ט א־ך אראנק ריפר־נג און פאדםטער. און אלץ, װאם איך װײט װעגן רעם צאױשן רוםלאנד, וױים איך אדאנק טאלטטאיען און טותעגיעװן. און װאם א־ך .ל״ט װעגן פראנקױיך א־ן ױ רעםטאװױר-אזן־װלי-צײטן, האט מי־ רעדצײלע סטענדאל און נאלואק. און אוינ איך זױיט עםעט װעגן אטעױקע, האנ איך עם צו םארדאנקען סינקלער לוןטן, שעדוווד אנײערטאן, ואס םאםאט.נא־ רער רא־ מאן ,לײזט דעט אמתר * * * אײב עמעצער, װאם קאן ױך נימ חירבפארץ דךן אנ־׳עױרן < . וױל ראך האבן אן אנונג װעגן איר, רארף ער אנכןמען צו ־־ ראמאן-שרײנער פון אםעך־קע. איך זאג צו די ראמאן-ש־״נע.־, וױיל קײן אײנעד פון ױ, נאװנדער כענומען, גיט ניט קײן ױב- מיקן נאגױף םון דעם םאלק, װאם זײן הויםט-נא־אקטער איז םיל- נעשטאלמיקײט. אבע־ גליקלעכערװײז לײנען ױ אמעױקאנער דא- מאנשרײבער פ־נקט אזד םולצאליק און םארשיידן, װי ױ ם־ל- צאייקע אץ םאדשיידענע ױםן םון זײעד לאנד. עם זײנען פאראן צװײ װא־נדערבארע םראנצױזייטע ניכער מיט ױ לעבן-יױעות אזן טעקסט פון ױ נעםטע אמעױקאנער שרײנער, װאט ג־נן אן אנ־נג װעגן אדט און טטיל םון זײער שדײנן. אזעלכע נ־כער געל־נגען זעלט;, אבער דאס בוך םון ג. שארענםאל אנטשםרעכט אלע םארעתנגען. עט א־ז נאר א שא־, װאט עט םעלט דארט ױ נעאקלאט־שע ־גדל׳ זרלא קאטהער, שארטאן װײלדער. מען קאן יא אדעד ניט ל־נ האבן ױ גתםע. אנער זײ שטעלן םאר אזײט םון דער אמעױ- קאנער ליטעראמור ארן מען קאן זײ נ־ט אױטמײדן. *ן דער אנרע־ ,־ער זײט װאלמ איך אין דער נאענטטטער אױסגאנע געװאלט זען איעליכע שרײנער, ור ר־נאעל נאלד, װאט האט אנגע־ שױנן א שיץ נ,־ך ״ײק אן געלד״/ און טאמאם װאלף, װאם זײן לאנגער ראמאן ״לאז ז־ך אױםן ה״ט װעג, מלאך ׳״, א־ו א נ־םל מטזשטש, אנער םול מיט םאעמ־שער גדדטק״ט. וױ א פרעטדע, לאנכ-םארשטארנענע, אװעקנעגאנענע זאך. דזרך דעם קינםטלעד דארף ױ םאתאנגענהײט ,דערן ם־נטנײ געגנװארט, ױ פארגאנגענה״ט דערהױבט ױ געגנװארט, מאכט ד אינטערע- סאנטער, רײכער,;ײםטױיכער. ״א היסטאד־שער ,־אמאן - זאכט אםאטאש־ - ודקלט ב-א־ אזנז םונאנדער א תרןפד״ צײכט װאם םא־ א כוחות םון דער םאר-;אננענהײט עס אינמערעםירן אונז און ממ־לא לענן א־ן א־נז״. אט דאפ א־ז געװען דער נײער צזנאנכ םון ױ ה״נטצײט־קע ״ױשע װ־כטיקע קינסטלעד צו זײערע כעשיכטלענע װעדק, און דאם איז געװען אײגנטלעך דער םט־מ־ל םאר ױ ה־םטאױשע ,־א- םאנען, םיט װעלכע אטאטאשז האט בארײכעדט ױ ײױשע ליטע״ ראטור. ר כע־גרכטלעכע װע,־ק םון שלו־ט אש (״קידוש השם״, ״כ־ש־ב־ מאכעױן פון קאסטיליען״, ״םאראנען״), פון ה. לײוױק (״דער כולם״י, םון תד םינםקי (״אלעקםאנדער און ױאנענעט״ א. א.>, פזן ־. אםאטאש,־ (״אין םרלישע ,זעלרער״, ״>-.186״>, םון ם־־ן הירשביץ, א. לע״עלעט, אד״־ן צייטלץ, א. קאציזנע, ם. הײלםעױן א. א. - אנדרע מ ןן ר ו א * די אמעדיקאנעד בשעת איך האב םארלאזן רעט פױנטעטאנעד ־אונ־װערט־טעט (פ־ר חדש־ם צ״ט האנ איך דארט;עלײענט לעקצ״עט װעגן םדאנ- צװדשן ראדא;>, האט מען מיך;ענעטן אנצוװײזן א טעםע םא,־ז עקזאמען, װעלכע מײנע שילער האנן כע־ארםט האלטן. איך האנ דך רײשנ כעװען נדט מײנע אמעױקאגער קאלעגן >גץ מיר האנן אזישכעקל־נן סטענדאלם א זא•;: ״:אר ױעם דאמאן ױײזם ־עט אמת״. אט דער כעדאנק, םונקט װי אלע אנהערע דױישטע געדאנ- קען, האט אין דך אסך זינען. איך װעל זיך אנער האלםן;אר נ־ א״נעם םון זײ. ם־ן שטענױק אן מראנט איך, אז א ,־אמאן ניט אונז מער צד פאדשטײן װענן א םאלק אדער װעגן אן א״גצלגעם, װעגן א טאכױק אדעד װע־.ן א ױארף, אײדער ױ גענױספע אבטמדאקטע ארער סטאט־םטישע יױעות. איך װײט םארזים, אז םען קאן מיט פעםטע צײפערן דעדװײזן, אז דער פ־נפיארקער פלאן אין רוט־• לאנד איז דערסאלנױיך און אז ער א־ז א תרכםאל, םען קאן;לײכצ״טיק דערװײז;, אז דײםשלאנ־ איז אנטװאפגט און אז ד א־ז באװאפנט, אז אמעױקע איז ענתילטיק תןנירט און אז ד װעט קומק צוױק צו אירע בוחות. אנער װען איך לײען איבער נארים פילניאקם ראמאן ,״זאלנא פאלט ארײן א־ן קאם- פיש; ים״, װערט דאם באלשעװיסט־שע ,־וטלאנד, װאכ איז אזד מ־טטעױעז, װײל ד איז אזױ אנדערשױק, צוט ערשטן םאל א ,־עאלע דערשײנוננ פאר ם־ר. א־ך זע באשײנפערלעך ױ לענעױקע נ־לדער, איך הער וד דער א־נזשינ־ער, װאם א־ז נעק־מען פון מאטקװע, פאדטײרקט ױן פדאיעקמ םאר ױ הדנגעטױבענע פײנט- לעך׳געשטיטטע ארטיקע ארבעםער, איך סיל דעט ט־דער םון ױ סרויען און דעם נליק פון ױ טעטיקע בויער, װאס דינק, נישט :עק־קטיאויםן םאדקסיזט א־ן טאצײאליזט, בױדער םון ק־פלינגם מענטשן. פ.־ן יענע מענטש;, װאס ז״נען א־ן דער םאנט *ן אן אױפנױ- מאניע... נעויםסער פר״נגויזישער שריפסעםעלןר, *װםןר נװן םיל װערק, ם)ןנןגר*פיע-־*ם*נען. י י י•