Literarishe bleter · 1931-05-19 · 25 (19.5.1931) · p. Seite 475

זײט 475 דיטערארישע בלעטער נומ. 25 (72□ נליבן פון דרי־ הוניעדם ח״־־מ. ז~ ־טלעםן דך פאד&אמערטע, ד,ו:- געריקע, מ~י קראנקע, אנער כדט האפענונ: אין האד־ן. פאד דעד :יומיקער אנ־טטרענכ־ני. :טיטך םון די םיר יאד קומט דאך ז״ עפעם אדאנקבארק״ט. אנערקעניננ סון ױ, װאס ז״נען אי:עתעבל*י:ן. די מלוכד״ װעלכע האט באדיזן ארויםונ־ק־ועטיטן פון ז״ דעס יעעטן יטװ״ם, דעס לעצטן ז־סי;, װעט נאװ״זן אסצוצאלן דערפאר. ז״ האנן אסט קענן א״גענעם וױלן, קענן א״נענעם נעװ־סן דערסילט אט״ל סון ז״ער צוזאנ: א־״ננעכאפטע צװ־כק ױ צ־ן םון דעד זינלאזער םלינה-דאשין, סארבלאסמע ת,־ך ױ סאטריאטי־טע לאזונ- נען, ז״נק ז״ נענאננק :־שט װ־םנד־ק נענו־ :אכװאס אדן סארװאס, מארדנױק און סאלנדיק אל״ן. פ־ל האבן גענלו־כט, אז דאם איז אסשד נ״ט־פ, אי יענע דארט א־נדעדזדיך װ״סן :עסער, אכע• ־ײר;■-אר איז ניזן םוף פארנליב; בלאף, דער בעל-חו: האט :אנק־אט־רט, ער האט זיך אדו־םנעװיזן פא־ נ־־טט צאיסקק און אומדאנקבא־. דאם ער־כ־טע ־״ט־טע דארף :אנױסט ז״ ם־ט א טרלומן־ז-טו־ער און מ־ט אן או־פ־ט־־פט ״ז״ט נענױםט״. אבעד דעד א־־פ־טר־םט א־ז ־טוין אפנער־:;, דאם טו־עד צעל״גט. אזוי פ־ל ז״נען ־כװ־ן ־א אדום פאדב״נענאננען, אז סהאט ־טוין או־סנעשעלט ענטוז־אזט פאד אלעמען. דאם דארף איז נ־־טט בלויז נל״כג־לטיק :אד או־ך ס״נדל־עך פא־ ױ װעלכע ז״נק •טו־ן סון העלדן נעװארן יטלעשערם. ־־ ער־טטע שפייז און נאנדאז־טן באיןומען ז״, א אי,־אנ־ע, נ־־טט :״ ד־ א״נענע, נאר נ״ ױ אננעטראסענע אטעױקאנער, ,װעלכע מיהאט ז״ :עה־סן :אטראכטן פא־ םי־נ״. ױ ־ע־־טטע פ,־״ד לע:ן ז״ א־בער א־ן א בחד־קער קנ״פע א־ן ד־ אױעמס פון ד&קרדיקע פרויען. ױ :א־טר״בוננ סון ױעם אומעט־קן גליק, ד־עס ה״סן א־ן ־ט־כורן אװנט, ױעם נארטן. װאו א־ן ד־ער סינסטערנ־יט טד־עט מען אן או־ף צונויפג־עקנו־לט־ע פא־ לעך, ױ לופט, װאם א־ז צום ־עחטטן םאל אננעפילם מ־טן ױח פון ױער וזלק־ער, שסראצנױק־ער ערד און נ־שט סון ק״ן קט־־ם, - ד• דאז־קע באשױיבוננ א־ז ױרנד-ש־־ן. ױ דערהו־בנק״ט און ד־ טױ- וױאלק״ט סלעכם זיך דא צוזאמען וױ א־ן װילאנם ל־דער. דעדנאך קערן זיך אלע אום אה״ם, :א״ ק״ן א״נעד שון ז״ קען ז־ך נ־שט נעפינען אין ױ נארמאלע ל־עבנם-באױנגוננ־ען. פון י״ נעם־טלעכע ־טטובן אנטלויםן ז״ צ־ױק א־ן ױ קאשאק אר״ן. ז״ קאנ־ען זיך נישט אסגעװאוינק סון די חבר־ם, מיט װעלכע דאם צוזאמענלעבן, ד־ קעגנז״ט־קע הילף ז״נען ג־עװעזן ױ א״נציקע דעד- ־ט״נונגען םון דענטשלעכק״ט, א־ן ױעו־ צ״ט סון דער נרו־ל־קער ־טח־טד״ אזון סון אינטעלינענט־ע עלטעק האט מ־ער נעמ״נזאמם מ־טן ־טכנו־ױקן שוסט־עד, ם־מ װעלכן סיבינק א־ם ,װאכן םון :שות- פותױקע איבערלעביננע;, װ־ ױ מוט־ער מיט דער שװעסטער, ,װעלכע קושנדיק א־ם סאד־טט״ען ז״ נ־שט, אז ־עד האט ז־ך אורגעקערט א־ננאנק אסרעמױער מיענטש. עד ,װעט ז״ דעדציילן װענן דעננעד, װענן ױ לײז אין ױ אקאש־עס, אב־עד ער װעט שארשװ״נן דאם, אז ער האט אליין א־ן אן ־ענגלישן אפחרר געשל״דעדט א האנט-נראנאט, װעל- כעד ד.אט א־ם אפגעריסן ױ םוס און װי אזױ ־ענעד האט שמאיבנ- ױק זיך או־םנעהו־:; א־־ף ױ ה־ענט און װאדפג־יק זיך םיטן נ־ף װי א סאקע האט ער שרעקלק־ גע־טױגן ביז,װאנק ער איז געשטארבן. ױ עױנעתננ ם־ן ד־עד ש־עקלעכעד סצענע םײניקט א־ם א־ן ־־ נ־עכט און ברענגט אים או־יין אין משונע־ע סון װעלכער םיהאט זיך :־שט נ־עקאנט אפה־טן ז״ן חבר, װעלכער א־ז אין אן אקאש צונעקװעטשט געװארן צ־ אםארװאונדעטן אין בויך; ױשענ־יק זיך א־ן ױ קנרלן נעדערים, האט ער ז״ א־ם צוױק אד״ננעקװעטשט מיט נעװאלד, און זק יעדע באװענונג א־ז באנלייט געװא־ן דורך דעס טו־בן שד״ען סונס שטארבנױקן. וױיל אויך דאס א־ז אשאבלאן און אנעםער- לעכער שאנלאן, אז אזעלנער סארנ־עםמ ז״נע סלזזמה-א־בערלעבע- :־שן, אז א מאדד, װאס װעדט א~*־עסו,־ט פון זעלבסט-באש־צוננ אט למשל, ױ נאשד״בוננ םון דער טלחמה א־ן ד־עס פראנט, - איז א־ן אגעודסן זק אסארט־קע זאך, עסעס אזעלכם, ,װאס רעד־ט שוין םא־ ז־ך אלק, אן אונט־ערש״ד װעד עם א־ז ױע־ או־טאר דער- סון. מדאו־ף נלי-םסק זק אגענוירענעד שד־־בער, אז מיזאל סון ױ גרויליקע ב־לדער אדויסבאקומק דו־ערנױקע וױערטן, אבער א־ן אלגעמיין גענומק קאן יעדער א״נ־ער, װאס רעדט אדער שר־יבט װעגן ױ, - או־סװעקן ב״ ױ צוהזס־ער אג־עסיל םון נרו־ל, שו־דעד און עקל. מארשוק, בלוט, טו־ט - דאס ז״נק זאכן ס־ז א נל״כער נעסיל-נאױ־טונ״ איך האב אין אנה״ב אונטעדנעשטראכן טק בא- צ־וננ צו ױ ליטעראױשע װעדטן םון דעם הערלעכן נוך, און נ־שט כױ צו םארמינעק ז״ זאנ איך דאם אלץ, אבער סיאונטערלינט :־שט ק״ן שום םסק, אז םיז״נק סאראן טעמ־עס וױנצ־קער אדער מער ניג- סט־קערע אלס ליטערארישעו־ םאטער־אל. א־ן דער א־צט־קער און א־ן דער אםאל־דער מלחמה-ליטע,־אטור <אמאל האט ז־ נעה״סן נאטא׳ ־•סט־ש־ע ל־טעראמור* האט נ־שט ־עקס־םטירס דער באנר־ף ״און ״אס װ״טער?׳׳, װאס א־ז אסט אםילו אנױעסער־ע טראנעד״ע װ־ דער טויט או־פן שלאכטפעלד. :לו־ז באלזאק אל־־ן האט ז־ך אםשר פארטדאכט א־נער דעס פאדטונקלטן נורל םון ױ נאפאל־עאנישע זעלנער א־ן דעד רױקער ג־עזעלשאסט, איבעד ױעם א־נטערש״ד פון צװםאםן ז״ערע כאראקטעד א״ננשאסטן, װעלכע ז״נען נעשעצט נע- ,װען אין םאלק אוי װעלכע ז״נען נעװאק אומנ״ט־ק און שעדלעך אין דער םױדנס-צ״מ. אראל האבן ױ םארױנסטן או־םן שלאכט- םעלד זיך נערעכנט; םול־ם ברידא האט כאטש געהאט מיט װאם צו שאנטאז־נױק ױ צ־װיל-מענטשץ. ה״נט מרעםן זיך אן ױ צוױקנע׳ ק־מענע םון שלאכטסעלד מיט דער גרעםטעד גל־יכנ־לטיק״מ. םון נעזעלשאפטלעכן שטאנדםונקט איז דאם אומבאד־ננט אםאז־ט־װע דערש״נוננ: אראפװארפן ױ נלאױע םון ױ מלחסה-טאטן, או־ס- דאטן ױ םאראינטערעסיחגג לגבי ז״ — דאם איז שו־ן העלםט װעג צו דער װעלט-םאצים־קאציע. אבער סאר ױ טלחםה-באט־־ל־קמע, פא־ יזיי פױװאט, איז ױ גל״כגילטיק״ט םון דער געזעלשאפט צו ז״ער מכלומרשטן ם״ן - ז״ער װ״טאגלעך. ױ נאפאלעאנישע :על- נער האבן כאטש נעהאט תם םון ױ שלאכט-םעלדער, װאס האבן אבער דערסון ױ ה״נטיקע זעלנער? אםשוטן סארדינסט-קױיץ, מיט װעמענס געשיכטע סיא־נטערעםירט דך נישט ק״נעד. אין באצוג צו דער מאדעתער םלחמה-ליטעראטור איז די :א- שר״בונג פון דעם דאז־קן צוריקװעגם צו ױ :ארמאלע לעבנס- ־אדיננונגען אז קלעך-דױיםטעו־ קאנװענאנם-איבערברוך װ־ ױ ער- ינזטע :אשדיייונגק םונם סאמיליע-לעק אויםן םאן סון דער אסא- ״יקער ר־טעראמור, װעלכע האט אלע ל־:ע-קא:סליקטן פארענױקט מ־ט דער חתונה-צערעטאניע. שוץ צי אםט האבן ױ מלחמה-א־דעאלאנן אדעד ם־,ס םוסטע מענטשן ליב ז־ך פארצושטעלן ״דאם א־מקערן ז־ך םונס זעלנערי אלס איױי^־ע: נאך ױ מאטערנישן און פק ק־מם אן אצ״ט םון;ד־קזעליק״ט, דאס סארבענקמע וױיב און ױ םוטער ז״נען מקבל- פנ־ם דעם מיק העלד אויף דעד יומטובדיק-באצ־רטער שװעל םון ־ער שטו:, און ױ שכנ־ם קוקן אױף אים מ־מ םאתוא־נדעדוננ. אויב דאי א־ז אםאל אזױ געװעזן, איז דאס ה״נט ינו־ין אשעדלעכער ׳ג־אבלאן. װעלכער א־ז צו זארגסעלטיק א״ננעװארצלט נעװאדן א־ן מענטשן. סיהאבן געגלויבט דערץ אן אויסנאס אלע זעלנעד םון דער ־עלטיםלחמד״ ז״ האבן דך באםיט װייטער דערין צד גלו־בן, אבער ־י װ־רקלעכק״מ האט ז־ך את־סנעװיזן א־נגאנצן אנדעדש. דעמאס- קיק דעם שלונצ װאס א־ז נעקויםט נעװאק ת,״ך דער מלחמה אלס א נ״ער באשדלדינץננס-אקט קיעןגן דער מלחמה - ױ ארםגאבע האט פאר זיך נעשטעלט רעמארק אין דץ נ״עם בוך. םון אנה״ב אן איז אלץ אנדערש, װ־ ױ זעלנעד האבן זיך נע־יכט, אנדערש װ־ טיהאט נעזאנט. צװ״-און-דױיס־ק א־ז םאר-