Literarishe bleter · 1931-05-19 · 25 (19.5.1931) · p. Seite 474

זײט 474 ליטערארישע בלעמער נוט. 25 (372) אגעוזיסע סימע <אין פויל׳ן, ל׳אמיד;אגן, אטיניטום פון 100 :יל׳ק, אין אויפל׳אנד - אססג דאל׳אח אויף צד םארשאפן ז־ך יידישע ביכער. עם איז, תכט דך, א קל׳ײניקײט, אנער אט ױ קל־־ניקייט קאן ווערן דער- אנהײב םון אנײעם קאנטאקט צװישן די ביבליאטעקן און די סא־- לאגן. עם קאן װערן דעד אנהײב םון אנײעם םאדשטארקטן א־נ- טערעס םאדז ײדישן בוך, װעלכער קאן שםילן א ףעזדרירנ־יקע ראלע אױף צו ברעכן דעם טויטן שטילשטאנד, דעם שװעדן קרזים. און װי די ניבליאטעקן, אזוי אויך דער יחיד, דעד םרי־נד ס־ן ײדישן װארט•. גל״ך אםיגניק אנעװ־סע סוטע צו פארשאפן זיך ײרישע װערק. אנשטאט ױידן, קלאגן און באװײנען ױ שװעדע לא:ע, זײט איר, ניבליאטעקן און םר־ינד םון ײױשן בוך, מודײב צו טא;. און מען פארלאנגט דאך אקלײניקײט. ױ נערען פון ױ ניבליאטעקן און ױ ידזידים, װאם װעלן זיך אפרוםן אויף אט דעם רוף, װעלן סיר םארעפנטלעכן' א־ן ױ ״ליטע- דאױשע בלעטער״. מיר .יױלן זען און װײזן, אז אונזער תף א־ז נ־שט קײן קול-ק־רא במדבר. ביבליאטעקז און םרײנד םון ײױשן בוך, - װער םון אײך ז״נען ױ ערשטע אויף דער רשימה? ״ליטערארישע בלעטער״ סע װײזן זיך (דערװײל, לײדער, װײניק און צוםעליקס .־מזים, אנ- דײטונגען װעגן דעם שװערן ק־יזיס ם־נם ײדישן בוך. מ־ר גלויבן, אז אויך או־ף ױ ערטער, א־ן פ־אוױנ־;, און א־ן ױ גודחקים, װעדט מען אויפמערקזאם אױף דעד געםאר, װאם עס רוקט זיך אן אויף דעם ײדישן בוך און ״ױשעד ל־טעראטור. קאן טען און מעג טען ױצא זק בלו־ז מ־ט קאנסטאט־רן די קאטאסטדאפאלע לאגע א־ן געגוג? אבער דאם ,ױאלט גע־הײםן, אז מען דערנענטעדט דעמ אונטערגאנג. ױ ײדישע נ־בליאטעקן א־ן ד־ גרעסערע צעגטערן, װי אויך אין ױ קלענערע ערטער אין גאר דער װעלט, ױ פרײנד םון יירשן װארט, װעלכע זײנק צעז״ט און צעשפרײט א־בעד די פארש־ידענע מױנװע דאיפן זיך אפגעבן אד־ן-וחשב־ן פון דער שװערער לאגע, און זען און באמיעײ זיך װי עם א־ז צו לינדעק דעם גרו־זאמען קר־• זיס. מען םארלאנגט נישט פון א״ך ק״ן נדבות, מען בעט :ישט קק שטיצעס, מק דערמאנט נאר אן דעם חוב, װאם איר האט צו דעם ײדישץ בוך. עם א־ז פש־ט א־ן גױנג ארו־םצוהעלםן ד• פא־- לאגן א־ן זײער שװ־עײע־ לאגע: עם פאדערט ז־ך בלו־ז א״ן קלײ- גיקײט: ד• פארװאלטונגען םון ר ײױשע ביבליאטעקן דוםן גלײך צונו־ף עקפטרע זיצונגק, אויף װעלכע עם ,דערט באהאנדלט אק פראגע: ד־ קאטאםטראפאלע ילאגע םונם ײד־שן בוך. או־ף אט ד־ עקםטרע ז־צונגק דארף אנגענומק װעק אײן באשלוס: גל״ך אסיגנ־רן א י ר ע נ א ק ז ש ױ ו י צ ק א רעמאדקם גצחון־וועג ( ״ד ע ר װ ע־ ג א ו י ף צ ו ר י ק״) מענטש םוי אײן בוך בלויז. אלזא, םיאיז איבעױק צו זאגן, או ױ גאנצע םשטות, רעמארקס בלומרשטע אומליטעראױשקײט - איז נישט עפעס אנדעדש, װי אהויכע ק־נםט-מדרגד״ או ױ אויםטרײסלונג, װאם םהאבן איבעתעלעבט מיליאנען לעזער, שטאממ נ־שט בלויז םןו דער זעלבעד טעמע <װאם איז באארבעט געװארן אויך תרך אנ- דערע>, נאר קודם-בל םון דער טיפער װ־רקונג םון דעם טאלענט, װעלכער האט באװיזן צ־צעםלאקעק דאם ם־יער פון ענטוזיאזם דארט, ױא.־ עמעץ אנדעדש שלאגט אםילו קק ם־נק נישט ארו־ם. אבער םענטשן װעק לײכט םארטעמםט. זײ שעמען ז־ך םאר דער גער־רטקײט אוי מיטגעריםנקיט און זײ זײנק זיך מיט טאםלטער גלײכ- גילטיקײט נוקם א־ן דעם, װעלכער האט עם ארויסגעדוםן. סישטעקט עםעם אםוד א־ן דעם, װאם דאס צװײטע בוך פון ־מעט ־עדן מחבר באטראכט מעז, פאר שװאכעד פונם ערשטן, דאם דױטע פא־ שװאכער םונם צװײטן, הגם דאם שטערט נישמ דעם שר־םמשמעלער צו שטײגן אין זײן תם. דאס זעלבע װעט אםשר א־־ך זק מיט רעמארקן. םיל םענטשן באטראכטן ״דעם װעג אויף צוױק״ פאר שװאכער װי ״אױםן םערב-םראנט - קק נ״ס״. מיר דאכט זיך. אז דאם איז נישט ױכטיק. ״דעד װעג אויף צ־תק״ איז ױ געשיכטע םונם שאר-הםליטה םון דער גדויםער ארמ״, װאם קערט זיך אום צותק אהײם. דאם איז בלי-ספק אבוך מיס םיל װינציקער עפעקטן, וד דעמארקס ערשטער ראמא;. איך װײם גום, אז אזא װאו־ט װ־ ״עסעקט״ - איז במעט װי אלעסטערונג אין באצוג צו יענע עתנעתנגען, װאם זײנק גע- שדיבן געװאק מיט לעבעױינ בלוט. אבעד דאס א־ז אמת, אױב מיר װעלן ױ זאך באטראכטן -- דערװײל - בלױז םונם שמאנדםונקמ םון דער ליטעראױשער טעבניק. פאר אט דעם אײנציקן ױ־טש האט ז־ך ױ מלחמה בל־״-ספק פאדענױקט מ־ט אנ־צתין. ער האט ־א־אגק א־ר זיך דערװאו־בן תם, געלט, אנער־ענונג. א,־ן נ־שט םאר עםעס אגדעדש טאקע װ־ דער- פאר, װאם ער האט ױ מלחמה אויםגעפאסט און םארא״ביקט, װײל ער הא״ז ד דעמאנםטױרם װי אקולט־ר פון בײזע מ־קראבן, װעלכע מיר קענק נאך, ל־־דעד, נישט אויםראט;. ם־ל שרײבער האבן גע- מאכט םארשונגען אױף דעם דאזיקן געביט און ר״ך א־ז די מלחםה- ליטעראטור, אבעו רעסארקם נאמען װעט שו־ן בלײבן מן-הסתם או־ף שטענד־ק דעד נאמק םונם רעםרעזענטאנט א־יף דעם דאזיקן גע- ב־ט, הגם סיױנען םא־אן אזעלכע גלענצנ־ע ב־כער, װי ״דער שטױ־ט װעגן סערזשאנט גױשא״ פון א־נאלד צװייג. פאתואם? צי דער- םאר, װײל רעכארק האט געלונגענער םון אלע אנדערע אויםגע- כאפט ױ גאנצקײט פון דעד מלחמד״ װײל ער האט געגעבן אברײמן תרכשניט פונם לעבן אין ױ אקאםעמ ױזיקע פלאנשן, װאם םאר- גליװערן דאס בלוט א־ן ױ אדערן, צי גאר דעדפאר, װײל ער האה װי קײנער באװיזן צו ױיק ״םשוט און םים געשד־י״, אדעו־ ענדלעך דערפאר, װ־־ל זײן בוך האט א־ן זיך פארהעלמענישטעסיק אמװינ- ציקםמן ליטעראטור (אינם ערגעדן דןס און אממערםטן םוגעסטיװע אוממיםלבאר־ײט. אלם באװײז װי װײט רעמא־ק האט אנטװיקלט זק שדי־ב־נױשע אומםרעטענזיאנעלקײט, קאן ױנק דער םאקט, װאם ױ מערה״ט קױט־קער און לײענער האבן בײ דער גאנצער אנטצ־- קונג נישט געזק אין א־ם קײן שרײבעו־, נאו־ עפעם ארעםארטער און פאטאגראף פון דער גרױםער םלחמה-תקוםה. ״עד האט םשוט אנ- געשדיבן דאם, װאם ער האט געזק״ - האט מען אומעטום געזאגט, מיהאט אםילו פאדאםראזירט דעם נאמק םון בוך אויף ״אם בעםטק גיכטס נייעם״. סיהאס אומעטוס געהערשט אמײנונג, אז דאס איז א