Literarishe bleter · 1931-05-01 · 24 (1.5.1931) · p. Seite 465

זײש 465 ליםעסןרישע בלעםער נוס. 24(571) א ל א ר א ם ע ן א גדום פון א פראגעויזישן פרײנט * •**יץו דענטש־ע:; געדאנר״ קעג;עגן ד• עספעטן אדן דד־ן-םלױדעדעד. א־ז אפדט פארן םאלק. אבעד רנם־קעד דעט טאטארט פון ק־::ט א• ז־ער ״א־דעאל״טט״טן ל־גן״ 1• •**^%% *י• מען זאגט, אז דעד ק־נטט א־ן ד־טעראטזר אױ ז~ האפן א־נגע־טלעטערט אבן א־ט צוגעעומעלט פאר• ראױקע ־עפ נ צ־ע ננוגע צ• ־ער ו א־ראפע טאר ד• דעצטע ט־פצ־ק •א־. רעט געזעלשאםטלעפן יאדאוטטז־ן. ז~ ד געבונג מאד ר ױנד, :ר• א־־טצ־ד־ר ר• טאצ־אלע םאדאנטדארט לעבק־ט. ז־ ־,אין געשאט; ״קאפל־צעלעך״, ,דאו םען זאל ױך קאנען ו:־עכק־ט. ז~ ד,אבן געגעני *ערנרן א ■ דער לעבערקער ־ן םון ־עדער א־ד־ דע־ אױטבאהאלט דעגלעבק־ט א״טצדקע־עדעז ױך ד-טן רוק יוו אינגאגצן -ו: דעבק־ט און צו זאג, גערעבט־ק־ט...־ אפ־ל• ד• טאבדע קלאחעעדרקע, װ• לםש־1, פלא :ער, האבן געהאלט;, אז זעעז א•; דענקען :אםר־ט םון דער :■•ט־- ק־ט צו ז־ן טעט־ק. דען ט־ף פארקן •אדהונדערט האט ר םעשה ־א־א. א־ז גר־שםוט, יאט גערען בדױז אן א״טברױז א—• אידנ־ט, דען דאט םאדק פאר :■•ט א״םגעדױבן ר*:ט-ז זזדגדז?ל ע טארטט״ער םי טאטע צ־טד א־נ-ק א־נטעל־גענ־ן. א:;ר :אבדעט האבן ר דאזיקע :ארשט־ער טון ־ער אינטעליגענ•; ױך דידער צורקגעקעדם א*ן ז־ערע געצעלטן א•; ז־נען םער פון דארטן :־ט ארױטגעגאנגק. :אר ר לעצטע 15 •אר קאזע- :־ט געקאנט באטד״ען םון האין ר בױדערלעכק־ט, װאט א־ניקם םיך ם-ם גארקץ, א'ז נאך םער באט״טטול דערפאר, װייל םיר ױינען א״נעד דעט אנדערן אנטקעגן געקימען. פון צװ״ קעגנזעצלעבע הארזאנט-טונקטן. ער, - ״עד ר״נ- טטער רום, איך - דער ר״נטסער טראנצויז. ער - פון טאםע טאלק, אפעסםעד און געדולחאפער, איך - טון דער אלטער בוחזױאױע, שװאך אין געזונט, אבעד פעטט א•; ג״טם. ער האט ױך געלערנט, האבנרק אױעערבן דעט טוטפראט אױף אלע װעגן, א־ך ד,אב בלויז אויםגעױבן םיינע עלנבױגנט און ם״ן היגםער-חלק אױף ־י ־.װל־און אוניװערס־טעם־בעגק. א-ך װ״ט גוט, אז ער - גארק• - האט געםירמ אשװעד מאםערעל לעבן, אבער איך ,ד״ם נ־ם םון םאראלישץ שטאנדםונקט, םאר װעםען פון אונז ב״דן איז ראט לעבן געװען שדעדער. טיר ב״דע האבן זיך געדארםט רורבשלאגן א ,דעג דורך זוםפן אי; װעלדעד םון םאראירט״לן. עט ז״נען :אדאן םענט־-ץ םון םאלק, און עט רנען פאראן םענט־-ץ םץ רער בור- ז־טואױע, און *ענע, װאט ז״נען אחיט םון דער בוחשואױע. ז״נען אטטםאל םעד צעשעױקם אזן צעקלאטט א־ן ז״עדע זונענ״טן. װ• שוזער עט א*ז צו שאםן ליכט אץ דעד דאױקער :א:ט טון א״מוױמ• ק״ט און ב״ז אבעד םערקװערױק איז דאט, װאט ארבעטנרק יעדעד א־־ף ז״ן •גוט״גער, האבי מיר צוט טוף םון אונזערע אנשט,־ענגו:גען זיך בא- געגנם און מיר האבן םונעט ערטפן או״נבליק אן זיך ־ערדאוטט, כ-ון דער אז םיר רנען הברט אץ םאדבינדעמע. וױ כארש־רן ם*ר זאלן כאטן כון ז״ער אינרחראליזט. םיד טדעטי ארויט אױאל־רט, אנגעם־רט ניס רן לויט ױ אופיטטענדי טון אונזעד ט־ערזענלעכן לעבן און םון אונזערע טעסםעראםענטן, האבן מיר געדא־כט דדרכגיץ דורך א גלייכן נםױן. אצװ״ז״טיקן נסױן. םון א־ן ז״ט. ם־לן מ־ר ל״ח- שאםטלעך ױ גראנרעזק־ט כון דער מענטשלעכער קולטור, ־י דערמםולק״ט םון ר אתדור״ װאט דער מענטשלעכער שכל האט צונױםגעזאםלט אין םארלויף םון יאחג־נדערטער. םון דער צװייםעד ט פוז א־גענעט געװיטן: דערן א־ז אונזעד קראםט אונזער שדאכק־ט כ״ר האבן א*ם אץ אגל״כעד םאט צו כא־- ראנקען א• א־גזער אוםאכהעגג־ק־ט, א• א־נזער אוםבאראלםנק־ם. דער ־.ור־בער כון ר דאױקע ״.דרוזת װ״ם ראט בעםער א״רער אנ- דעדע. דען אנה״ב םלדםה כון 4זו.י1 ־אר האט ער געדארכן ז״ן גע- .העכעד א־בע־ ־•*: געשלעו.־•, האט ע־ געשרבן םיט ב־טע א־ראכ צ• איבערצ־ ״א־ך שר־ צו כא״־ד־כטערן מ־ן געוױטןז םון א באױגטן: :אר א־ד ו י ו אונז האט געיעיט אכעטטער בארן אױף אױטכאר; האב ״א־ג־אכהענג־ק־ט כונט ג־טט״, אב געדארכן מ״נע צורוכ יױיז •אר, דען א־ך ד ־אט א״ א םע־קדעררקער בו•:, דאט שכר־ט א••: ז־נע צ־־גן צ־: דארצלען ז־נע האבן :־ט ק־ן יאר;, ער א־ז :א־• דדם•1, אבע ױך ױט א־נגעבן א־ א*•: עט ער גערכטעג•־-• כון דער מענטשה־ט גוכא. א־ן ־ע כא־*ד גוכא, םונעט הארעםאשנעט :אלק, ד• רא: עד םענטש, ־״ה ר ״שדארצער־״. גארק•, דא: אדױ:*.עקומען :ץ רארט, האט ודדעד אםא־ *:;־ דא־צ־׳ע;. ער בילדעט ה״נט א״ן גאנצעט 1ו א•: אץ ■* *•יוייו •*• א-ז דער אױ ארבע־גע םיטן באדאוטטױץ םונעס כראדעטאראט. ער א־ז ז־ן א־נטע־עקט * * ק,־•*;. ז״ ־אזן ױך ױט אכט־לן א״נער כון ־;ח אנ־ע־ן. א ד־נ־קער גל־קלעכער, א״דער ער, א־ז נדד א״תעקוםען אן דע־כאלג זוכן א*; כארלױף םון 31 יאר מ״ן םאלק :ר ־א־ט צױ לאזן מ־נע װארצלען. װען א־ך האב א־ן ססגו *אר געשרבן ם־ן ״:א־ק:׳ טעאטע־״, האב א־ך םארענרקט רעט דאױקן ב*ך םיט :•<•;:- רקע װערטער: ״איר װילט האבן א םאלקט-קונטם? איז ה״בט אן םון הא:ן אן א״גן םאלק אכאלץ מיט אטר״עם געדאנק, אכאלק, ױאט אויף איפ דדיקט נים קיי; דלו,/ ק״ן הארעװאניע אן אכ־ו, א:אלק. ז״ט האבן םיר געםוזם קאנםטאטײץ ר אוםדעררקע םא,־אל םונס רלאמ װעלכעד האט זיך אויטגעבילדעט אלט איר היטער, א־ן פזן דער קאםמע אינטעליגענץ, װאט האט דאך אין פאדלױף םון צוױי יארהונדערטער אץ :ראנקד״ך אינעם באדאוםטױץ םון דעם, אז ױ שט״ם ג״םנױק העכער, צוגעגר״ט דעם אױכר״ט םון רער פא:ט :ץ דער העכטםער אחטטאקראטיע א־ן האט צוגעגר־ט ר .־עדא׳ לוציע כץ ס8־ז יאר. אבער ניט בר צו באפר־ען דאט גאנצע :אלק, :אר יר צו פארב־טן ר אר־כטאק־אט־ע לו*ט געבודט, ,״אכ ז• האט חדוכ געמאכט, םיט א*ר ,.ג־טפ־קער א־יטטאקדאט־עי און אױט- יױען אױף ר דאױקע בחכטוטיקער א,־עג־חננ פ־נעט בוחשואזן קלא; װאט פא־ ז״ן •טטאלןץ קאם האט ױ ז*ך באטראכט. אין זאסי׳אװטקיט אנודלטז ארט־קל, װאט א-ז געדען אפנעררוקט אץ זשױרנאל ״נא ליטע־אטו־נאט פאטטו״ <א:חל נוםער מ) האב איך געל״ענט, אז נאך ם־ט א לאנגעד צ״ט :א־ דער אקטאבער-רעדא לוציע האט גאי-קי אנגעהויבן אקאטםאניע כאר עכםער קולט־ד אץ חטלאנד קעגן דעד בורױטואזעד אינטעלהענץ און האט אוםרעדבא- ,־עמדיק געשטעמפלט ר דאױקע אינטעל־גענט״םע קאטטע :אר איר םאטיװק״ט, םא־ איר ג״םמ־קער צעק־אכנק״ט און :א־ א־ר טוםמער פראזער״. גראד דאן האב איך אנגעדצ־בן אקאםף א־ן ״זשאן קחט- טאף״ קעגן דעט ״יאחד א״םן כי׳אץ״ אץ :אריז, קעגן ר עקטפלוא- עוס קוםען ס-ן מקקסים ג*רקי קײן םןסקװע רןם ױמן ר*ל*ן *וגעסיקס יורן לוסס-סןסס רי נסנריסונג *ייסן נ*סען סון דער ,ליםערקסור• נסיו גסועס*-.