Literarishe bleter · 1931-05-01 · 24 (1.5.1931) · p. Seite 457

זײט 457 ליםערארישע בלעכזער נום• 24 (371) אינטערעםאנטע דעבאטע אינם װארשעװער ײדישן פעץ-קלוב יארײנפיר־װערטער פון ש. ניגער און י. אפאטאשו* צום םארהארעװעטן םאלעפ־&ענטש, הייטאי עױ ל״ענה אר:ז :״טט. איך טראכט אפט: םיא־ז אדנר צו םא־לאננען םון ד־ ״ר״טע םאלקם- ־ענען אונדערע ריירער, זא זערער מאם;, אז אין אזא זאלן ז״ ל״ענען אונזערע ראדאנען. אױף װאם פאד אםטך םאר- לאנגען בדר עם םון םשוטע ״דן?... דער אלטעד יטר״נער דאט ״טידט זיז דרר ״1- ז״ עםעם, אז רע; אז ער געגדויב געגעבן או־םקלערונג. ױנעזאן - א־ן אים. האט םר־ז, לםשל, זאלן ־או־םן ה״נם־קער ־טױ־כעד א־ז נ״טט ק״ן טרערן, שלום-עליכם - םױיד. י״דישער ל'* צום ל״ענעד מ־ט קאנקרעטע צ־לן או־םקלעדער. ער קומט נ־שט ני־טט ־אט װאם רעד לעזעד ־אדף. און או־פגאב;. עד כרענגט א־ם פאדזאמלונג, ױ טענ־ת םונם ־טױ־בער, הלמ־א־ דעױבעד פאדשט״ א־ך נ־־טט ם־נם ״ד־שן מיל״ענט א־ם נ־־טט... ליטעראטוד מוז האכן אםאצ־אלן און :א• :, דעדקלערט נאך די עםנטלעכע אװנטן םון י. אםאטאװד און יט. :יגע־ װאם ז״נען א״נגעארדנט געװאק דורכן ״ד״טן םע״ן־קלוי אינם ליטעראטן-פארא״ן םא־ אבר״טעדן עולם, האט דער װאדטעװעד ״די־טער פע־׳ן-קלוי צונו־םגערוםן אן אלגעמ״נע םאדזאמלונג םון די םע״ן-מיטגלידעד לכיור רי צװ״ ודטוכע געםט. עס א־ז אפגע־ ־טםועםמ געװארן אין דער פע״ן־םארװאלטוני., אז דער '־יייי־י י״־י ■'־״י טראגן דעפ געװ״נלעכן באנקעט-כאראלןטעד, נאר אװנט ארוריערעדט װערן אדןטועלע םדאגן פון ר טעראט־ר. צ־אנאלן װערט. א־ן דעם א־ז א־ר כות און באט״ט. אבער מ־טאד נ־־טט כםדר זיך אריענטירן א־יף דעם ל״ענער, װעלן א־ם גל״ך צו־טטעלן און צוטראגן, װאם מען ה״םט. עדכער נאך םון רער אריענטאצ־ע אויםן לעזער א־ז רי אד־ענטאצ־ע א־יף דער ־רו־םנ־ ד־קער װעלט. ־אם א־ז ם־ל געםערלעכע־. רען םארל־דט ־עם א״- גענעם םדצ־וף-םנים. דארט דעם י. אםאטאשו אנטװ־קלט א־ן רעד שרייבעד דארף זיך אריענט־דן אויף עמעצן. ד־ םדאגע א־ז נאד, ווי כען אױענטירט זיך. די ל־טעראט־ד א־ז װ־ אי־עםטאדאן. גיט מען גוטע ־טםייז, א־ז גוט, קומט מען אה־ן. אויכ :״טט - װ״כט מען םוי א־ם. דער גלאק קלינגט, ראדף מען האכן דענט־ט;, וי״ ם־םטן תד :גען א־• װאם זאלן סארנעמען רעם קלאנג. ק־1• ענין ני־טט. ־טלעכט א־ז אז םען ־טד״כט א־נגאנצן לו־ט יאכא ״ו ו טע־ לונג. װעגן קאלעקטיװן ־טאםן -,אלעמאל א־ז עם געװען: ר־ לע׳ גענדעם װעגן ם־טהם טו־ט, די •טיתי-עבי־-לעגענדעם... רער תםרון איז ב״ אונז, װאם אװערם א־ו כ״ אונז גארני־טט, רער עיקר א־ו געװאו־ן - שר״בן. דעד אמאליקע־ ש־״כעד האט געװא״ט ז״ן א־מ־טטעדכלעך. דעד ה״נטיקעד ־טד״כעד ־טםר־נגט גל״ך און כםדר אדוים. םיא־ז עםעם גאר אנ״עד ט־ם ־טר״יעד. ער נעמט או־ף ו״ער ל״כט, םיא־ז דא דער װילן גלייך ז־ך ארו־םװ״ז;. מירוםט עם .־עםאדטאז־ט. םיא־ז אצדה אט דע־ ם־ן יטר״כן. או־כ רעי יג־ד״כעד :ע־מט :״טט אויף דאם ה״נטצ״ט־־ע לעכן װ־ א־טט־ק םאד גאנגע:ה״ט - א־ז ז״ן ־טאםן ק״ן ־טאםן :״טט־. א־ן דערצו א־ז יערעד ־ט־״כע־ א־ל דער כת־נה םון א קאלעקט־װן ׳טאפער. א־ן ד־ פדאגע לעגן. צענטױען א־ז ק״ן פדאגע נ־־טט. ־עדער ־טר״כער א־ז אל״ן םאד ז־ך אצ״ענטעד. א־ן דע־ ק־־ג םאד רעד העגעמאנ־ע ם־ן דעם א־ן יענעם צענטעד - א־ז אזאך פ־ן םאטד־אטיזם... עדאדפג ע־ א־ן ־׳*ו ד.אמ ־־םקו אז :אל: .ט מען װאלט כאראדםט די י ר-דן דײ-יי- ,ן דעש י״ידייטץ יטד״בעד אײ?••י1׳ ירי- ץי** :המן ײי־ז דן אן םו־לן. א־ן װאד־ט־כ קאנק־עטעד װע: םארװאם א־ז גה עמען 1■ ו־ך אדו־ם פ־ן כעד יכער און דעם אם־ט״. דער ״נ־ען געק־מעי צ״טל־ן דעם צ־ל םון דעם ה״נט־קן צונו־םמדעף - ארומױ־דן א ױ־ ברענענדיקע פראגן םון דער איצט־קער ליטעראטור, װאם אינטערע־ ם־רן דעם ״ױ־טן שו־י־בעו־, װי-בכלל דעם װעלט׳־טר״בער: ױ ם־א- גע פון קאלעקטיװן און ־ח־ד־־טן ־טאפ;, װי אויך דאם םראבלעם פון םאציאלער באיטטעלוני. א־ן_ אד־ם אט די םראבלעמען - די םראגע װעגן םראלעטאױשן יטאםן. פון דעם דױנגט ־טוין אדוים רי םםע׳ ־.״על־״דישע פראגע ,װעגז ױ ל־טעראר־שע צענטדען, .דענן רער העגעמאניע םוז דעם און יענעם צענטעד אין דעד ״דישער לימעראמ־ר. ש. נינעד כאקומט דאם עױטטע װאדט. א־ן ז״ן לענגעץ דע׳ פעדאם זאנט עד צודשן אנדערן: א־ן רער ״ױשער ל־טעדאטור ז״- נען פון אלעמאל געװען שר״כער, װעלכע האכן געשדיכן פםעציעל פארן לעזער, און ־טר״כער, װאם האכן אין דנען געהאט רער עיקד ד־ ל־טע׳־אטוד. דער לעזער - עד איז ־ג״ין דעדנאך ממילא גע־ קימען. אמאל איז נעװען אװארט ״צויל־כ א״כ־ק״ט״, עס א־ז א מליצהױק װארט, אבער ױ באד״טונג איז געװען אקלארע, מען דאט געקוקט װייטער, נישט געזוכט ־טוין אויםן ארט דעם געברויכער. דער איצטיקער שױיכער בכלל ז־כט גל״ך דעם אנהאלט אן דעם לעזער. כימיין נישם נאר אין מאטעױעלן זינען. דאם שר״כן אל״ן א־ז א־צט גאדנ־שט... װעגן סאציאלעד באשטעלונג, - עם איז נישט ק״ן נ״ע פארערונג. אין םארש״רענע צייטן פון קאמף, םון רעװאלו־צ־־ע, או־ך א־ן דעד השכלה׳צ״ט האט מעז פון דער ליטע־אטור נעםא־ערט, מען האט איד נעגעכן אבאשטעלונג. אזוי איז געװען אין ד־ צ״טן פון ם־םארעװ אויך ב־ אונז. רי זעלכע לאזונגען-. דעד ־טד״כעד אי1״; מיט ז״ן ,װעלט א־ז גאדנ־שט. די םאצכאשטעלונג אזו־-אר־ם א־ז אן אלטע זאך, אכע־ א פאטאלע. עם רעדנ־דע־־קט דעם שױ־־ כער, עם נעגירט א־ם. דער שר״כע־ מוז שױ־בן. מוז שאםן :־־טט׳ ־־טע־אטור. מוז נעכן נ־שט דאם, װאם עד אל״ן װיל ־א־ן קא;. א״נ־קע אכער יטר״כן אויך אין דעד צ״ט, װאם םיקאן נ־־טט גל״ך ־ױקן. אזוי א־ז נעװען ב״ אונז אץ דעד צ״ט םון דעד מ־*תמה. ־אך דאט מען דאן נעשױבן. דער איצט־קער ש־״כער לעכט א־ן א ער האט ז־ך אםגעלאזן, ער האט ז־י םארלארן. רער לעזער ם־לט עם גוט. עד א־ז עמם־נדלעך, האט ער רעד־טם־דט אט ד־ פארלאדנ׳ ק״ט, ד־ צעםאדנק״ט, און האט אנגעװאדן דעם א־נטעדעם םאד ־עפ זעדשאפטדעכע אתרױת, און ד־ געזעלשאםט םאדל־רט רעם ש— כעד םון אויג. דא ג״ט אזו־ :־שט א־ן אױענטאצ־ע א־־פן ־1עזער, װ־ אױענטאציע און באצ־־ונג ־צו ז־ך גום־א. נאך םד אין װארשע עפיגאנען א־ן עם־גאנעלעך, װעלכע האכן שטאר צ־ט, װען מידארף אםטמא־1 נישט דעם שר״בעד, ־עם קינםמלער. דעי האט דאך נאך דעו־ מלחמה נעהאט כא־טלאםן, אז קונםט א־ז ט־־ט. דארף םען האבן אכות צ־ זיצן א־ן וױנקלען און צו שױיכן, ־אם מען װיל אל״;, װאם מ;ץ כאגערט א־ן די א״גענע טיםענ־ש;. ־ע.־צו: אונזעו־ ש־״כער שױ־כט כעיקד פאר דער צ״טונג. אויך ־א װערט געםאדערט םאר רעם לעזער. א־יך רא א־ז באשטעלונג. מיר אלע פילן איצט דעם אימעט, ,װאם עם העדשט אין רעד ״דישעד לי• טעראמור, ב״ם ״די־טן שױיבער. א־מעט א־ן נ־שט םאדצװ״טלונג. ־אם לעצטע איז אמאל גוט. כ״ אונז אבער א־ז םאראן ױ מרה׳ טתורה. אז מען איז איבעו־יק... מען האט ב״ אונז אםטמאל טענוה