Literarishe bleter · 1931-05-05 · 23 (5.5.1931) · p. Seite 440

ליטערארישע בלעטער נום. 23 (370) זײט 440 ער זדערמ נ־ט םיטנעדסן, עד פארכלינעם דך ניט א־ן א שכ־ק רעבןן נ״ן, ער צײכנם זײ געםרי א־ן דער רכטיןער םרא פ׳ארצ־ע. ארן ער ה־מ דך צו וײן רעאליסם־ש רכם־ק אפ־ל־ ררען ער פארט־םט זיך א־נם האלבן ארן אונמעק באוראוסםױן סרן ז-נע העלרן <רױ א־ן ״מ־לך-װעג״). דערפאד האבן ם־ר אפמ דעם אײנדרק פ־ן פלאכקײם <נ־מ א״בערפלעכלעכקײם> א־ן זײנע רעדעײלדננען. ער זעם דאס לעבן נאר א־ן צוױי דםענס־עס - ל־ניעס ארן פאדבן. אבער א־א שדײבער דױ ל. שאפ־רא א־ז שװער ארן אפ־ם־ אױך א־בערק צו קו־יטיקיק. גלענצנדע דערצײלוננען, צ־ ש.װאכע- רע רערצ״לרננען - י װאס א־ז דער חילוק װען רער שר־בער א־ז שאפ־רא, אז א־ר פארמאכט סײ-װ־ ױן ברך מים אזא מאדנעם נתה- רוח, װאם א־ר ס־לט זעלטן, װען א־ר צעשײדט דך מיט א בוך. - אן אמהעד שרײבער, אן עכטער שריבע־ - םראכט א־ד, ־ען א־ד צעשײרט דך מים ױנע דערצײלרננען. ארן אם דער שט־לער נעראנק ק־םט אוױ זעלמן נאך אן א־- בערנעלעזענעם ב־ך. אזעלכע ש.־״בער, װי שאפ־רא, װעקן א ר־ן־׳-ארן צר א ליטע- ראטרר, צדם געשרבענעם ב־ל־ •נזאפן ארן ל־םעראטור א־ז נים בלו־ז א פאך. ז־י, װאלט ער ז״ געמאלט, אבער אזוי... םראגם ער די א־ן זיך. צרל־ב ױן צו-שםא,־קער קינםםלעדשער קאנטראל או־ף דך, מאכם ער אפט רעם אײנרררק פון ׳צ־-־.ר־םער ק־נספלערשער גע- ש־לטק״מ, במעט פון אקארעמ־זם. אז שאפ־דא קען אזױ נום צ״- כענען און מאלן. ער א־ז צר-באװארסםז־נ־ק אלם ק־נסםלער, אז מ שם־קער ײרש לעבן, װאם עד םאלמ, זאלן וױדקן װי ״שם־קער לעבן״ א־ן נ־מ נא־ וד פראכטפרל-נעמאלמע שט־קער לעבן. דערפאר האבן גדר דאס געפ־ל, א ־ערצ״לדננען א־נם ב־ך ״נװ-־ארק־ש״ ױנעי פראכטפולע מײסטער- ראפטע דע.־צײלרנגען, ראם הײםם נא־ קרנסט׳װערק לעבן זײנע װערק שםי־ען ם־ר שםענרק וד פאר נעװ־םנהאפםע נרם<עמאלטע ב־לדער און נ־מ רױ פא־ לעבן נופא. אפ־לז ז״נע בעםםע ז״נען נעמאלט, ערשם, אקארשם געמאמז. צ־ םיא־ז רעדםאר, װײל ער א־ז אזא ניםער א אינםעלעקרמעלער קינסםלער״ װאם קאנכראל־דם שטענרק זײן םאלאנפ. נאר מיר זעען שםענדק םעד שאפ־ראן רעם ק־נםםלער, .־ו־ ער מאלט, רד דעם, רואם ער םאלמ. א ב־םל צר-אויםגערעכנם: א ב־םל צװפיל קרנכמי אפשר יא? שאפ־רא װ־רקם א־־ך אקארעטיש (א־נם בעםערן זין פון דעם װא.־ם>. וױיל עד א־ז אר־ך אזר• ערלעך צ־ זײנע מאט־װן א־ן צו ז״ז קרנסם. כ ע נ ק י ן װאדן םים אזא געװאלרקן םעמפעדאמענט, אז א סך א־םאל- יענישע דננער װאלטן דך נעםענט בײ אים לערנען - װי מען רארף > א־נמערפרעמיק א־טאליענ-שע לידער. םון ד ציגײנערשע לירער האם דער ראםאנם: ״נאך אם*1 א־ן נאך אםאל״ געמאבפ א שטארקן• אײנדרוק. גאר א נ״ער זשאנד, װאם איז בײ אונז כמעט ארמבא- קאנם, א־ז דאם אוקראינ־שע פזדיקס-ליד. דאם ױנק םדעכטיק ש־ינע מעלאד־עם, ארן ױ מ־פן, ,װאם כענקין האט נעשאפן, זײנק עכם- ררםישער ״לובאק״ אינם סםיל פון םודע־קין. םיר װעלן נ־שם מנזם ז״ן - אױב מיר װעלן זאנן: - אז קײן שום ,־דםישער זינגער א־ז נישט צונעקומק צו אזא ק־נםםלערשער ה-ך. ״ױ בלינרע בע־םלערין״, ״א־ך מרנק אלײן״, ״א־ך ד״־ליע אלײן״ ױנק ערשם־- קלאםיקע קרעא־צ־עט א גת־םע בארײטוע האט כענקינס דננען אונזערע ײױשע א־ן חם־דשע לידעד. עם איז איבעױק דא צו דנגק ■א״ב-נע- זאננען פאד זײן העו־לעכער אויםםירוננ פון ױ ײרשע לידער. א״נם מוז נעזאגט װעדן: ער איז אײנער פון ױ נרויסע דנגער, -װאם אנםפדעקן דאם ײרשע ליד פאר ױ אומות-העולם. אינם לעצםן קאנצעדט א־ז עד רערנאנגק צר אזא מ־ן פײנקײט ב״ם איבע־נעבן דעם קאלאד־מ פון פארשײדענע שםיםונגען, אז אסילר די, װאם פאר- שם״ען נישם ד שפ־אך און א־נהאלט, זײנק נעװען באנײס- מערט. א־ן ױ פא־שײדענע זשאנר-ארן-כאראקמער-לידער שאפם כענ- ק־ן א אינטערעסאנטע שט־עננ-אװםנעםורעממע .געשפאלט. קאסםװום, מאםקע, נרכ - אלץ א־ז געםאכם מיט םיל קינסטלעדשן גע- שמאק. כענק־ן װירקט, מיט סיל אינעו־לעכער עקססרעסי־׳ג און קרגם ארו־ם ױ ס־דות םון יעק קלענסםן לידל. אפילו ױ חםיױשע װא - קאל־זן אן װערטער װאקםן ארים בײ אים צר ױ װאונרערבאדסם? שא- פ־גנע־ן. דאם א־ז, א מײסםער ״פאר עקסעלאנס״, װאס םארשאפט אונז אי םך :־וד, און מיר דאו־פן זײן צוםױק, װאס ם־ר האבן אזא נר־סן קינםםלער, װאם םראנט פונאנדער דאס ײדשע ליד אי- בער דער ,װעלט. ה ע נ ע ך ק א ן ו ו י ק ט א ד נאך אן הפשקה פ־ן כמעט פ־ר יאר א־ז ,װ־רער נעקרמען ק״ן פ־־דן דעד באקאנטער זיננער און שר־שפ־לער: ודקט־א־ כענ- קען. עם ז״נען א־נז נאך נעבל־בן א־ן זכחן זײנע ערשטע או־פ- טרמן א־ן דער ״ס־נ־איא פט־צא״, װאם האט בשעתו נעמאכם א;ר־־סן חשם. כענק־ן א־ז נעװען א לענגערע צ״ט דער סטאר פ.־ן דעם דאז־קן טעאטער, װאס האם געהאט א נוד־סע השפעה או־ף דער אנטװיקלונג םון דער קלײן-קונםם-ב־נע אין פױלן. אבער נאך פ־ל נרעסעו־ ז״נען נעװען ױ דערפאלנן פ־ן זײנע א״נענע קאנצערטן. עס א־ז כדא־ צװ דערמאנען, אז א־ן א״ן סעזאן האם ער א־ן װארשע נענעבן 18 קאנצ־ערטן, א־ן לאדז סז קאנצערטן, ארן א־- בער ס:: קאנצ־עד־טן אױף רער פראװ־נ־ן. ער װאלט אן םפק נעלןאנם נעבן נאך א ה־בשע צ־אל קאנצעדטן, אבער םען האט דעמאלט, אלם אװםלענדער, נ־שם נעװאלם פא־לעננערן ז״ן װ־זע, און ער אייז געװק נעצװארננק צו פארלאזן ,װארשע. ױן טררנע א־בער רער נארער ,װעלט האט א־ם נענעבן די מענלעכק־ט ז־ך צװ באקענען מיט ױ אוצחת פרן פאלקם-שא׳- פרננען ב״ פארשיידענע פעלקער ער האט אנגעקני&ט :אצ־־וננק מ־ט פארש״דענע מאלער א־ן מ״־זיקער, באר״כערם ױן דעפער- ם־־אר מ־ט נ״ע א־נטערעסאנטע לידעד פון א נײעם זשאנר. א־צ־ט האבן״מ־ר פאר ז־ך א ר־םן מ״סטער, װאם פארשט״ם אר־נצוררננען א־ן דעד נשמה פון ־ערן פאלקס־ל־ר. ־עדעס ליד װערט פ־ן א־ם פרעצ־ז אױםמארול־רט, ארן .װי אן אמתער םקרלפ- םאר העמערם ער א־ן ציז־לירט עם או־ם, ביז עם באקומט דעם ק־נםטלערשן ת־קין. א־ן זײנע לעצטע קאנצעדטן האבן ם־ר נע- האט ר נעלעגנהײט, ז־ך צ־ר באקענען ם־ם ױן נ״עם פארש־רנ- ארט־קן פרא־.ראם. ק־רם-כל ױ העלע פארב־קע איטאל־ענ־שע פאלקם־ ל־דער. ױ ט־פ;, װאם כענק־ן האט נעשאפן, - דערסאנק אן ױ ב־לדעד פון בארטאלאמע־א, מוכ־ל־א, עם א־ז א נעםיש פון א־םאליענ־שן א־ן שפאנ־שן באראק. אמשםארקםטן, פון דעם מין, האט נערױרקט ױ ״טאדאנטעלא״. דאם ל־דל א־ז פארגעטראגן גע-