Literarishe bleter · 1931-05-05 · 23 (5.5.1931) · p. Seite 437

ליטערארישע בלעטער נו״. 23 (370) זײט 437 װי א־ן עסםענדק, אין ־טפראך וד אין ד,*נשט, דער דאד״טט נאך אן אבטאלרטן שטיגל לאזט ארנז נ־ט ודען. ד־ נױטאניטע כיגדיפן :■.־; ״גראורטאצ־ע״ און ״קדאטט״ לעכן נאך הײנט א־ן עלעמענטאדער ם־ז־ק, ס־נקט וד א־ן אמאל־קע ־ארן, װײל זײ ז״נען נ־לדלעכעד אײדער אײנשטײנם ״אר־טו-ענו־גענע ררם־צײט״, ור־ל אונזער דמ־רן קען זײ לײכמ אר־םכאםן; מ־ד קענען א־ן זײ ג־כעד זען א גע׳ טרײע קאם־ע םון א רױרקןלעכקײמ, מ־ט װעלכער מ־ד קעגען זיך דײם־ש צרזאמענלעכ;. אר־ך קונסט רועמ מוזן האכן דאט זעלכיקע מזל. ד־ װאט ז״נען מעד אר״נגעמאן א־נט ענ־ן װעלן ז־ך אםמ װעק אנטקעגן דעט םארלאנג, אז דעד ק־נסטלעד זאדל געכן ד־ לעצמע ה־טטאד־שע רגע, אבער דער כר״טעד ערלט װעט גל״ך ־עדם־לן ד־ גערעב מ־קײט םון דער טענד״ כאטש אזא פאדלאנג קען קײנמאל נ־ט דעדפ־לט װערן, נ־ט א־ן רױטנשאםט ארן אװדא־ און אלדא־ נ־ט אין קרנסט. יא, ױ װעלט א־ז מאדנע און װ״ט און םאדכאדגט ז־ך אין שאטן, איז דאך קײן װא־נדער ניט, װאס די, װעלכע האכן נ־ט גענרג מעגלעכקײטן ז־ך צר טרײםטן, זאלן בעטן: ג־כ אונז א שפ־גל• א־ן װאם־וױינ־קער דאס ארומיקע לענן װעט געכן טד־סטנ׳ דקע געלעגנה״טן, אלץ העכער װעט ק־מען ד סאדערדננ נאך א ם־נקטלעבן שפיגל. דערנעענטערן מ־ר ז־ך א כ־של מער צר א״גענע, הײם־־מע ענ־נים, מרז מען מודה ז״ן, אז א־ן דעד שם־גל־ם>־אגע איז טאקע אונזער אמעד־קאנער ״ד־טע ל־טעראטוד דכעד אנדעדש װ־ ארנ־ זעד ליטעראט־ד פון אנדעדע צענטרען. ד־ אנ־עדשק״ט א־ז ז״עד א קאמםל־צ״רמע, םול מ־ט ארמדדעקטע װעגן ארן מאדנע אפ װײכרנגען. דאס אמעדקאנ־שע ײד־שע לעכן ד.אט ז־ך אדו־טגעוױזן צ־ זײן אן אומגעװײנטלעך־א״גנאדט־קעד טט־מול־ר־בוח און ער האט אנגערעגט אונזערע ל־טעיאטוד־שאםעד ־צר אזעלכע א־מגעדכטק״טן, װאס צעםוסלען דעם ארכנארם־קן בל־ק. א מ־ענטש מ־ט אינטע לעקט־עלע נײגונגען װעט ז־ך כאמ־ען דאם צװ אנאל־ז־דן און דער־ קלערן. עד װעט קאנטהאל־דן א־ן ז־ך ד ל־־דנשאםט נאך א םונקט־ ב״־םונקט שם־גל און םאדשטײן, אז האבן טענות א־ז דא כשוט א־־םן װעג.! אץ דאך, װען עם װעט קיםען א גאסט און ודדעד או־םהרכן דאס מאנענדקע ק־ל: ״װאו א־ז דער שם־גל?״ װעט מען דע־םילן א־ן די דיד דנע ד שטים ס־ן גערעבט־ק״מ; מען װעט םילן אזױ וױ א דנד װאלט דא כאגאנגען געװארן, פאר װעלכעד מ־ץ דאר־ ז־ך פארענטםעדן. קענט־ק אז ד שם־גל־ליידנשאםמ איז ט־ף א״נגע- גראכן א־ן א־נזער האדצ;. מע־ קען ז־ םא־שטו־םז, מען קען ז־ אנע־ נ־ט א־נגאנצן דעדשטיקן. פ י ד א אזר רעדט איז־ םישלעד. װער א־ז א־ז־ ם־שלער? א־ז־ םישלער, דערצ״לט ארנז שאם־רא, א־ז א געװעזענע־ צ־גאדן־טאכער, שדיבט םון צײט צו צײט ל־דעד א־ן זשאדגאן, אן אדײנגײער א־ן א ע׳םעדשן קלרכ אױף א־םט בדאדװ״ יא־ן יענע יאדן. װען א־סט כראדװ״ א־ז נאך געררען איםט כרא־װײז, װאר מען האט געדעדט ״א הדך־ליטערא־־שן דם־ש מ־ט הנאר״ מ־ט א טשמאק, נ־ט װי מען רעדט א שם־אך, נאו־ װ־ מ׳עםט א״נגע מאכטס״. א־צט ״ארכעט״ א־ז־ םישלע־ אין א צדקה־אנשטאלט, מאכט צרשטעלן או־סן פאקט, װאם אס־לו כאדכק, אכיעקטיװע באריכטן ם׳־ן געשעענישן, זײנק נ־ט און קענען נימ דן קײז פינקטלעכע קאם־עם ס־ן פאקטן און םונס םדד, א־ן ,װעלבן וײ דנען םאדגעקר־ דען א־ן דעו־ װירקלעכק״מ. יעדער װ־יס, אז װען עס ק־מט אן דער יצד-הרע צװ זאגן א װי־ן, האט מק נ־ט קײן אםש־י אםילר ״םאק א״גענעם טאטן״, ארן װען עם דיסט זיך אדין א־ן געדאנק אזא פ־אזע וױ, לאמ־ר דאין, ״גד־ס א־ז ד װעלט״, ,יױלט ז־ך נלײך כ׳אדענד־קן מ־מ ״אבעד קלײן א־ו דער מענטש״, אד־עד קל״ן א־ז עםעס אנדערש, אני דער קאנטו־אסט זאל א״ו־םקומק בולט. מען ז־כט דעם קאנטחאסט, ניט ױ ,״דדקלעכקײט״. װען ם־מאכט זיך מ־ד א,־יסצי)ארכן א קאנסםעקט־ םון א םארלעזונג, װאס אנטהאלט אכט אדער נײן םונקטן, אוי װי עס װילט דך דעמאלמ דערציק כ־ז צען פונקטן. צען איז עםעס א גלײכער םסםר און נײן פילט ז־ך װי נ־ט םארענױקט, ניט געק־קט אױף דעם, װאם ד ״אב־ יעקטיװע װירקלעכקײט״ האט נאטירלעך ניט קײן םםעצ־עלע ליכע באד נײן אדער צק. ניט ױ װירקלעכקײט, נאו־ עםעם א־נעװײנ־ק אין מ־ר ״רײסט םיך כײ דער םאלע״ ארן סאדערט ױ ק״לעכיקע צאל. ארן סארװאס זאל עם זײן אנדעדש א־ן א ל־ד, אין א ראמאן, א־נם םפעציפישן כאראקטעו־ םדן אלע װערק סון א דכטעד, אדער א־ן דער ל־טעראטרר פון א יאנצער עסאכעז גלײכצי־טיק מיט אלע א״נצלהײטן םון אתמ־קן לעבן, װאס האבן אזא קאלאסאל־ע װ־,־ק־נג אױף יעדער פארם םון קונסט, זײ־ נען פאראן א־נעװײניקסטע געזעצן, קינסט־געש־כמע און אתל־קע ױין-ק־נסםלעדשע װ־חק־נגען, פון װעלכע מענטשלעך שאפן קק דך נ־ט כאפר־יען, װאם א־ז אײגנטלעך אן ארגאנישעד אדױםװאוקם פון שאפנױקן פראצעם. עם א־ז גאנ־ן לײכמ אדרסצוכאסן א גע־ װיסן מאםענט פון א װערק, אן אםגעשפיגלטן מאמענט םץ א ד־דעקטער דת־סנדקער וױרקלעכקײט, אםזדנדעדן אים פץ ראם, הינ־ טעדגתנט און ק־נסטלערישע באגלײט־דעדשײנונגק, און טײטלען אױף א־ם מ־טן אנוױיז־פינגער: דאס איז דאם וױכטיקסטע, װאס דעד דכ־ טער גימ און װאם גימ רעם דכטערז אכער דאם א־ז דאך ד אײביקע דנד פון אײנזײט״ק״ט, װאס םארװאנדלט ד אינטע־ לעקטועלע נעש־כטע פון דער מענטשהײט א־ן א געש־כטע םץ שװערע םאמערנ־שן ז־ך ארד־סצופלאנטעק פון אנגענומענע אמתן, א־ן װעלכע א פריערדקע עפאכע האמ א־נז אױינגעדדיט. און כאםש ם״ קונסט, סיי װ־סנשאפמ קען אונז םער נ־ט נעכן וױ כרעקלעך, אםגעדסענע ט־ילן, אדער שאמנס פ־ן דעד װ־דקלעכק״ט, אױסגעמ־שט מיט אײגענע שאפנדקע חלוט־ר״ װעלן מ־ר תםיד מאנען א שפיגל, א גענױעם שפ־גל םון דער װ־עלמ װאס דנגלט ארנז אתם. אין םידק וױ א־ן עט־ק, א־ן סאצ־אלאגיע לעא קעניג /לאנדאן ל. עו א א־ד םושלער - אײנעו־ םון שאם־ראס טיםן אין דער לענגס־ טער ארן שװאכסטער, דאכט מ־ר, דערצײלונג אין דן נ״עס כ־ך ״נ־ו־ארקיש״ - צעלאזט ז־ך װעגן שאפיראן, זײן שאפער, מ־ט ד װערםעז־: ״י. ל. שאס־רא לעכט א־ן זכרת םון דן אמאל־קן ״צלם״, װאס א־ז פון אלעמאל געװען א שװאכע, כאמכאסט־שע זאך, נעשדכן אױף א בת־קול. אויף דעם-סמך קוקם עו־ איצט אויף אלעמען מיט נדלותדקער עניװת, װאם דאדף אונז געבן צו סארשטײ;, אז אין תוך איז ער שיר ניט דאס געװיסן םץ דער ײדישער ליטעדאטרר, נאו־ טיר, טיםשים, װײםן ניט דערםץ״.