Literarishe bleter · 1931-05-29 · 22 (29.5.1931) · p. Seite 419

זײט 419 ייטערארישע בלעטער נום• 22 (369) טער םרן יאדך-זן-ל׳־דל או־ף ז~ װעױטער פדן װע-טנ־ע-ל־דל ארן עט זאד ז־ך נ־שט פ־לן. א־ן רעזולטאט בארן־מען מ־ר א גלענצנד־קע ב-אנטאט־מע און א צעקאלעטעעט לי■ איז 17ייי1*'*״, א׳־־ד רעלנע עט א־ז א דחסנות. דאט ־טנ״דעד-ל-ל ״פאט־ד א־ז דאך וױ־ט״ האט שטעלןי א־ן װעלבע עם די־־בט ז־ך א־יף פון ״פאלג־־ט- ק־יט״ צז געדאנק. אן עד־טטע ־טורה פון א טטראפע זאגט־: י — ד־־ן טאל־ע, ד־־ן מ־נע, ד־־ן איידעלער פאבא;, א־ן ד־ צװ־־טע זאגט ־טו־;: ״א־ן האדצן ברענט א פ־־ער, מען זעט דאט נ־שט א;...״ ב־ ודהלע גראבער הערט מען דאט נ־שט אזן א־־ב מען העדט שו־ן, הערט מק די ראולגארע ג־דבא פון: דו קומשט מ־ר פאד מ־ט דיין ״ראזנאװאד״. צו פאנטאמ־מע אזן באלעט דאד־ םען מוז־־. אבעד — צז ראט רעדטעד? פאדאן א גל־קלענער או־סנאט א־ן דדהלע גדא בערב רעפערטואר און ל־ד װעגן ײדישן קדעמעד און דעד ״ד־- שער מלאכה - ראב ז־ ז־נגט, אגב, נ־דעריק, א־ן דאב געזאנג גופא קומט בײ א־ד א,־ויט קאלאדיטפול, די א״בע־שטע טענעד ו״נען דד ד• כאױצ״ י עם ג־םן בײ א־ד פאדבלאז, - א־ן ,װעלבן גאנין כדד, אכעד ״יעד ינזאם׳ן א ג־ננען, טענעד און װעדטעד א,־ן י **************** ***** —*1^ -*״<•*<״־■! ־׳ 1 ״׳ ׳״ בנוח צ־ א״נעד גליקלעבעד א־־םנאם א־ז ££׳״£**-׳ -׳<, £ו <£<^ 1ו ו1 א־פן פון א־נטעדפרע- גדאבעדם א־ו נ־שט גלאמ־ק מיט ח־הלע אדױטװאדפ;, א־עד זײ װעדמע־ מ־דן א ליד. ז־ דאדף: א־ער ױ געבן מעד אנזען. ארן עפעט א־ז ג־־טט גלאט־ק ס־ט ח־הלע גדאבעדט ״דוט־דות״ אױך. א״גנטלעך איז דאב מט־מא נ־־טט א־ד חב־דו־., נאד ״הב־מה״- חב־דות, אבעד א־ך קאן, ד־ידעד, נ־שט ר־ ״הב־מה״ - ־און א־ך קאן גאר אדרטײלן װעגן דעט, ראט א־ך האב געזען ב״ ח־הלע גדאבער. עט א־ז עפעט א חט־זדת, ראס א־ז א געמ־־ט פון פאנ־- ג־דיד און זזזק-באצ־ונג רערצו. די חט־דישע מענ־ן, ראם ח־הלע גדאבעד טאנצט, זײנק אב־עקט־װ גע־טאפן גערארן פדן גו־ןשע ײדן * , ••-****" ן . ״, - -ן׳ ת טאפע , אבער עט פעלט דער ׳ן ק־נטטלער און פו ■****•^ ל״כע״ װ־: *׳ עעעי תלהבות״ זײנען דאך טט־ביעט םענט־ג א־ן ״ה אל. אזל איד פאד: ריריכ גן א־ן ױ דאזיקע טענ־ן און זײ ז״גז כױטי;אד א־ז י ש־לד־ק א־ן דעד קאלטק״ט געפ־לט, אז האב קאנען נ־שט נאד דאכ קלײנער טעםפעראםענט, גראבערס זדהלע; <ױ £'<׳■>* ון די ־עפן א־ן פ־נטל אדי־ן פון מחבד פ אר״נסו עגננ״* פאד־אן א־ז טטעלן נאר א־ן ױ קאמ־שערע ־ אח־ן יא:>. טרעפט , א*ד טרעפןי צ׳ ׳־בטער א־ן קלענעדע א־ז... ל דאב לײבטע ק״טי• טענ־ן• ט חט־ױשע א־גגאנצן ח־הלע גראב־עד שט אנרל־רן װ־ל נ־׳ ד־ טעגץ, װאט מ־ר האבן געזען אפ־דיו א־ן ד־ בעבעדע או־פ- פ־ד־נגען א־ן ײױשן טעאטעד <א שט״געד א־ן הערמאנב ״ד־בוק״י, א־ז דאב ק־דט-בל וױ פאנמענ־שק״ט לגבי ױלעטאנטיזם, אבעד ד־לע- טאנט־זב ם־ט נשמה האט ז־ך זײן זין. ח־הלע גדאבעד אל״ן א־ז ז־עד א ױ־נט־קע דעדש״נונג א־ן אונזעד א־עמעד קונטט־-װעלט־, א־ד אופן פון א־נטעדפי־עט־ד;, א־• שול א־ז אן עקבפער־מענטאלער, װאב באשט״ט פון א טך טעוה־ב און שט,־ױנלונגע;, אבער או־ך פ־ן ױ־כט־קע אנזאגן א־ן אפ־ל־ דעדגד״נוגג־ק. ח־הלע גראבעד געקוקט לאגג און ד געהעדט לאנג און דעדפ־לט, אז ז־ אױ א ראטן-ק־נםטלעױ;, האב איך ערשט, ,ױען ז־ האט גע- מאנט ױ ערשטע שטארקערע באװעגוננ. א־ר טט־נ־ע א־ז א־ר מוזיקאלישק״ט, װאב ג־ט א־ר עלעמענ- טארע מעגלענקײט צו צו־מען ד־ נערװאז־םעט און בארעגן דעט קערפעד ױםמיש ואון םלאטט־ש און שאפן מ־מ אײן בארעגונג א ב־לד, א־ד טט־כ־ע א־ז אבעד אױך א־ד שול, ראט האט א- באפר־יט דעם קערפעד און געגעבן טעכנ־ש א מעגלענקײט תי־ב- פ־דן בפועל דאט, װאט זי א־ז עלעמענטאר ביוח. טא־ז צו באראונדערן דעם יוח םון שול. ח־הלע גראבער האט מ־טן נוח פון דער שדל באקומען או־ך חן. ז־ דױקט מ־ט א שםײנל צומאל או־ם ל״נטן שפ־ל און צומאל ט־פן טח־־ער, און דער ראז־קער שמ״נל א־ז ב״ א־ד ג־שט םון תר גאטוד, נאד א דערגד״כטעד. ח־הלע ג־א- בעד האט מ־טן בוח פון ארבעט געקראגן נ־שט נאד טעננ־ק, נא־ או־ך: חןז א־ר לענגלענ־ק פנ־ם װערט עפעט קײלעכ־קער, בנלל האט א־ד פג־ם ױ אוםבאשט״מטע בלאטע פאדב, װאם א־ז ז״עד א״גן יד- ב־שע פרו־ען, א־ז אבעד א *״גזיז בײ ײױשע םר־־ען, אבעד װען ז־ שמ״כלט, באקוםט א־ד פנ־ם גאלדנק״ט און בדז־נק־ט פון א ײדי- שער בלאנױנקע אדער בר־נעטקע. און דאט אוז א סך מער ם־טן בוח פון דער טעכנ־ק, װי ם־טן בוח פון דעם טעמפעדאמענט, .ױ״ל א טעמפעראםענט האט זדהלע גראבער א קליינעם א־ן ערשט גע׳ הערט זי צו אזא שדל, ,ױאט לערנט או־םמײק טעמפעראמענט און שפ־לן נא־ ם־טן באװאוטטז״ן. דער דאז־קער אופן שפ־לן א־ז בשעת־ געװען א נו־מ־קע דעאקצ־ע און דעװאלזצ־ע קעגן דעם גאטזדאל־זט, ױאם האט געלערנט שפ־לן נאר מ־טן טעםפעדאמענט און מ־טן בלדט, הײנם אבער האבן ר אלע אנהענגער פון דער קונםט, ,ױאס ״שטעקמ נ־שט אן םידש״ (טאןרארט א ױא־טז געםאנט א רעודז־ע א־ן פארלאנגען א ט־נטעז פון קונטט מיט לעבן. ח־הלע גראבערט מעלות און חברונות; ר מעלות ז״נען א־ן א־ר װאונדערבאדער און אױטעדגעװ״גל־ענער מוז־קאלישק״ט, װאט ז״נען םערפעקצ־אנ־רם דדרך א ,ױא־נדעדבארעד טעכנ־ק פון נוטעד שול. א־ר חיםחין א־ז איר קל־־נער טעמפעראםענט, װאם איז אדאנק דער א״נז״מ־קײט פ־ן דער שול נאך קלענער געוואדן. א־ך האב אבער נאך עפעם צו זאגן װעגן אופן װ־ ז־ אינטער- פדעט־רם א־ה ,־עפערמואר. א־ן פראגדאם הײטן אי,־ע אװנטן ״ליר און ־דאמע״ און ם־ר ש־־גט, אז שוין דער גאמען א־ז ג־שט זײער גע- לונגען צוגעקל־בן. דראםע ג־ט ז־ או־פן שפ־׳ן מעטעד. אין דעם פ־אגראם, װאט א־ך האב געזק, א־ז דראמע געװען נאר פױצעם ״נאך קנורה״. צױ דער דאז־קעד זאך האבן א שװאנקײט במעט אלע םעלא- ־דאמאטישע שױשפ־דעױנם םון תר אלטעד ״שול״. מען דער- לאנגט ױ דאז־קע בעצם-שרײעױשע אבער או־ך שפילעױשע זאך שטא־ד, שדײענױק. גאך אזעלנע וױלדע ״א־נטעדפדעטאצ־עט״ א־ז ח־הלע גדאבערס ״נאך קבורה״ א דערםרישונ. ױ ג,־אבע פרי- מ־ט־װע מ־טלען װערן לחלוטין אױטגעםיט;, ױ טראג־ק פון טו־ט רערט אפגעשפ־לט מ־ט ױ ױנםטע מיטלען, עם מאנט דעם א״נ- דדוק, אז ס־ר זעען א באלעט ״נאך קנודה״, דער שפ־ל א־ז א גלענצנױקער, אבער דאט ,װאו־ט װעדט דא נ־שט פארקנענט צו דעד בארעגוגג, נאר עם װערט לחלוט־ן א־בעױק. - און פ־נקט װ־ ױ דראמע א־ז א סך מעד באלעט, .װי רראמע, ־א־ז או־ך דאם ל־ד א סך מער באלעט אדעד פאנטאמ־מע, װי ל־ד. חיהלע גראבער נעמט א ײױש פאלקםל־ה און ״פוצט״ דאם אדום מ־ט בארעגונגק פון װאשן װעש, מאנן לאקשץ, נ״ען און :ץױ־שן ױ באװעגונגק לאזט ד װי םיא־ז נ־שט א־ז ארו־ט די רעדטער. א טך םאל װאלט םען לײנט געקעגט ב״טן ױ װער-