Literarishe bleter · 1931-05-29 · 22 (29.5.1931) · p. Seite 418

ליטערארישע ביעטעד נומ. 22 (369) זײט 418 די קינדער, וואס גייען דדרך די עלעםענםארע עזרלן, קענען בלויז הענדע״ט. א־ן די ל׳עצטע שאד קלאפי לערנט מען זיי אביסל ענגליש, איער זיכעד ניט גענדג, אז די זא־1; ־טפעטער קענען תזן פריי אן ענגליש בוך אדער אםילו אן ענגלייטן זיטורנאל. די גדויטע רא־אריטעט פון דעט ע־ענפטיקז הר א־ן םאלעטטינע וועט נ־ט קענען לייענען ק־ין אנדער ־טפראך וױ העב־ע־־ט, אשפ,־אך, א־ן וועלכער עם רעדט און ־טאםט ניט מער וױ אפאר הנדערט טויזנט טענט־טי״ און װעלכע א־ז ב־ז ם־ט אפאר צענדליק יאר צוױק בטעט ,ל־ גארנ־ט באנוצט געזארן א־ן דעם לעבעד־קן לעבן. א־ך האב װעגן דעם געדעדפי מ־ט פא־־טט־ער פון ב־לרונג־א־ן קולטדר׳אהאנ־זאצ־עם אין פאלעםטינע, און ז״ האבן מ־ר צוגעגעבן, אז דאכ א־ל אפראב־^עם. ז״ ז־נעז אבער א־בעדצ״גט, אז ביז דעד נ־ער דור װעט או־םװאקםן, װעט פאר א־ם גע־טאפן װעק די נ־ט־קע ל־טעראטוד א־ן רער העב־על־טער ־טפראך. ז־ װייזן אן אויף דעם, אז או־ף דעם געב־ט בון א־בעחעצונגען פון אלע װעלט־־ט־פראכן ייי^יז-ין א־׳ע ליטעראט־ד;, ם״ קדאם־׳ סע י —־•ט ־ג־ברעכנר־קע. אהז-־שראל קען נ־ט א־ן טאר נ־ט אװעקשטעלן אמח־צה צװ־־טן ל־ך איז ה, פון װעלכע ז־ צ־ט א־רע בוחו־, ם״ ג־כט־קע אוי כ״ ראטעהעלע. זי קאן דאך נ־ט דעדװארטן, אז העברעלש װעט װערן ה שפ־אך פון ה גדו־םע מאםן א־ן פוילן א־ער אדעהקע. א־־ב ״ד־־ט ,װעט פא־טר־בן װעק פ־ן פא״־עכטינע, קען װעדן דעד זעלבע־ ײ•״ ,הום געשאפ דעד ״ק און ה ־דן ם־ן א״דאפ־ע א־ן אמ־עהקע, װאם א־ז ג־עװ־ען הונ׳ דעדט־ער ־ארן צװ־שן ה א״דאפעלשע ־דן און ה ״רן א־ן ה אה־ענ• טאלישע לענדעד. װ־ א־ך הער, ה״בט מ־עז שו־ן רא אן צו טראבטן װ־עגן ״ריש אנהער־ט א־־םל װ־ פהער. ־עם װ״זט אוים, אז ג־אר דער ־ונג־ער רור, װאכ א־ז רערצו־גן ג־עװאק. א־יף ה־עבהעלש, פאנגט אן א־י־ם• ציװ״זן אן א־נט־ער־עם צו ״ד־ש. מ־ר האט דע־צ״לט אטוער א־ן ד־ ה־ג־ע ש־לן, אז ה ־עלט־עהע קינהער א־ן ה קבוצ־־ח בעטן, מען זאל ־־י*י ז־ך באק־ענען מ־ט הער ״ר־״טער ל־טעראטזר : ז״ די מעגל־עכק״ט צו ק־ענען ל־עזן ה ״ריש־ע פר־עםע א־ן ־ערנען ם., :אב .־ן װ־לן און ם־ מאד־ערנע. ־עם װערן או־ך געשאפן א״גענע ב־כער א־ן אלע געגנשטאנדן. ״איך ב־ן ז־ב־ער, - האט ס־ד א״נ־ער פ־ן ה פראמ־- נ־ענט־ע מ־עגטשן א־ן ד־עם פאל־עםטינ־ער ־טולװעזן געזאגט, - אז מ־ד װעלן אונזער *וגנט אנ־אגן. מ־ר װעלין א־ר צ־ש־טעלן א־׳־ן װאם זי װעט דארפן האבן פאר א־ר ג״םט־קן לעבן־־. אבער ־א־ך צוױ־פל א־ן דעם. ״דן ז״נען נאך ב״ ה״נט־קן ט־אג אן ־עם-הםפר. ז״ ראבן ליב צו ל־יענק און צו װ־םן. א־ן אל־ע ל־ענ- דער, װאו ז״ װאו־נען, ז״נ־ען ז״ ה בעםטע ק־נ־ם פאד העם בעסערן בוך, פאר דעם בעםעק זשודנאל. א־ך יערענק נאך ־־ צ־ים, װען דער א־נטעליגענטעד יד־ישער ױנגיערמאן א־ן אמעהקע האט ז־ך ניט געקענט באג״ן מ־ט בלױז ־ענגי־ש. ער האט ג־עװאוםט, אז א־ן אנ• דעהע ־טפראכן ז״נען פאראק װ־כט־ק־ע װערק, װאם װ־עק אין ענגל־ש נ־ט א־בערז־עצט, און ראם האט א־ם געערגערט. װי א־ז עם מעגלעך דך פארצװשטעלן, אז יער װעט דך קענען באפריהקן מ־ט אשפראך, א־ן װעלכער ־עס הערמ און שאפט אה״פעלע מענטשן א־ן אנ״ע לאנדי דאם פראבל־עם פון שפראך א־י פאלעסט־נ־ע א־ז נאך נ־ט א־נגאנצן אגעל״זט־ע. א״ן זאך נאר א־ז בא־טט־מט, אז העד ־ונג־עד הר רעדט ה־עבהעיש, און אז ב״ א־ם א־ז העברעיש די מוטעד-שפראך. צ־ ד־ צוקונפט־קע פאלעםט־נ־ע ,לעט זיך קענען ג״סט־ק או־םל־עבן א־ן בלויז העברעיש, צ־ ד װעט קענען אויםקומען אן ״הש פון א״ן ז״ט און אן ענג״־־ט פון דער צװ״ט־ער ז״ט, א־ז אגרויםער םפק. מיר דאבט זיך, אז נ־ם. .םןיװערסם*. א־ באטראכ ארב־עט־ער־קאלאנ־־עב. .״׳ שאפ־נג־על א־ן ח־־ן־לאהן. און ה פראג־ע װ־עדט גאנ־ן ׳<יגש= ר־ער פארװאלטונג פון ה שולן א־ן ־• א־ ־עם וױ־זמ או־ם, האט מען נאך אב־םל מ־רא פאר ה פאנאט־שע קעגנ־ער פון ״ר־־ט. אב־ער עם א־ז אפ־אג־ע פון אב־םל צ״ט, א־ן או־ך פארשוױנק. ״ריש װ־עט װערן אג־עגנשטאנר א־ן יאנר. פא־אנטװאדטל־עך ה צװ״ ־אק זומעד. פהער האט אמ״נונג צװישן ם־ל עלטעק און לער־ער, אז מען ־א־ף ה שולן א־ן ־1 *•> * ײפעױ צאיי פון פאד דעד נײעד נאצ עריקע :עידעענייצן םרן פאו א;,־ ליי 44.. פון ״עט דוװ האלטן װאם װײט־ער אפג־עײנהע־ט ױגנן דעט ז־־ער א־ן רערצו־גן זערן געװא־׳ט, אז ה קינדער, װאם ן :־ט האי] מ־ט ,װעק ן אגג־עשטעקט ־. א־ן ז״־עװ א״גענ־עװ ה־ם, זאל לא:־ א־־נן האט מ־ען ל־ענרע־. :״עדע ׳פם־באלאג־ע פ־ן ה ״ק_ א־ז א;;ץן-. הער :לות, א־ן: ,װאט איז אז־ץ, הערפאר דערצו־גן רי ק־נ״ער צו קוקן אױף יו פאי״אנטו:;. ־־םיער מאם פהעמדק״ט און אפ־ל אג־עו מ־ט האבן ״ק 1;עענדערט. די ה פאגראמ־ען האב;, אביער, ראם אל־ן א־ן זיך ג־ענ״ט־קט האבז יד אנ־ ק״ז ניט פון *קיםק ב־מפאט־ע א־ן ז״ האבן ־עם בו ג א־ן ה־לף , אז : מ־ר רע־צ״לט יעז רע־ע, :אר פון;״עהע בההער א־ן גלות. ט א־ב־ער• ן ה ױגנו צװישן האט דך פ*ל פאריצטארקט — ־אז 4.44• פארב־נדן ג״םט־ק מ־ט ה טפראך- א־־פמערקזאמק״ט רער באגער צ־ ז״ן נ־ענטער אנ״עהע לענרער. א־ז פאראן נאך אװ־כט־ק־ער!א־ דעלב־ע װאם י ע ק ב באטא־ב&נםקי חיהלע גראבעד אין דראמע און אין דיד (א פארטרעט־םקיצע מיט א פאר באטערקונגען־ צו ר־טם און אפ־ל־ נאר ם־טן בוח פ־ן ר־ע־ יאז־טעט א־הע ר־ערם אז זי האט אויכזען, אביע ׳ט גאר ־״־־פט — מ־ט ״הש־ער נעדװאדט־עט א־ן מ־ט צו פלאםט־ק. ד האט דאם רע א נרױ;**צ ־ײר אי־ז טן װארט, אב־ער מ־ט ״השן אויםררוק שול, נאר או־ך ס־טן בוח פון דער א״ג־ענער אוים־ע־געװ״נלעכע־ .־דקאלישרףט. ד א־ז מ־ז־קא־״ש נ־שט נא־ מ־טן געהער, :אר 1 1' מאדער א־ן טאקע װ־רע־ מ־ט נע־װאז־טעט. א ש־־שפ־ל־, גאנצן גוף, א־ן א־ר ,מודקאהשק ־ל, װאם האט א־ר געל־ערנט ארבעטן א־ב ־־ א קערשער א־ן א*נ פריעזטענױק נאהע,־*צץ; אלד שטארד נאהעריצן, נך םער אזיש א־ן ד* באדענוננען, וױ א־ן דגנען. איך האנ א׳־י