Literarishe bleter · 1931-05-29 · 22 (29.5.1931) · p. Seite 417

זײמ 417 ליטערארישע בלעטער נור. 22 (369) ה ל ל ר א ג א ף ראס שפראכז־פראבלעם איז פאלעםטינע א־־י יידי-צי רעצ רא קד־גן אפרייע האנט, װעט זי זיך שנעל א־־;״ וזארצלען אין דעט לעבן פון לאנר און ,ידעט קאנק־ר־ק ר־ט הענ״ ,־־<־;״.־, אםילו אויף דעם םעלד פון ק־נרער״דערציזנ־.. א־ך װיל דא נ־ט אר־ני.״; אין רער טעאדעט־יטער פ־אנע, װעלבע פון די צװיי יטפראבן א־ז מעד בארענט־קט צו ז־־ן ד־ ־טפ־א־ פון יידישן פאלק. מ־ך אינטערעסירן מער ד־ פאקטן, װ־ ז״ ז־־נען ה־־נט. דער םאקט איז, אז העברע־־־ט האט א־צט ר־ א־בערהאנט א־ן פאלעפט־נע. די ־וגנט א־ז א־רע, ד־ עפנטלעבק־יט איז אידע און די אםיציעלע אנערקענונג איז אירע. און דעד פאקט א־ז אויך, אז י־רי־ט א־ז דא א־ן גלוה. א־ן ד־ גאסן םון תל-אביב און אנדערע יירי־טע ־טטעט װעט א־ר לעזן או־פ־טו־יםהן אויף םאדטייז־ענע ־טפראבן, א־יף העב־ע־־ט, אראב־־ט. ענג־״ט, ר־פי־ט, רייט־ט; אבער איר װעט אין ערגעין נ־ט זען א או־פ״ ־טר־פט או־ף ־ד־־ט. א־ן ירױטל־ס ג־ט ארויס אצ־־טונג או־ף ענגל־־ט <זי װערמ ארויסגעגעבן פון ״ק א־( פא,־ ״ק>: ק־ן -;-.״ן״ ״־־, טונג ג״ט דא ניט אױיס. מען ־טם־לם דא ק־נםאל ניט ק״ן ־ד־־ט מעאטעד. בלויז אין אײסנאמס״םאלן איז עס מעגלעך אפצ־האלטן א מאסנפארזאמלונג אדער אפילו צו געק אםארלעזונג אױף יער ־דײטער ־טםראך. א־ז דאס דערםאר, װאס די גת־סע מאסן םון רי ״רן א־ן ״א״ לעסטינע ז־נען װירקלעך קעגן ״די־ט? ב־טוס אוםן נ־ט. װי יטו־ן געזאגט. רייק די מערסטע םון ז״ ־די־ט צװ״ט־ן זיך. און װען ז״ ק״יגן אגעלעגנה״ט צ־ לעזן ״ד״ט, באפן ז־ ז־ך אן איר אן. א־ד״טע צי־טונג אדער ז־טװרנאל, סון אמעריקע אדער פ־ן פוילן, װערט רא פארצוקערט. א״נער װאס איז גוט באקאנט מיט רעס ב־ך״װעזן א־ן פאלעסטינע האט מ־ר פארזיבערט, אז פראםא,־צ־אנעל ל״ענט מען רא מער ״די־ט װי אין אמעריקע און אפילו װי אין פו־לן. די ם״נדלעכע באצץנג צו ״די־ט שטאמט נ־ט אר־־ס פ־ן ד־ אינערלעבע געםילן םון ױ םאס;. זי איז םאבריצירט געװארן א־ן געװיסע ק־ייזן צוליב םטדאטעג״ט־ע אורזאבן. ״די־ט ,װערט א־נ״ טערדריקט, כדי העבחײש זאל האבן אםר״ען פעלד, ז־ זאל קע״ נען ־טנעלעד א״ננעמען דאם לאנד. מעגלעך, אז דער מאטיװ איז א גוטער. א״נער, א ה״סער צװנ־סט, האט מיר געזאנט: ״נאך אלעמען, א־ז דאך העברעי־ט פא־ל־־ם־ק די א״נציקע זאך, װאב מ־ר האבן ז־ך דעדװארבן או־ף רעס געב־ט םון נאציאנאד־ע אױטאנאמיע. װאם אױ אונז געבליבן סון ר־ אלע םארשפרעבונגען, װאס םען_ האט אונז געמאבט װעגן אנאצ״אנאלע ה״ס אין םאלעסטינע? א״ן זאך בלויז האבן מ־ר, װאס העפ־ע״ט א־ז א״נע םון די גלײכבא.יעבט־קטע ־טםדאבן פ־ן לאנד. אויב ד־ ״רן װעלן זיך נ־ט האלטן ב״ העבר־ע״ט אלס ז״עד נאציאנא־ע ־טפראך, װעלן מיר םארל־ק רעס א״נציקן ס־מבא־ םון נאצ־אנארער גל״בבארעכמיקונג, װאס ריר האבן אין פאלעסט־נע״. אבער, םאליט־ק אױ א״ן זאך, און דאס לעבן א־ז אצװײטע זאך. מיר דאכט ז־ך, אז ד־ ״ד־־טע מאסן א־ן פאלעסט־נע פארלירן אומגעהײער פ־ל דורך דעו־ פאי^־טיק פין די ם־רער א־ן באצ־ג צו ״די־ט. נאך מער, עס ל״דט דערפון או־ך די ״די־טע ױגנט, טאקע יענע ־וגנט, װאס איז א־ן םאלעסט־נע געבארן און דערצ־־גן. נאך אלעמען, איז דאך פאלעסט־נע אקל״ן ה״פעלע א־ן פאר״ גלייך מיט דער ״ד־־טער מאסע, װאס לעבט א־ן ה־־ן־לאר׳ן און װאס רעדט ״ד־יט. און די א־מיגדאצ־ע, װאס ג״ט ק״ן ־אר׳ן־״טראל און װאם װעט זיך נאך צ־עז ־אדן און יאו־ן לאנג, א־ז דאך א ד־ אפ־צ־עלע ־טםראך םון דער יידײטער םאלעסטינע אױ העב״ ־ע״ט. אויף דער שםראך װערט גערעדט אין אלע עםנמלעבע אנ״ ־טטאלטן און אין אלע רעגירונגם״בױראס. דער קאנדוקטאר או־ף דער באן, דער באאמטעו־ אין םאסט״אםיס, דער םאליםמאן א־ן גאס רארף קענען העברעיש. אלע אםיציעלע דאקומענטן, װאס רעגי״ רונגס״באאמטע ׳טיקן או־ויס צו ײדײטע געם״נדעס, א־נסטיטוציעס ארער צ־ א־ינצלנע ״ק, דארםן גע־טדבן װעק אויך אויף העברען־ט. ראס געלמ פון לאנד, ד אוים־טדפטן אין רעג־ױנגס-געב״רעס מוזן טראגן העברעישע ־א־ים־טד־םט;. ד אונטערהאנדלונגען א־ן די גע״ דבטן (אויב די צדדיס ז״נען ״דשעז װערן אנגעםירט אויף העב״ רע־ש, אאז״װ אאז״װ. א־ן ד פאלקס״שולן םאר ״ד־ט־נ ק־נדער א־ז העב־ע״ט ד אונטערדכטס-שפראך. דאס װאס ענגליש א־ז פאר דעם ״דײטן ק־נד א־ן אמעריקע, אױ העברעלש םאר דעס ״דישן קינד א־ן םאלעסט־נע. ער .״עדט ד שפ״אך מיט ז״ן לערעד א־ן קלאפ מ־ט ז״ן תבו־ א־ן ג־אס; מ־מ דער שםראך װאקסט ער אויף. ד דערװאקסענע, װעלבע ז״נען דא במעט אלע א־מיגראנמ;, ד־דן אנדערע שפראכן אויך. אויף ד גאסן םון תל״אביב, ירושליס און חיםה הערמ מען גאר אםך ״דײט. םען הערט אויך אהיםיט ב־סל רוסיש און ענגליש. םוז צ״ט צו צ״ט דערטראגט ז־ך צוס או־ער אגעשפרעך אין ד״טש אדער פדאנצויזיש אדער אן אנרער א״ראםעלשע שפראך. אבער אם־לו ד איפיגראנטן םילן, אז ד שפראך אױ ־א העברעיש. װק אםרעמדער שטעלמ א״ך אפ אין גאס און פ־עגט א״ך עפעס, באנוצמ ער העברעיש און ניט װילנדק ענטםערט איר א־ס אויך אויף דעס זעלבן לשון. װק איד קומם אױין אין אגע• ־טעפט קויםן, באגױםט א״ך דעד אינהאבער או־ף העברעיש. ־ער שאפער פון אטעקסי, דער פערלער ב״ס פו־טקארט, דעד קעל״ נער אין רעסטאראן - אלע ר״דן צו א־־ך העברעיש. עם םארשט״ט ז־ך, אז נ״נצ־ק פראצענט םון די אלע מענטשן קענק ״דש אזוי גוט, און אין ד מערםטע םאלן אסך בעסער, װי העברעיש. און גאר אםך דאנקען גאט, װען איר ענטםערט ז״ טאקע אויף ״דש און גיט ױ אגעלעגנה״ט צו דידן אין ״פראסט מאמע-לשוך. אבעד ז״ װאגן ניט צו םאכן דעם אנה״ב. עםעס םילן ז״ אםאו־םליכטונג צו ר״דן ד שפ־אך םון לאנר און רי שפ־אך א־ז העברע־ש. ױ ״נגערע מאמעס, װאס ז״נען דערצויגן געװאק או־ף ״ר״ט, לערנק זיך ר״דן העברעלש םון ױערע קינדעד. רי אלטע באבעס און ז־־דעס, פאר װעמק עס א־ז שו־ן צו שםעט צו לערנק, קלאגן זיך, אז ױ םאו־שמ״ק ניט ז״ערע א״ניקלעך, אי ױ א״ניקלעך ױנען ױ פרעמר. װידער ד זעלבע געשכטע, וױ ב״ אונז אין אםעריקע. עם איז, אבער, םאראן אק גױיםעד אונטע־ש״ד. אין אמע- ־־קע א־ז ״דש גל״כבארעכט־הט מ־ט דעו־ שםראך םון לאנד. דא נ־ט. אין אמעױקע האבן ד ״ק, כ״ װעמק ״דיש איז ד םוטער- ־טםראך, אםעגלעכק״ט צו םיק ױע״ ג״םט־קן לעבן או־ף ״ױש. אין םאלעסטינע קענק ױ עס ניט טאן. מק לאזט ז״ נ־ט. געקומען איז עס דעדםון, װאס ד ערשטע צייט האט מען ז־ך ־א פאר ״דיש געשדאקן. ױ צױניםטן, װעלבע האבן ארו־םגעשטעלט העברעלש אלס אהויפט-םונקמ אויף דעד םראגראם םון דער אויפ״ בוװנג פון םאלעסטיגע אלס איידיש ייאנד, האבן מורא געהאט, אז ״דש װעט ױן אצו-שטארקע קאנקורענטקיע. ױ האבן געם־לט, אז