Literarishe bleter · 1931-05-29 · 22 (29.5.1931) · p. Seite 416

זײט 416 (369) 22 ,ליטערארישע בלעטער נומ, פעד, מיטנײער, טיטבױער םון געזעל־צאפטלעכער און ק־למותלער אריעט. אונזעת ײדישע געזעלעואפטלעכע און קולטור־אינטט־טו׳ צ־עם זײנק אננעוױזן און וועלן נאך אלאננע צײט זײן אנגעוױלן או־ף פריװאטער איניציאם־וו, אױף ־ח־ד־שער אונטעדשטיצוננ. און די פתםע ד,אט דא זײער פיל אויפציטאן, :ל־זמן מיר ד.אבן ני־טט קײן פעסטע מלוכהשע םופסידיעס, און אונזערע אלע א־נםם־טוציעס ז״נען װ־ שטיפקינתר בײ תד תגירונג און כ״ די ועלנסטםארװאל• םוננען. אױנ ד• פיעםע פילם נישט די אחרױת פאר ד• אלע ״דישע א־נסמ־טוציעס, - די צענטראלע, װי ד־ לאקאלע, - ראן איז זי שעדלעך, דאן נרעננט זי שאדן אנשטאט נוצן. און דאם תב מימאנ-נלעטלעך זײנק צו לײכט און צו לײכטז־ן, צו פ־קאנט און צו שפאנענד זײ זאלן קאנק זיך א־נטעתס־ק, אפגענן ארט און אויפמעדקזאםקײט פאר אזעלכע ״נודנע״, ״לאננװײל־קע״, ..נ־שט־אינ״ טעדעסאנטע״ זאכן װי קולטור-שמולטור, קונסט-שםונםט, טר־אטער, שול און ״ױש נוך. לער תדט שויז װענ; שטעלן ערנסטע פראנלע- מען פון פאליט־שן עקאנאמ״ק א־ן נעזעלשאפטלעכן כא־אקטער און אינהאלט. מען דארף זײן אנא־װער ״יאלד״, מען זאל שטעלן. תר ״קנאקנדיקער״טשאקנתקער״ פתסע אזעלכע ״נטלנישע״ סא״ תרונגק. אזוי״ארופ שטעלט ױ פענסאציע־פתסע אױף א אומ״ נעזעלשאפטלעכן נוח אין תר ײױשער גאס, װעלכן עס איז פרעמר אלץ װאס עס א־ז װיכטיק, אוע ערנםט. און אט תר אומנעזעלשאםט״ לעכער בוח װי־כט ממילא אױך פוז תר ערנסמערעד, נעסעתר ״נט־ לנותדיקער״ צייטונג. ױ פרעסע א־ז געקניפט אץ נענונדן מיט ױ אלע אנדעת נע־ ב־ט; אין לעבן. װאס פאר אטעאטעד נאדארםן מיר האבן פאר אט תם שטענױקן ל״ענער םון תר סענסאציאנעלער, פארשונת- װעטעד מיטאג׳פױעסע? װאם פאר אליטעראטור דארפן םיר א־ס און נ־שט נעקו־פט, נאר ז~ האנן ארך ארױםנעשטױסן רעס שטאם״ לײענער פ׳־ן תר בעפעתר ײױשער פױמאדנן-צײטוננ. ראס א־ז שױן א־צט א געורס! און װאם פאר א םענות מ־ד זאלן נ־שט י ו ־י י אנן צו ױ נעסעדע פר־טאױ״ן-צ-טונגען, וד אומצדפױדי זאא ,ען, פזן זײער שטע״ אקטועלע פראנן א־ן ײױשן און אלנעמ״נעם לענן, - רונרק אנער דאך שט״עץ ז״ נ־שט א־ן אן ערך העכער פון ױ נ״טאנע״ ױקע מאכאדא־קעס, ,דעלכע פארדארנן א־ננאנצן דעס נעשמאק פ־ן רעס ל״ענער, שטו־סן א־ס אפ פון אלין פאזיט־װפ ערנסטעס, קול־ טותלס א־ן לענן. ס׳וױ־זט דך את־ס. אז מ־ט אט ױ נ״טאנעױקע צ״סיננק האקן אונטער ױ ארדסנענער םון ױ םױמאתן״צ״טונגק דעס א״נענעס צוױ־נ, או־ף װעלכן זײ האלטן ז־ך. מ־ט א״גענע הענט האט מק רעס ל״ענער נעװא־פן א־ן די געפערלעכע ארעמס פון ױ אלע נ־שט-נעשמו־נענע, נ־שט׳נעפלו־נענע נכ־א-מעשיזר״ װעל׳ כע מק שטעלט־צ־ צ־ס נומען פון דעס ״רורשט־קן״ ל״ענעד. ־ער שטאף פ־ן רעס מ־טאנ-נלעטל א־ז א ״צװצ־ענױקער״, ער װעדט דערלאננט א־ן א ״פ״נעס״, ״ױיצנױקן״ סאופ פ־ן תלכן מען .צ״ט פון אזא מ־ן ״נא׳ אפעט־ט פון ל־יענען אן נלעטל־פארנענינען קאסט כאלעקט זיך אזש. א־ן נאך א לעננערעו דעקעכין״ ת־ט מען אן א־ננאנצן דעס ע־נסטערע צ״טוננ. און נפרט, אז דאס א־ננאנצן צען נראשן, און א פר*מא,־נן-צ״טוננ קאסט נאנצע ס״ און 25 גראשן. אפשד נײ נעסערע צײטן װאלט דער געלט׳אונטערשײד נ־שט געשפ־לט אזא ,־אלע, אבער נ״ דעס א־צט־קן קר־ויס האט 15-10 נראשן, א־נערהױפט א־ן פ־א־ױנ־ן, א נרו־סע װעדט, און נא־ן׳נױרה א־ז מען ״־וצא״ ם־ט דער צען-נראשענער מ־טאג- ־צ־־בונג, װעלכע פעדערט ו־ך א־ן קומט אן א־ן םראוױנין נאצ״טנס און פארמתט אזו־׳ארוס א־ננאנצן ר־ פױמאחנן׳צ״טדנ:. צושטעלן? װאס פאר אקױיז אינטעדעסן און פראבלעמען פ*ג־נעמען אים? דער נארנ־אראפ פון דער :עסערע־ פרעסע און תר באױ״■ א־ו־ף פון דער סענסא־צ־ע׳פרעםע א־ז א־ן א געװיסער מאס ױ סינה און ױ םאתנטפעתננ פק דעס קלאגעױקן מצנ פדן דעס נעסערן ״ױשן מעאטער, פין תר אלנעמ״נער ־ױרדי א־ן תר ײד־שער נאבג און דאס עתסמע איז: װאס אלע פ־לן און שם־דן, אז מ־ם תד ײדישעד בעסעתר פרעסע איז שלעכט, און קײנער פחװט דאך נישט ז־ך ערנסט פאר׳ ביאכמן תת־ף, און הײנער תפט נ־שט ױ פא־א־נטערעס־רטע צדד־פ, - און קודם-נל ױ שױםמשטעלעו־, ױ אתיסנעבער, ױ געזעלשאפטלעכע םועד, - מען זאל אננעמען ראױקאלע מיטלען, וױ צו ראטעװק ױ ײױשע פו־עסע, װעלכע שטײט נ״פ אפי נרונט. ווילנער פארל&ג פון 3. קלעצקין א. לעיעלעם סשלמה מולכו דראםאטישע *אעםע אין 10 בילױגר. טרײו 4 נילדן.?אשולעמלען דראםע אין 8 בילדער. י •רײז 2.50 נילדן. .ב2 ו)ןזװפ[3א ,״ז16(פע8״ .נ1)61ק5י י 13.196 .0 .>1 .8 ־צט ננלל אז ױ;אס װערט א גע״עגקע;? נאן־ מען דארף ק־צ־ע, א־ן :־ל־קער צ״טוננס־פראד,־ פו־ל־שער י םיו אדך פארפלײצט ר ערנס׳ סט את־ס ױ נעסעױע, נ״טונג שטו־ זא־ן־; 1* ער אט-ר נ־ל־ק און אױך יל א םדל־שע צ״טונג, קאסט נני ע־צו: כעת ־צ״טוננ. ױ גראשן - ״ױשער (אנשטאט 25 קער פין ת־ ב־ל־׳ ױשע״ ױ פו־ליש־״ א־ז דער אונמערש״ד א־ן ױ ס. און נאכמער גראשץ בלו־ז 20 סנ: גראשן צ״טוננק קאסטן שרן יקע ״ױשע א״ני , װען זונטאי-טעג יפארװאס, םארװען?) און םרײטאנ - װק תר פרי־ז םון א נומער א־ז ארויםגעשת־פט שױן ביז 45 נראשן. אט תד פױ־זן יאונטער• שײד האט געודס פ־ל צו זאגן ארף רער םארשפר־סוננ פון רער כעכערער ״תשער מאג-צײטונ:. מען דאדף נאך;עמען אין אבט, אז ױ ״תשע צײטוננ דערש־ינט נכלל א־ן א קלענעדער צאל זײטן װ־ ױ פ־ילישע און ױ ״ױש־םדלישע. - ױ ײױשע פד־טארנן׳צ״טוננ א־ז נ־שט ננוח או־סצ־האלטן ױ קאנקורענין מ־ט ױער פרל־שער און ײױש׳פ־־לישער צײטונג, װעלנע קאסב ביליקער א־ן י.־ט פיל רע־ דעדנפאלס א־ן נמות) צ״טוננס׳ מאטעױאל, זי פאלט אדך א קרנן פון ױ א״נענע םיטאנ׳נלעטלעך, װעלכע זי אל״ן. אין ־ערע צ״טוננ נאזונױער, האט געשאפן. או־נ וער ל״ענער פון ױ פר־מאתן׳צ״מוננק איז פא־ אזנז אן אקט־װ, עפעס א נ־ח, קאן קומען א־ן נאטראכט נ״ פארשי־רענע נעזעלשאסטלענע און קולעירעלע ענ־נים, א־ז רער ל״ענער פון תס מ־טאנ׳בלעםל ע״פ תנ ״װ־נט אין פעלר״, אן ״אתרבג״עד״, אויף װעלנע מ־ר קאנען ז־ך װײנ־ק־װאס שט־צן א־ן אונזער קאמף אין געראננל פאר א קולטורעל׳ײתש לעבן, וױנאלר אז ת צײ׳ טונג ת״צ־מ איס :־שט, אנטװיקלט א־ן איס נ־שט קײן זין און חוש פאר חעבעדע ענ־נ־ם, דעדודעקט א־ן א־ס נישט ק״ן אחױות פאר א נעסע־ן און געױעבמעוץ לענן. ױ נעסעדע ל־יענער פון אגוטער ״ױשער צייטוננ ױנען דאך דער ,־עזערװיאר, פון װעלכן מ־ר קאנען שעםן אקטיװע מיטהעל׳