Literarishe bleter · 1931-05-22 · 21 (22.5.1931) · p. Seite 399

לימײרארישע בלעטער נום• 21 (368) ה. װילטשינםקי / טשענסטאכאװ דער מאדטירעד וועג פון די ״דישע קאנטאניסטן <װי ער װערט געדילדערט אין פארעײדענע װערק *1 אז,ײ א־ז געודען א־ן ודדנע, און ענדעך א־• ז־ד־טאר־ד א,ץ אנדערע ישדנ־ם. אן אלמעד קאנטאנ־םט ־ערמאנט זיך אין זײנע זנרונדד,. װ־ ״זש־- טאמיד דאבן מיד פא,־לאז;, :אנל־־ט נ<ן ־ער גאנצעד ־טטאט, װײנענדק, ור מק װאלט ד קינ־ע־ געפ־רט אנ־פן נ־ת הח״ם אדעד הענגק״ [מ. שפ־געל - א־ז זאפיםאק ־אנמאנ־נטא ״יעװ־. סטאדנא" 11, 1910]. און ״אלע האנן מ־ד :ע־טד־גן - העדצ״לט אן אנ־עדעד. - א־ך האנ ני־טט־ געהעדט נ־יטט מ״ן קול און נ־־טט ־י קול־ת פון מ״נע חנד־ם. אונזעדע אלע קולות האנן ז־ך א״נגעמ־־טט א־ן א שדעקלע־ גע־טד־ א־ן א־ן נ־טעדן יאמער... מענעד און װ״ני אונז נאנ־.עגאנ:ק... ד יטטאט־, דאנ פע־1־, דע־ ה־מ־1 און האנן או־ף אונז געוױ־נט״. [ידודד. יטמ״ננעדג - א־ן ־ענע צ״טן]. םצענעם, װעלנע האנן ז־ך אפנע־טפ־לט נ־־ם אפטדאנםפא־ט־דן דאנ ײד״ט־ע קל״נװאד א־ן ד קאנטאנ־נטן־נאטא־״אנע;, געפינט מען א״ך א־ן פר־ן םדא־״ונסקינ ״התועה נ־דני ה־ײם״, װאם האמ א יטטארקן נ־א־.ראפי־טן א־נטעד־טלאק. נאך פ. םדאלעננק־נ פאטעדם טו־ט. װען םיא־ז נ־ז גא־ ־טלענט :עגאנגען ז״ן דוטעד א־ן ד א־נעדגענלינ־ענ־ע *ת־דים, האט מ־ען ג־ענאפט פ. םמאלענםק־ם עלטעד נדודערל און אפגע״ט־קט־ אלם קאנטאנ־םט ק״ן ם־נ־ד. ק״נ־עד האט שפ־עט־ער נ־יטט ג־עװאוםט מ־עד, װא־ ־עד א־ז אהינג־עקומ־ען. ד םציע נ־עם אנעד, װעלכ־ע דעד קל־נ־עד פד־ן האט געז־ען, װ־ען מ־האט ז״ן ברוד־ער אדו־סג־עדםן פון זײן פאמ־ל־ע, האה ג־עמאנט או־ף אים נע נ־שט נמאל מ־עד; *״ ק״ גװאלדקן א״נדחק, אז ־עד האנ אזא ש־ל ״קע י ז־־־נע טױױע.׳ ״־; ז״נ־ען פאת־עסן. א־ן אן אפקלאנג ד־ער־ קאנ־' גע ־ן װ* און ז״ פ־ו ק־נ־־עד ד־ערונגק, ,װ־ ״ם׳פלעגט כאפן קל״נ־ע ז- , איז דאם נ־װ־, צױ׳עזען נונד־ענ־ע שעפםן. און ,װעד עם האט ־ ד ־ז -י . װאס םאי צענדאכן געװארן. אפ־לו ד ייאדיו;ל־ט, און נאח־נן א־־עמע ג־עװק צװ גננ־ענען, גזלענען •••*•*^ א*י;׳ * זי״ ט ם׳ד-אט ני דאכ געײט פון ־תוםים ־<; אלמנ־ד״ װא נ־עמ־ען ג־על־גט־, או־ך זײ האבן גע־״אםן מ־ט נ־ט־ע־־ע טד־עד;, ז־ע־ענדק דאם שד־עקלעניע ב־לד, ור מען נאפט ד־ ק־נ־־־עד פא־ ז־עלנע,־; אח־־ן ד ,יאש־-הקהל, ודעלנע זײנען ג־עװ־ען ג־עדעצט םון דעד מדשלד, א־ן י־עדעד שטאט זײ זאלן אױםקלו־נן קינד־עד פאר ז־עלנ־ע־; ז״ האט־ ־ענ נ־שט געאדט, װײל זײ האנן דעדפ־ן ג־עמאנט א ם־ ג־עלט־; װא־־עם ז״ האנן ג־ענומען ג־עלד נ״ ד דײנ־ע, :־״ או־םצומ״־ן ז״- ־עדע ק־נדער א־ן גיעװאדפן דעם נ־טעדן ג־רל או־ף ד־ ק־נ־־עד פון אר־עמ־עלײט א־ן ־תומ־ם, װאם האנן נ־שט געהאט װ־עד ־ענ זאל ז־ך פאד זי־ אננ־עמען. ם׳האט א־־ד נ־שט ג־עאדט ד נאפ־ע־ם. װאנ ז״נ־ע; ג־ע- װען ד־ משדת־ם פ־ן ד ,־אש־-הקהל און פל־עגן פא־ :־עצאלטם קו- מ־ען א־ן ד ה״זעד םון ד א־־עג־ע״״ט און נאפן ־־ אד־עמ־ע קינדער. אנ־עד םיא־ז נישט געודען ק״ן א״נ־עד א־ן פאלק, - אח־־ן ז־ק - װאם דאל נ־שט װ״נ־ען א־ן קלאגן צוז־ע־עגדק ד נ־אך פ־ן ד א־מגלקל־ענע. זײ האנן נ־־טט ג־עק־ענט א״נהאלטן ד;־ם ־טט־אם פון טד־ערן, זעענדק ור װעגענ־ער פ־דן גאנצ־ע קופ־ענ אומגלקלעבע ק־נדעד, ם־דן ז״ ד ־ט־עפםן א־ן א װ״ט לאנ־ א־״ן, א־מצ־קומ־ען פ־ן דענגעד א־ן קעלט• שט־עלט א״ך פא־: צװאנצ־ק, דר״סיק ורעג־ענ־ער םול ג־עםאקט פון צ־ען און צװיעלפ- יעדקע קינדעד, אלע זײנק גענ־נדן און געשמי־ט א־ן קײט;, א״- א־ן ד צײמן םון נ־קאלא־ 1, נ־עת ד גזחת פון ר־עקדוטשינע א־ן קאנטאניםט;, אז מיפל־עגט נאפן פאר דעקחמן דעדװאקס־ענע און ק־נדער, האט מק זײ א צײט געד,אלטן א־ן ד ארט־קע תפ־םות, א.־ן ־ערשט, אז עס האט זיך געהאט אנגיעזאמלט א געהעדקל צאל רעקחטן אין ױ שטעטלעך, האט מען זײ אפגעשיקט אין ד־י גרע• נעד־ע שט־עט צו דער מנלומדשטער פאנאד-קאמ־סיע. פארן זיץ-ארמ םון דעד דאזיקער רעקחםן-קאמים־־ע האנן זיך אפג־עשפ־לט שרעל,לעכע םצ־ענ־עם. י־עדעם מאל, װען מ׳האט דעד- ד,־ע,ימ א־נדרויסן דאס װאדט ״לאנ״(6ס1ז.), װאס םיהאט נאד״מ: צװ- ג־ענומק פאד א סאלדאט און אז מ־װ־עט א־ם תינף אפגאלן דעם קאפ, דאנן זיך תרהערט מ־דאדק־ע געװײנעי. להיפוך, װען ־עמ־עין א־ז אחיס םרײ, א־ז ג־ע,װען שזװן ושמחה, םו־י־לעך אן א ש״־עזר. ד צדגענומענע האט מען אפגעם־רט אין טודמע, װאו אדום ד װ־ענט ז״נק געװען נארעם - אזױנ־ע שמוציקע נ־ענק, או־ף װעלכע עס זײנען געלעגן שמוצ־קע שענ־קעם מיט צ״עדנן שטח־. ״או־ף ד נאד־עס און שענ־קיעם - נאשד־נט א ג־עװעז־ענעד קאנטא נ־סט - זײנק געשלאםן ד גד״סע, דערװאקסענע ר־עקחט;, און מ־ר, קלײנ־ע דעקחמלעך, האנן ז־ך גע־אדפט װאלגערן אונט־עד ד נאד־עם א־יף דער חילע־ ערד, ,װאו עם םל־עגן נ״נאנט ארומפלען גדויםע םײז. דערצו האט מק נאך געמוזט לגן אויעעצו־גן גל״ך װי א סטחנ־ע מיטן םנים אדאפ, ,װא,־עם ארפד״־־נן דעם קאפ האט מען נישט געקענט צולינ ד נ־דעדק־ע נאדעם, און ל־גן םיט דעד צװרד, אחיף א־ז געװען געפ־עדלעך, װ״ד פון ד צ־עפוילטע ש־עניקעס האט זיך געשאטל אין ד אױגן א־ײן זאםד, שמוץ און שטיקלעך שטחיי׳ [מ. מעױמדאי <ק־אפלאנאורטש?) - זנחנות םון א נ־קאלאיעװער םאלדאט, װילנע 1991]. אםגעקומעז ױ רעקחטן-קאמים־־ע, װעלכ־ע האט אנ־ערק־ענט פאד ד־נסטם־עלק ױ... זיננ־עױקע יינגלעך, היאט דך אנגעדו־נן דעד םארש אין ױ וױיט־ע חםישע םקומות, העט א־ן ט־פן, ,װײטן ם־נ־ר, נ־ז א־רקוטסק אדער א־ן זדיטן, קאלטן צפון ניז אדכאנגעלסק. עם האט ז־ך אנגעהוינן דער צוױיטע־ ט־־ל פון דעד ק־נדער-מאדט־דאלאג״ע, א־ן װעלכן עם האט אנט־יל גענומיען ד גאנציע שטאט מ־ט ג־ע- װ״נען א־ן קלאגערײק• ױ נאגלײטונג םון ד ײדשיע ד־עקחטן ש־ל־עדט־ א״ז־ק םאיד ד־ק אין זײן ״ערשטן נאנאר״ אװי: ״נײ זײער אפציק א־ן ד װײט־ע גונערנ־עס האנן זיך װידעד נאנ״ט ד מח־־עד-סצענעם. עם האט זײ נאליט ד גאנצ־ע שטאט נ־ז גלנ־אנקע, א קרעטשם־ע, װאס איז א האלנע מײל װ״ט םון װ־לנ־ע. עם זײנען נאכגעגאנגק נמה ,־נמה ,װ־עגענעד נאלאד־ענע מ־ט ד־נ־ע נח־ט, בולקעט ק־עז, העױנג. דער שטאט־םגיד ז״ל האט םא־ ז״ ג־עזאגט א דרנדקע פ־ײדקט, אז זײ זאלן ז־ך אדנטלעך אויפפידן, זאלן זײן ג־עהארכזאם זײעו־ אױנעדקײט א־ן אן גאט נישט פאדג־עםן. דעדנאך א־ז פאד זײ געםאכט גע,װאק א מיטאג. קלעזמער האנן געשפ־לט. םון ױ דאז־קע םצ״ענעם - ניט צו א. ם. ױק - זײנ־ען אםילו ג־ער־דט ג־עװארן ױ אםיצידן און ױ רױ־ע םאלדאק און ז״ האנן מיטג־עװ־־נט. ױ דאדקע טח־יעױקע םצ־ענעס האנן זיך א־נעדג־עחזדט נמה ־ארן נ״ י־עדן נאנאר, נ־ו מיהאט אנגע־הוינן נ־עםק צװײ מאל א ־אר נײ אונז ײק און צו צען מאן פון טו־זנט״. ן קאיםל *ון < גרעםינר װערק•