Literarishe bleter · 1931-05-22 · 21 (22.5.1931) · p. Seite 398

ליטערארישע כלעמער נום. 21 י358) זײט 398 ז״ עװלה איז נאך נרעשעד דערמיט, ודאס די ״דן, אלס שםא׳ ט־שעד עלעמענט, זײנען מער באלאטטעט מיט שדל־־צט״עד־ וױ ד• טאל-אקן. אין דער ״ד־שער געזעלשאפט דארף די אריעט נעס־רט װערן אין צװ״ דיבטוננען: צװ־שן די פאלקטמאשן און צװ־שן דעד א־נ* טעלינענ־ן. פ׳פילם זיך א נויטװענדיק״ט צו פירן אן אױפקלעדוננס• אדבעט צװישן אגדויטעד טײל נאציאנאל׳נעשט־מטע־ אינטעלינענין װעגן דעד באדײטונג פון ײדיש. בײ םיל אױ ״דיש נאר א דעקארא־ ציע, מיט װעלבער מען באנוצט זיך אין עפנטלעבן לעבן אויף פאר• זאמלוננען און מ־ט־נגען. אבער פאד ד־גב אײנענעמ;עבדױך א־י פד־װאטן לעבן, פאד דער דערציוננ פון קינד - האט מען אן אנ׳ דעד שפראך. ק־נדער פון גרויסע ״דישע פערזענלעבקײטן זײנען אװעק פ־ן ב-אלק. ,װײל א־ן ז״ער ד־עיצלונג האט געפעלט דער עלעמענט פון ײדיש. איך װיל דא נ־שט אנדופן. קײן געמען. ־עדער נאצ־אנאלעד ײד א־ן פו־לן, װאס דערצ־ט נישט ז״ן ק־נד אין דער ײדישער שפ.־אך, א־ז א־־בגעשטע־׳ט א־־ף אזערבע ס־ודפריזן, ב־ז ד־עגענעדאציע און שמד. ד־ שולד דערפ־ן טראגט יעמאלם נ־שט דאס קינד, נאר ד־ עלטעדן. םידאדף פ־דן אבד״טע או־יקלעיונגס׳ארבעט א־ן דעד ײד־׳ שעד עפנטלעבק״ט, אין דעד עדשטעײ ײ־י צװישן ױ עלטערן, װאס לאזן אן ק״ן פדאטעסט און װידעדשטאגד צז אסימילידן ז״ערע ק־נדעד, נ־שט פא־־שטײענדיק, דאס זײ באגײען אנאצ־אנאלן פאד׳ ראט. עס דארפן געשאפן װעדן ספעצ־עלע םאדבאנדן סון עדטער;, און די פארבאנדן, װאם על,סיסטיךן שוין, דארפן גערופן װעק צ־ פארט״דיקן די אינטערעסן םון דעד ײדישער שפדאך אין די שולן. עס רארף אויך נעפ־דט װעדן אנה־סע פדאפאנאנדע״אדבעט צװישן דעד יוננט. אין בראשורן און אין אױםרופן זאל מען רעד ױגנט דעדקלעדן די באדײטונג פ,־ן ײר־ש א־ן אונזער לעבן. עס א־ז אויך נײמ־ק צו שאפ; אספעציעלע ־וגנט׳לעקטוד א־ן ײדיש. עס פאדערט זיך אבאלהקע אקצ־ע, װאס זאל אהמנעמען די נאנצע ״דישע געדעלשאפט. און װאס פהער - אלץ בעסער איז. דערנאך װעט שדין זײן צו שפעטז -| װילנער פארלאג פון 3. קלעצקין!—— אלע װערק פון ׳. אפאטאשו גילדן 5.20 א ראמאן פון א פערד־גנב . .1 5.60 אונטערװעלט. .2 .3 5.- .4 6,- לינסשערײ. .5 7.70 פוילישער װעלדער (י#מ?ן) .6 5.50 . ..1863 .7 5.50 אדוס די חורבות. .8 6•- אויף זײטיקע װעגן. .9 6.50 ביאנקא . . . . . . .10 9.60 די טענצערין (י*מ*;) . . . . .11 125 00 12. קלאסנקאסף (דרוקס זיך) . . . פדײז פאד אלע ןן בענד בראשירט—60. געכונדן *ין 11 ־רננם׳נענר 93.50, 11 לוקסוס׳נענ בג>61ק5 וז1ז*וס31א ,3^3ב8ז3^\ י"ז16)סץ8״ 23. 13.196 .0 .>1 .ק פו־ל־שע׳ דארפן באטראבט װעו־ן אויך ד־ פהװאטע א־ן נעזעלשאפט- לעבע שולן, א־; װעלבע ד־ ל־מורים װערן געפ־רט א־ן דער פו־ל־שער :ס-שפ־אך, באטש רי שולן װעק אנגעפ־רט ה,־ך ײדן>. ט ז־ך, או ד־ ,־עזולטאטן םון אזא שול׳פאליטיק װארטן. אוו מיגדערה״ט לאזן אויף ז־ך לאנג ^׳• דטר מ־ר האבן נעזען בשעה דער שײל׳אנקעטע, אז בערך סס פ־אצ. קינדעד ,א־ז אנגעגעבן פו־דיש פאר זײעד מוטער׳שפראך. און דאס ז״נען א־1•: ק־נדער, װאס ז״ערע עלטערן רײדן װל ריר ״׳יטז א־ז ־ער גופא האב; פאר יקע, װאס דאס ק־נד דאס א״ עס װאקסט או־ב א־וננט. דערט אלו־׳ארוס אפגעט װאס א־• פס־ב־ש צעש־עהקט <־אס ב״טן די שפראך א־ן ד־ אנטװ־ק׳ רט אן די פס־ב־ב פון קינד> און פדעמד י*דד;ש ׳ •ארל נ־ש־ט געקיקט א־יף דעס אלעש, זעען ם־ר נ־ש־ט, אז א־ן ־ער ״ד־שעד געועײש־אבט זאל עפעס געטאן װערן קעגן דער דדאענ׳ הקער סבנד״ לאב פאיבאפט דעס נרעבטן ט״ל פון אונזער ־וגנט. •י1•—•׳*״ באצײט מען ז־ך אפ־לו אי י 1 *ו צענט־אײע קולטוד-א־ן שדל׳א־נסט־ט־צ״עס צ־ אט דעד נעפאר, װאס נא־ראט א־נוע־ גאנצ־ן װ״טענ־־יקן ר־וס. עב װאדט געװען ז״ער װיבט־ק, אז עס זאדן צונו־פנערופן װערן באראט־ננען, ־אנפערענצ־ן, פארזאמײונגען פון ־י פא־שײדענע ײדיש־ע ׳•ארגאנ־זאצ־עס, ״עלבע זאלן מ־ט געמ״נזאמע פאל־ט־שע א־; קולס נעבן אװידערש־טאנ־ דע־ס אנ־-־־ף או־ף אונזער גאנצ־עד דא אי־ מ״ן ארט־קל אנװ״־ן א־יף ה או־פנאבן, ען פאר דעס ״השן. פע״ן־קלוב, װע־שער װײזט ארױס א־נטענ־עס צ־ פא־ש״־עײע אקט־עלע פראגן פון יא־ר '־ד פארא־נט־ב־עס־רן בוהד ־וגנט. א־ך פע״ן־קלונ ־י מ־ט דער פ־אגע א־ן אננעמען א,־־־ שהט, װעלבע זאלן זײן גע׳ -חוין א־ן בלפ־׳פנ־ב. א־ך ש־טעל מ־ר פאר קאנר־עט דע־ס גע־ב־ט אזו־: דער פע״ן־רןלוב װענדט זיך צו ה פו־ל־שע ש־הפטשטעלעד און א־־־ א־וב או־ך א־מה־עקט צו דער פ־יל־שער געזעלשאפט מ־ט אן א־־פק״׳עדונג א־ן אז אפ־על װעגן דעס נה־סן אומדעבט, װאס װעדט באגאנגען לגב־ דער ײהשער רינדערה״ט דורך דעס, װאס ד־ מלובה שאפט נא־ אלױ נ־שט און שט־צט נ־ש־ט ה ״ד־שע ק־נדע־ר א־; ז״ע־ר מוטערשפראך, א־ן נאצ״אנאײע מ־נ״עו טאר; רעבט. עס א־ז דע־ר מאדאל־שער ח־ב פין צ־ באװענן ד• מאסגעבנדע פאקטאין אפצױאגן ז־ך פון ה אס־מ•׳ ײאצ־־ע טע־נדע־נצ־ן. האבן דאך ה פויל־ש־ע שהפטש־טעלער אלײן אמאל געקע־מפמ פאר רע־ רעבט פ־ן ־ע־ר מוטער׳שםדאך א־ן דער שול. צ־ײיב די מײנונגס׳פארשײ־נה״טן .װענן ״הש א־ן דער פו־• ײ־שער געועלשאפט, דארף א־־פגע־קלע־רט װע־ן, אז מ־ט ,־עס מא־ מענט, װאס רער —ש־ער פע״ן׳קלדב א־ז אנערקעגט נעװאק אלס אט־ל ב-ו; דער א־נטעדנאצ״אנאלער ארגאנ־־אצ־־ע. צו װעלבעד עס געהער א־־ך דער פו־ל־שער פע״ן׳־לוב, א־ז במ־לא ײהש אנער׳ ׳ן די שפראבן פ־ן ..^*י ו <^י — - - אײבעט פ־ן פעי״ן־קלוב אויף שלן פאר צ־״ט. װען אנדע־ע ן א־ז פ־ילן געניסן ־א פון אט דעס עלעמענ׳ פו־ל־ש־ע שהפטש־םע־*ער ארי אל־ בארעבט־־טע ש־פראך צװ־״ײ ןולט־רעלע פע־לב טראגן א״ף ז״ער נעװ־סן ה עװלד״ װאס ״השעױ ־עועלשאפט - דורך ־ע־ס פױ׳ ׳ן נ־ש־ט לאנג געל־טן פון שפדאד־אינ׳ **.*••**■ *ך• .װערט באגאנגעץ לגב־ דע־ר ־־שץ פאלק, װאס האט אי1׳