Literarishe bleter · 1931-05-22 · 21 (22.5.1931) · p. Seite 395

ז״יט 395 ליטערארישע בלעמער נומ. 21 (368) •טדיםטמזטעלער •טטעלן נ״טט פעםט, א•; ד.אנל 1 "־ל־ו דאנל באנקראט. ז״ קענען נ״טט סאנ־רט רערן דדרבן אעטעלעקט, רורך דער מאדז־ן, דירך רער ר־רט־טאנ-ט - דזרך דעד נא״ט־ק. ־אנ קאן מען א־צט פעםטשטעלען, א־ן רער?זדיטטשטעלער א־ל נא־ופן עט נ-עטטצל״-זטע״ דאפ ודא״ ו 1^*^<.<ו .♦^<, ו ב־ז א־צט נ״טט געקאנט פעטט־טטעלן, א־ן ױאט , א״צט נ״טט גע־טטא״ט־קט, א־ז דאט, .דאט רארף ער־טט ז״ן. װאט זאל ז״ן? דער ־טר־נט־טטעי״ער זאל נ״טט מיטן :״טט באקעמםן ד• מא״ טער־ע (רער ראז־קער רזאליזט איז •טו־ל נא־ע״טע־טי, נאר מ־ט דער טאטא״״טעט לא״ ער נאקעמנן ־י א״נל״ט־ק״ט. עט ־א״ פא~.ע ׳טטע״ט װערן דער נ״ער ט־פ מענט־ט, וועמענט או־פגאנע עט א־ז צו אנטוױקלען אלע ז״נע נוחוד, או־טצ־נזי״נן, ז־ך צו פארפ־״ק•- מען לו־מ דעם, צױ ױאט ער נארט, צו דואט ער פ־לט זיך :א־ אוטאפ ע• ער ...ט... ץ ו פילל ז״נע נוחיד. ער ױעט ז־ך אינעדצ״ג;, אז ער מ,יד :אדער״ײ 11• :יצ״גן■ די זעלנטטגעשטאלט־ק־נ;, וו״ל ער קעז דך א־1״; גע־טט־אל יײיר■ 1*1' זט געױא־טט, א־נז א־ז נאױאוסט ד• נוודר,, ױאט יעדער מענטיטי נאז־צט־ אוז זיך מאנז ־טי״ן און געזונט. א־ז נא־ ראט אל•; א־ן נאטראנט. זעט מען ױי ־י אומעטוט אנגענומענע ם״נונג, אז קדאנקד א :א״טט־מ־ננ פוגט מענט־טילענז גורל, מע 1*•*♦**^*^*•ך• ••^^•י•*** •♦♦*♦**^^***<■*♦* ױנטיק ס׳אױ מיארםקייה א״;ו־ייפה, אז אינש מ־מאס ם,־ז מענציציעכעד ־'־' ־י־אי 1״ י *י ׳• *י ׳ -<״*'-*' ״א• -<•״ -- ױאט ט,״אגט א־ל זיך ז״ן א״גענעט גורל, װאט קק ז״ן1 גורל נא״ הער־טן. מיר געפ־נען זיך עד־טט :״ט אנד״נ פון דעט מ-טאט, ױעל־ בער דאט םונקט ח״ יעדער נ״ער מ־טאט ז״נע לענערלענע אנדענ־ גער ר־ געזונטד״טט־פאנאט־קער, רי טעקטאנטי װאטער, לופט, עדר. אנער עט דאנדלט ז־ד אפאטטא אדםגע בערלענק״ט;, נאר ױעגן דעט ט־פעו עד־פא;, א״נער פון ד• פ־רער גער צ״ט צור־ק ז א .1 דא קומט דער ז• דעדע ױערטע, זיך נ״ט טיף פון די אנטדעקונגען און עו מדרזיי דײד ז״נ פון דער א־גאנ״טיער .ױעלט. געזאגט, נ־־טט אנרע־־ט װ• , .,ענט־ט. דעד *ט־ר־פט״טטעלער דארף גע־טטאלט־ק;. ער דארף גע״טטאלט־קן דעט נ-<פ .■ נד־ דער מענטיט זאל פין רעט, ,ױאט איז פא־א;, ז־ך דע־ױ־בן דאט, ױאט דארף ער״״יט קימען, נעמלעך ראט קלארע, יט״גע און מענ׳ טיקע לעבן. א,י ״ע* ױלמ*מא**מ א־־טערמענט־טלענן ז״ט ׳ו קאלעקטיױ, מאכמ אדער פרן אן אנרעי ־• קאן קימען נאר פונט מעו ..ט- פאר־ י יניק געזאגמ, עד האט .ט... אי ד* •***ל•* י****י, ׳ןפו י ״ •ו ׳ ־זײ ׳ף-׳* :ופא. ראכ א־ז רורטן יטרפט״טטו־לע, * ^1* •••♦♦•♦ ♦•<•>• ■ -<ן - ז . ױ״טט עט פארשטאנעז, ער שפעט ע• אי״ך צו ,דערן ראם גע־ :ער. נר־ :־שט א־גגאנצל ז־ג :אך ז>ו עד פ*לה >*^*•*** ׳לרקוננען, ראט א־ז ר נא״״ױ צ״ט. רער ױ־טז פון -אגן־ ז־ך אל״ן אר־נטי קעגן מיזן .שטעיער דופן. דער נ״ע־ ט־פ מענט־ט א־ז נייטט ק הוינט זיך אינער די נעפלק און דהומזר, םון רע מ׳קאן ז״נע קאנטורן דעדקענען. דעד נ״עד טיפ אנטשט״ט מיט דעט זעלנשפנאױאוםטז״ן - און מען מוז דאט ױאדט פאדיטט״ן אין טאפלטעד יאד״טונג: באױא־טטז״ן לגבי ד־ :וחור״, און באױאוטטז״ן דאס ה״םט ז״ז נאױא־טטז־נ־ק. דער באױאזסמזינ־קעד מענטש װעט שויז נאד א־נג־נן דעד־ *, .״,■ <א,,ע ״! װעדן דאפ געװםן פ־ן דעד צ״ט, עד באדארף, ער מה פעסטיטטעלן, ױאפ ס׳קאי אױפקומען פון דעם, װאט א־ז יטוין פא־אן און װאם דאט נ״ע זאל ז״ן. זאל נאר אבער דעד שרפטיטטעלע־ :״טט טארלאנגעז פאד ז־ך ק״ן לארבער־קרענץ, װייל עד א־ז נױטװענרק פאד א נדױ־ טער אײםגאבע. טיא־ז מאקע אמת, אז װאט נײטװענרקעד, װאט געױיטנהאפטער א שרפמשטעלער איז, אלין װינציקער א־ז ער בא׳ ד־נט ה״נט. וױיל ר מענטשלעכע גר־םק״ט שט״ט א־ן קאמף קעגן דער ררקלעכק״ט. מען װיל נ״טט יודםן, ױאם עם קומט פאר, מען װיל ליבערשט :־שט עפענען ר ט־ר צו דער רירקלעבק״ט. מי־טרעקט זיך, אז ר זדרקלעבק״ט קעז נאך ז״ן פיל ערגע־, ד־ רי האלבע וױרקלעכק״מ, ראכ ז״ נאמ־ען דך קראמפהאםט צו דער־ האלטן. ר שרעק פאד דער װ־רקלעכק״ט פ־גם לעין איז געױארן פ־נקט אזוי שטארק, װ־ ר שרעק פאר דער וױי־קלעבק״ט פ־ן טױיט. פ־נדןם וױ מען וױל נישט ודםן, װען מ׳װעמ מחן שטארי;, אזז״ רל מען נישט װיפן, ור אװי מיקומט צ,־ם לעבן. די שר־פט־טטעלער רלן נישט וױסן װעגן ד אדפגאבן םונם מעגטש. ז״ האנן מבלומרשם גענוג אויפגאבן, רעצעפטן און פארלאנגען. דער נאנאלעי אנמוױקלונגס<עדאנק םונט פארגאנגענעט יאר־ הונדערט שרעקט זיי םונקט אזד ר ־ענע אפט־מיפטישע טעארע, ױאנ באזירט א״ף דער טעננ־שער באהערשונג פ־ן דער מאטערע־. ז״ גלױבן נישט, אז םיקען דעתױיכן דאפ אין װאס רע־ מענט־ט ,ט ז־ך. מ־ר לעבן א־ן א גרױםעד צ״ט פא־ן שרםמשמעלע־, אין דער פין ז״ן גרז״סער ארבעט ארן קד־ינעם שנר. ער קען נ־שט האני :אק־מען תט שטר פאד דעם, ױאט ער מוט. ,דײל נ״רע, פ״ ר פעטטשטעלוז דע־ם, װאם דעט, .װאט םיא־ז פארא;, אוי פון יז גל״ך שמע־צ־אפט םא־ ר מעגטש;. אנער דערצו א־ז ק״ן עצה נ־שטא. דער שרפטשטעלער מװ ז״ן ראם גערטן פון רער צ״ט, ר בדק צװ״טן רעם ה״נט און מארגן. ער מוז רערקלערן ראם, װאס ס׳קומט פאר, נ־שט קוקגרק אזיף ר פארגי״דענע :,ױאלר־טאסן. עד מוז רערקלערן, ,ױא־ ר געװאלר־ טאטן האבן זיך אר״נגעד־טן א־נט מענטשלענן לענן. וױ אזױ, למיטד, ס׳א־ז אגטשהאגען ר אררעג־ני, געלט, מאשין אזן ר מיט ז~ טארקנ־פטע דערש־־נ־נגען, אדער קאלעקט־װער זעלנםמצױעק א־ן זעלנםטצ־ל. ר דאזיקע אומגעו־דערע אנטרקלוגג לאזט זיך אדבעטטן רער־ י,לע,ץ מ־ט רער אנטרקל־נ־. פון רער מא־ט־ן. ר דא״.־־;, ,ױאש א־ן א־ר א־רשםר־נגלענן :אדאקטעד א־ז ז־ געמאנט :עױאר;, נר א״טצונר־מעק ר רדקונכס״מעגל*נק״טן פונט מענטש, צו :•אר׳ מעדן זײן פראדוקט־רטעט און רערהו־נ; ז״ן פ־עצ־זק״ט, ד־ מא־ ״״״; האײ ז־ך אל״ן פ־לקוט זעלנטטשטענרק געמאנט. דאט עקא־ נאמ־שע פדאבלעט, מ־ט װעלבן מ־ר ראנגלען ז־ך א־צט, א־ז דאט פראבלעפ פון רער;עשפענסט־ק־זעלנשכענר־קער מאש־ן, װעלנע :ע האט צ־ערשט מענלעך געמאנט ר געװאלדיקע מענטשץ־פאר־ מעײנג נ<ן ד לעצמע ־ארהונרערטער אזן דאן א־בערפל־פ־ק געמאנט ד־ מענטשלעבע ארבעמם־קראפמ. אזױ א־ז עם אױף אלע געב־טן. מ־ר, שױםטשטעלער, ז״נעז נ־שמ קענן דער אדדענונ;, נ־שט קעגי דער םאל־טיק, נישמ קעגן דער ,ל־רטשאםמ, ארער דעט קאלעק- :דװ, װ־ װ״ט נאר ז״ ז״נעז בי־ח צױ רעדפילן ז״ערע או־פגאנ;. אנער טיאיז קלאר, אז ר ,־דרטשאפם, נל־זמן ד װעט ז״ן :אר בלױז ״־־מ״״־אםמ, ארער ױ פאל־טיק, יל־זמן ז־ ױעמ ז״ן נאר :לו־ז פאל־מ־ק א־ן גגלל קאלעקם־ק, נל-זמן ז~ װעלן ז־ך נ־שמ דערהו־ין א־נער ־־*•ר םאטערע, ױעלן ז״ ד מאטע״־ע נ־שמ קעגען נאהער״״־ן. ז״ ױעלן צ־ גרונד ג״ן צוזאמען מ־מ רער מאמער־ע. ראס א־; רער אנע פזן ייא•;־קער צ״ט. סאטער־ע - א־נטעלעקט - מאש־ן ז״נען