Literarishe bleter · 1931-05-22 · 21 (22.5.1931) · p. Seite 394

ליטערארײשע פלעטער נוט• 21 (368) דיט 394 ¥ מיט ז״ צתאמק פ־אקלאנז־רט די דע~ר~טג:ק פון דער ־ד״דער קיל- טור א־ן אמעױקע אדן אנגעצ״בנט אװעג ם־ן קאטף, פין ארבעט םאר דעד װ״טערױקער אנםװ־קלונג טן דער ל־טעראטור, טעאטער, •טול א־ן אמעױקע. איז דאך ינו. ניגעד א״נער םון ױ יו־ער םון רער קול- טור-געזעלשאםט, װעלכע איז נעקומען ה״בן רעם אנזען £ק ־יױש, פון ײדישן בוך, פון ״ױשן אויםלעבן זיך א־ן שטוב און א־ן גאס. און ױ יױעה װעגן ניגעדם קומען אהער האט גלייך געװעקם האטענוננק, געצ״בנט פלענעד װ־ או־םצונוצן ניגערן, ז״ן ראט און טאט, ז״ן װארט און פעדער, או־ף אויפצדה״בן ױ אקמ־װיטעט פון אונז אלע- מען, װעקן און רופן ױ צ״טװ״ליק-דערװ״טערמע בר״נד צוױק צו טױיער, איבערגעגעבענער ארבעט ם״ םאד ױ לאקארע און ם״ פאד ױ צענטראלע ״ױשע א־נסטיטוצ־עם, װעליע האבן אןן דעם סאמע- שװערםטן סאמענט םון ז״ער עקםיםטענץ ז״ אנגעװאױדן. אזו־ א־ז דאך מיט דער שול, מ־מ דער ביבליאטעק מ־ט ד־ אװנפ-םורםן, מ־ט דעם ״ױשץ בוך, מיטן ״ױמן טעאטער. צעױנען, צעםארן, צעקראכן ־עדעד א״נער א־ן ז״ן וױנקל. און דאם א־ו געשען אפ־לו א־ן װילנע, װאם א־ז אלעדאל געװק דער מדסטער םאר אנדע,־ע שטעט, דעד שפיגל, א־ן װעלכן כיר האבן זיך אלע געשפיגלט. ש. נ־געד, דעד א״ביק װאכער, דעד שטענייק מונטעדעד, דעד הפיד-גלו־ביקער דאדף דורך אונז אר״נגעצױנן װעק א־ן אונזעדע אדבעטן. מאנען צו אכט־װיטעט, אויםפאדערן ױ ״דישע קולמור- און-ליטעדאט־ױא־נםט־ט־ציעס צו אגרויםעד באראט־ני, װעלכע זאל יאנצ־בענעק נ״ע װעגן א־ן םיטלען םאר אדבעט און װאם זאל פונםנ״ זאמלען ױ אװעקג״ענױקע בוחו־ א־ום ױ ״ױשע קולטור״א־נםפ־מו- צ־עם. דער ײד־שער םע״ן-קלוב, דער ״װא, ױ צ־. ש. א., ־ער ל־- טעראטן־םארא״ן, ד־ אנגעזעענע ״ד־שע• פא־לאגן, ד• בעסעדע ײד״שע פדעםע, - עס מוז געשאםן װערן א״ן געמ־נזאדעד פ־אנט םאר דער ״ױשער קולטור-אדבעמ. נאר אגעמ־־נזאמעד פדאנט קאן אפשלאגן ױ אנגױפן ם־ן ־ױ־סן <װ• מ־ד זעען א־צט ב״ דעם פױװ צו געבן אקלאפ דעם ״ױשן שולװעזן א־ן ־ו־לנע און קאן א־ױםרוםן נ־ע כוהור״ א־ן ״ד־שק לעבן א־ן םט־מולירן ז״ םאר שעםעױשער בױענ- ױקעד ארבעט פאד דעט ״ױ־ק װארט, פא־ ו־ע־ ״ױשעד קולםור. איצט פא-־ברענגמ דא צװ־שן א־נז אױך ־. אפאטאשו, װעלכער א־ז אץ אמער־קע צוױשק די אנגעזע־ענםטע און מונטע,יע טוער, - אויך ער דארף מיטהעלפן אט דעד אדבעט םון או־םמ־נטערן ױ פא־- שלאפענע כודות. מיט א״ך צוזאמען, נ־געד און אפאטאשו, - צו װ־בט־קע אױם- טוען למובת דער ״ױשער קולטורו װאדפן אן א מ־־א, אצװ״פל םאד דעם אפטמאד דאם געמ־ט א■ װ״טערעד אנטװ־קיונג ם־ן ױ<־ם א־עם, װאם מען האט ־או עבו־ט און :עשאפן. עפעם קומט א.״ם אפטמאד, װי ױ דעדשלאגנק״ט א־ן מ־דק״ט האט ז־ך אזױ א״ני-ד.עםן א־ן א־נזעד אלעמענם ארגאנ־זם. טאטשעט עם אן או־םהעד א־ן שאםט אזעלכע װאונדן, װעלנע עם װעט שװע־ ז־ן א־־םצוה״לן. ױ ״ױשע קולט־ד־אנשטאלטן דא און ־אדט, ױ צענט־אלע א־ן ױ אדט־קע, דאנגלען ז־ך שװער און מיט די לעצטע בוה־ת פאד ז״ער עקם־םטענ־ן, און דאם װ״ט־קסטע, פ״נלעכםטע א־ז - װאם מ־ר שם־דן נ־שט אױם אט ױ אלע שװעד-לעבנױקע און :וםם־יקע א־נ- םט־טוצ־עם ק״ן נאענטע,. איבעדגעגעבענע פ,־״:־, װעלכע זאלן מ־ט ברען אק התלהבות אנעם טאן ז־ך א־ן ז״ צוױקברענגען ־צום לעבן, צום נאדמאלן לעבן. עפעם ז״נען ד־ נאענטע םד־נד ,־ױ צעקראכן א־ן ז־עדײ א־גענע װ־גקלען, פאדטאן א־ן א״גענע דאג־ת און צ־ו,ע און א־ן אזעדכע םינוטן ליגט נ־שט א־ן קאם ױ זאו־ג םאר ױ גע- זעלשאפטיעכע אנשטאלםן. אק אט דער צ״ט םון א־בעדה־דק״ט און אפגעלאזנק״ט, װאם צ־ט ז־ך פון ־ױלנע ביז םקעדנעװיץ, פון װאדשע ב־ז שערפץ, פון לעמבערג ב־ז פױשקאװ, - און א־בער ױ גרענעצן ק״ן ױא-דע- זשאנ״דא, ־אם׳אנזשעלאם, האװאנא און אזױ װ״טעד און צוד־ק א־בער לאנ־אן, פאױז, אנטװעדפן, בעדלין, קוטנע, װלאצ־לאװעק ק״ן װאדשע, - אק אט דעד צ״ט פ־ן דערשלאגנק״מ און אפהענט א־ז באו־נ־ע־ם אגגעד״גט אק נ״טװענד־ק;עװען דאם קומען אהעד פון ש. ניגעד. א־ן דעד פאדל־־רנטק״מ םון ארט־קע דאקטו־ױם, ה״לעד, ק־קט מען אזוי אד־־ם א־־ף _דעם קומען םון דעם גדו־סן פדא- םעםאד פון ד־ גדו־םע דק־מות: אםשד װעט ער ,־אטעװען ױ לאגע, אפשד װעט ע־ר געפ־נען דאם ד־בט־קםטע מ־טל םא־ דעם קראנקן אדגאניזפ. י ,, א־ז עד דאך פון ױ ־־״*ײ־־אױ-אנ־זאצשם א־ן ז ל־ע־ .ט־קםט־ע א־ז געזעדשאפט, באװעגן ז״ פאד ״ױשעד קול- ד ) ־• -א, ^-< ׳-< -1 < אמער־קע, װע״כע ז״נען געק־מען ט־־אן, אד־־םר־פן פא־שלעפעדטע כוהות א־ן דעד טוד-ארבעט א־ן פאד ״ד־שק שאפן. איז דאך עדעד א־ן אמע־קע אױ־ן א־ן שפאן פאד דער אנטװ־קלונ: פון -- - <<* *••*••*■ *••* ••—*•*** ••*♦<•*■* <^ ,ו £| ו <1 ׳*ן. -ע *. -ע, ... ן ז , פר , צ־ג-־םכערוסן ד־ קאנםע־ענק פאדן ״ױשן װאדט און צוגעצו־גן צ־ אט דער גרו־םער מאנ־פעםטאצ־ע פאר ״ױש אלע צ״ט־נגען, אלע שיד-און קולטוד־אדגאניזאצ־עם און ־אינםטיטוצ־עם א־ן ל־טעדאט־ד, פאד *£^ **••*•* •*•••■ >> דעד האט בעד פאדא״ן צ־נ־־םגעױפן ו ו א ל ט ע ר פ א< ן ד> א ל ע נ ד ע ר / ב ע ר ל י ן דער שריפטשטעלער - דאם געוויםן פון דער צייט ירעדע געהאלטן אינם דײטשישן פען־קלוב אין בערלין) װ״ל ,װ־םנשאםמ, געלט, רעל־ג־ע איז שוין מער נ־שט ק״ן סא־- פליכמנױקע וױרקלעכק״ט א־ז ױ םארפליכטנױקע װ־רקלעכק״מ מ־ז ערשט פונםנ״ געשמאלט־קט ,װערז. ס־מוז אל־ן םונםנ״ געמאכט װעדן, ס־מוז פונסנ״ םעםטגעשטעלט ,װערז דאס, װאכ א־ז שױן םארא;, ם׳מוז פעםטגעשטעלט װעױ או־ך דאס, װאם דאדף ע,־שט קומען אוי םימוז פונםנ״ אױבעתעװארפן װערן ױ בױק צװ־שן דעם, װאם א־ז שו־ן פאראן, אין צודשן תם, װאם דאדף עדשט ז״ן. ױ בױק צװ־שן דעם, ,װאם א־ז שױן דא און צװישן דעמ?װאם דארף קומען, א־ז - דאם געװ־םן. דעד שױפםשטעלער דאדף ױ ל־אגע פונם ה״נט־קן שױפטשטעלעד א־ז גל־קלעך און אומגל־קלעך א״נצ״ט־ק. א־מגל־קלעך, װ״ל א־ן פלוג גענומען, נ״- ט־קט זיך ק״נער א־ז א־ם, װ־יל ער א־ו נ־שט ק״ן מאכט־פאקטאר, ,־ױ־ל ר מלוכד״ ױ פאל־ט־ק, ױ .װיםנשאפט, ױ ארדענונ;, אדער בע- םעד גע־אגט, ױ;עװאלד-מאטז פ־ן דעד װעלט לומען פאד אן ז״ז באט״ל־ק־גג. גל־קלעך, יױ־ל ױ צ״־ט שטעלט א־ם אדפגאכן פוז ג־גאנט־שער גױים. װעלכע נא־ עד קאן לי־זן. גל־קלעך, װ״ל ױ ב־ז-איצט־קע ־ע־ט מאם, מ־ט װעלכעד ם־װערט געמאםטן דער זק און צ־ל פון לעבן, האט ז־ך ארױםגעװיזן פאד נ־שט ױכט־ק,