Literarishe bleter · 1931-05-15 · 20 (15.5.1931) · p. Seite 389

ױיט 389 ליטערארישע בלעטער נום. 20 (367) פ*ן ןןאך וואר טעאטער און קונסט עפעס װעיס פרײלעכער *ין ײריםן םע*טער *ין װןרסע• עיעם ה״בס *ן גײן נ*רג.*רױף. אין ק*מינסקי.טע*םער *•ז נ*ך עסלעכע װ*נן עינססער *רנעם *ויכגעםירם געװ*רן שלום וטס .*נקעל מ*זעס', *•נםעעניזירם דורך *ייו ק*םינםקי *ון רעזםיםידם וורך זיגמובם םורק*װ. ײ הוי*ס*ר*לע םםילם ז• םודק*װ. *ין .ס*לקס*םע*סער- ה*ס *ב■ נעהויען ז״נע נזםםםיילן *. םומבערג *ין דער י־עםע םון ם*םי* בעל*י* ,דער ם*רם*לםענער״ (נוס ערםסן מ*ל *ין װןרםע). *ין *ס דער ייעםע *יי *. ס*מנערג *ויםגעםר*סן *ין פ*רםײוענע לענוער סים נױים עים*לג. וער ,ם*לקס*סע*סער' װעם בלי־סםק םיל געװינען םון *. ס*סנערגס *וים• םריסן, — *יז ער ו*ך םון די נוליפססםע *רםיםםן בײם ײדיםן ,עמך׳• — *ין .סק*ל*' םיילם דעי ,וררס׳ דעס .*ויםן היםל * יוריו׳ נײ ין *לץ■ םס״ננדיקן *ינםערעם םון עולם• *ין .נענסרול״• סע*םער גײם םים ערם*לג .םון קוסרילעװקע ביז ניו.י*רק״. *ויך *ץ םרוגעד ײדיםן םעוםער *יז געגינגען * ם*ר װ*נן .וער נלינדער םויוץ׳. *יעם גײם * נײע *יעסע. *ין ל*דזער ,םילה*רם*ניע' װערן געגענן נ*סםם*ילן םון װירםעװער .סק*ל*״-םעם*םער — *נםירוננ סםה לי*מ*ן• ס׳*יז *ויםגעםירם נעװ*רן .ני*נק*לי', ה. לײװיקם .הירם לעקעים־ *ון ק*ל• ם*נ*װיסםעס ,דער *ײניקער נ*ר״. די ,װילנער םרו*ע• (*נם. ם. סז*ה) ה*ס םירענויקס די נ*םםם*ילן *ין קר*קע. יוסף נול*װ *ון ליובע ק*וים*ן זײנען נע• קוםען םון נױ.י*רק קיץ נוקודעםס, װ*ו זײ װעלן ם*ילן מים ו נײ-יננוזםירםער םרו*ע• הערץ נר*סנ*רם *יז *ויםגעסר*סן *ויף ו ר״ ק*ננערטן *ין ליםע ױן *ין לעסל*נו. די ק*ננערסן זײנען *וורך םים נרוים ערם*לג. *ץ דעי ו*רםי• קער ײדיםער *רעםע זײנען םירעםנסלעכם ו רײ ירפיקלען װעגן דעם װ*רם״קינסםלער. *ץ די קיײק םין די ײדיםע םעוםער־גע• זעלםיפםן *ין װירםע, װילנע *יז *װעקגעםסעלס געװ*רן ױיםן סדר״היום די *רינע װעגן נונויםרוםן * נירוסוננ םון די עקסיםסירנדיקע *ין *וילן טע*• סער־געזעלם*םטן, *ויף װעלנער ם׳ז*לן נ*הינדלס װערן וי *קםועלע פריגן םונם ײויםן סעוסער• *ין ײדיםן *יםיססן-**ר*ײן קומען ם*י יעדן י*ר *ץ חודם ם*י עקזימענעם ם*ל *ערז*נען, װ*ס װילן *ננענוסען װעדן *ין ירםיםםן.**ר*ײן װי םיסגלידער, נוי נו ק*נען זײן סעםיק *ויף וער ײדיםער נינע. ױיך ה״׳יןר װעלן םוף ה״ח םןרקוםען *זעלנע עקזיםענעם. אינ**רם*ניעס װעגן וי עקזומענעס ערסײלם וי קוננעלוריע םון *רסיסםן• םיראײן, װירםע, לעםנ* 2. *ויף ועם 2םן ם*נ םנועות. ועם 23סן מ*י, װערם געגערײס * גרויסעד ק*נ*ערס *ונם ײדיםן• ם*לקם-נ*ר *ונסער וער םידונג *ון מ• םניױר• רעדאקסןר נחמן מייזיל בערג, מ*:י* נל*ך, *. רןרעוםקי. — םיס-וןך *יינם *יז *ין ל*ק*ל םון ליםער*סן־םזר*ײן **רנעקוםען * נננקעם לננוד נח *רילונקי. נײ פײן״געדעקסע סיםן ה*ם מען ם*רנר*נם ניז גינץ םרי• דער ס*סם׳מײםסער *יז נעװען *. סןרעװסקי. ס׳ה*נן גערעדם װעגן דעם נעל־היובל ױן זײן *רס *ין דער ײויםער ליםעיןםור הלל נײטלין, ד״ר מ. זיל• נערםןרנ, זלםן ר״זען, *הרן נײסלין, נחםן מ״זיל, י. מיססנוים, םרה רײזען, *לחנן נײםלין, ל• *ינקל• םםײן, ק*די ס*ל*ד#װסקי, נני *יילונקי, ו*ױל* *רילונקי, נ. קןזםען. *ויף די *לע װערםער ענס• םערס נח *רילונק־. דזם 22- 23סן מוי קוסס פ#ר *ין װילנע די *רסןגרץםיםע ק*נםערענץ, נונויםגערוםן וורך ײװ*. די טןג־ןרוענונג םון דער קןנםערענץ: 1) עםעניננ, 2) נןרינס םון וער םילןלןגיםער סעקניע, 3) וער הײנםיקעי נוםםןנד םון ײדיםן *ויסלײנ, 4) *ויס• לײג ױן מוסםער־ױיםםםריך, 5) םןנעטיםעד און קןנװענניןנעלער *ויסלײנ, 6) די םרײנונג *ון הענ• רעיזמען,?) *ײננלנע םריגעס, 8) ם*ר*״נה״סלע• נובג ױן םינוײם *ין דער נרופיק, 9) **םםעל• נײכנס, סנ) לןס-ניםע םרינסקריםניע, 11) *םםסי• םוננ *ון די רעקןמענדנניעס. נ. םיבוםםינסקי, דער *ןרזינער *ון דער ניאליםסןקער םול-ןרגנניזיניע, ם*רם קײן דרום• *מעריקע *ץ םליחות םון דער נ. י. ם. *.; עי װעם נ*ױכן די לענוער *ינענסינע, ניןז־ליע *״*. * נרויסער םײל *ון דעם םלום־עליכס־ורניװ, װ#ס ה*ס זיך נעםוגען נײ די ױרםים םון ם״ע, *יז םוין *םגעםיקס סון נױ־יןרק קײן װילנע. ם. ניגער *יז *ויםגעסרןסן *ין װילנע מיט עםלעכע רעםערןםן. ס׳איז *״ננעןרונם געװ#רן לננוד *ים * נרויסורםיקער נונקעס. *ין *ויליםן םןרלוג ,רענעםונס׳ *יז *ינם דערםינען י• #**סןםוס װערק .1863' *ין * *וילי• םער *ינערזענונג *ון *לעקסינוער ו#ן• ניזוהער זײנען דערםינען םון י. #•*סןםו *ין *וילים: .*ין *ויליםע װעלדער׳, ,* ר#ס*ן *ון * םערד-גננ״, .*ונםערװעלם״. עם *יז *ן עװלה פון םןרליג .רענעסינס״, װ*ס ס׳איז ניםם #:געװיזן, *ז ס׳*ױ *יכערגעזענם *ון ײדים• ס׳איז דערעדנען דער *•ריל-נוםער .ײװן• כלעסעד״, חוום-םריםם םון ײדיםן װיסנםיםטלעכן *ינסםיםום. *ין נוך קומען *רסיקלען םון *. ה*ר• קוחי, ו״ר ם• װײנרײך, ד״ר <. רווי, *נחס ק#ן, נ. װיבםםײן. ם׳קומען רע*ער*סן ױן רענענזיעס, םיסעריילן *ון נןסינן םון ד׳ר י• ם#נקי, ז. קנלמי• נןװיסם, ז. ר״זען, נ. םלןםבערג, נ. *רילינקי *'*. *ין עלםער םון 36 י#ר *יז *ץ סול*ן(םרונק• רײך) געםסןרנן דער ײדיםער קינםסלער *נרהם םינ• סםין. וער סןרםםןרנענער ה*ם די לענסע י#רן *ויסגעםסעלם זײנע נילדער *ין נײיםםלינד, נעלניע ױן םרינקרײך. ער הןס *ינערגעלןזם * *ײי םים * קינו. לוים דער *יניניוסיװ םון * גרו*ע *־נער• זענער *־ז *ץ װןיםע גענרינדעס געװןין * נײער ק*#*ער*םיװער פןרליג, *ין װעלנן ס׳גײןן ױיך *רײן זענער ױן דרוקער, ױנסערן נ#םען ,נײלים׳, װ*ם װעס *רויםנעבן *ינערגעזענסע זזעיק — בעלע• םריםסיק, װיםנםוםם. קיניער*ױן.ױננס״ליסער*סור. די *ינערזעגונגען װעלן געסזנם װערן דורך די ױנערזענעי, װ#ס געהערן ױם ק*#*ער#*יװ. ליטעראטור און קולטור דער *ננייף, װןם *יז נעמינס געװןרן דורך דעס װילנעי נילדונגס-קורוטןרױס, קעגן ועם ״דיםן םול״װעץ, *יז *יל ערנססער, װי םען ה#ם זיך לנחחילה פןרגעםםעלם• ײ נװ״ םול-ינםםןלסן — ײ סרוג-םול ױן דער לערער׳סעםינור — זײנען םיקע נ*מח נידרןס מיס זײעו־ קױם. *ין דער םעגלעכער •רעסע, *יבעי־הויזס *ין דער װילנער, װערן *ורעםנםלעכם *רסיקלען װעגן ןס ײ *ום• נורענםיקםע ױן ױמנןגרינדעסע נןםולײקוננען קענן ײ װינסיקע ײײםע םול־ױנםסיסוניעס. וער םײן *־ז—ױםנרענגען *זעלנע קולסוסונםסולםן, װעלכע זײנען מים נלום יון םים ױמםענסםלענער םי גע• םןםן געװןרן• *נער עס ױז זײער ניןװ ױ םײנזן, *ז ס־ם * סיר םון * םעוער קןן מען נוקעםםן * לענעײקע ם*ו־*ך, ױיסרןםן *ינסםיםוניעס םץ לענעײקע מוסן. ײ ״דיםע םול ה*ס םיל סרײע, *ינערגענענענע *רײנו — קודס־נל: ײ עלסערן םון ײ קמדער, װעלנע נאזונן ײ ײויםע םולן, די *רײנד םון ײדץין װןרם, ײ עענער טוױנםער קינ• וער, װעלכע ו,#נן זיך *ץ די םולן דערױינן. דער *נגריף קעגן דער ײדיםער םול װעם *נסרעםן * םםױ־קן װידעדםםןנד, ױן עם װעס ניס געלונגען *ויסנורןםן ד#ס, װןם ױז •#רװןרנלס *ין ײײםער םװירץ-ערד, *ין ײײםן נ#דן• דער װורםעװער ײױםער ■ען־קלונ ה*ס *ונוים• גערוםן *ן עקססרן-װנוננ פון דער פורװילםונג. נעװידמעס דעי מעםהױזילנע. ײ פןרםםײער םון װילנער *ען-קלונ זלמן רײזען ױן מםה םילים ה#נן נענײ *ינם*יסירם װעגן דעם ■*רלויף *ון *נגריף ױיף וער ״דיםער םול• ועז־ ״ײםער •עף קלונ הןס *ײנםסימיק ביםלןסן: ם*רף •ר#םעם• סירן קעגן ײ נניםות ױן רויםות ױיםן ײײםן םול״װעזן. ם׳*ױ *נגענוםען * רײ נוםלוסן װעגן ועם ענץ, נװיםן *נדערן — םריםםלעך זיך װענק נום *רליםן יען-קלונ, *ינםןרסירן *ים װעגן ײ רײםות, װ#ם ס׳הןס ױיםנוםםײן ד#ס ײויםע םול• װעזן *ץ *וילן, װי נכלל ױיף דער םװערער ליגע םון ײ ײײםע קולסור-ױנסםיסוגיעס, װןס װערן ניהונדלס ײרך דער םיכם װי שםיף-קינדער. ײנםסןנ דעס 5סן ה. מ• *ױ *ץ זןל םון וער װורםעװער .ק*נםערװ#ס*ריע• ■#רנעקומען דער םײערלענער ןװנס לנבור נח •רילונקים 30• ■ ןריקער ליסערױ־יםער םעסיק״ם. ס׳זײנען געקומען םרײנד *ון *ורערער םון דעם חםונן םןרשער ױן םריםםםסעלער. וער פײערלעכער *װנם *יז נעעםנס וורך ל• *ינקעלםס״ן, סיהןנן נעהולםן ביגריסונגען נ. קירלינסקי (ליסער*םן-ם*ר*ײן), *הרן נײםלץ, (•ען-קלונ), נ. חילינןװיסם (זםורנ#ליםםן*םינײק*ס), נ. מײזיל (םרײנד *ון ײװ*), ה• םיםער (*רםיםםן• םוריײן). * רעםערןס װעגן דער *רבעס ^ון נח •רילונקי ה*ם געהןלסן זלמן רײזען. דעײ נעל• היונל ה#ם #•געענסםערס מים * לענגערן װןרם 'װעגן וער ניוײםוננ םין דער ײײםער שוריך׳סןר• יװינג ױן דעם ״ײשן קולסור״לענן• — נ*ך דעם, װי ם׳הןם *יבעיגעל״ענם ײ •*ים״וענע נונריםונ• ■גען (נװיםן *נוערע םון ם• ײננןװ, ײר *. ל*נײי, *. גר#נ*ך, װילנעו־־סרוםע — מ. מז#ה *•*), *יז ■*יגעקוסען ו קןננערם, *ץ װעלנן ס׳הןנן זיך נ#סײליקם _ די קינםםלער ױן *רסיםםן: ס*ײ# לענבנער,^ םורקןװ, ז. זעליגםעלײקייניס, *. ס*מ•