Literarishe bleter · 1931-05-15 · 20 (15.5.1931) · p. Seite 388

ליםערארישע בלעטער נום. 20 (367) זײט 388 א יצװײ הונדערט יאר נאכן טויט פון מחבר פון ״ראבינזאן קרחא״) ריט דעט טאטראט םדיט, װעלפער האט פיר יאר ל-אדברענגט אױף א ודלדן אינזל. די מערקדעדדיקע איבערלעבעני־טן פרן דעם פאר־ בלאנדזשעטן מאטראט האק דעפא געד־נט אלש טעמע פאר זיין עדשטן ראטאן. אין יאד 1719 איז דערשינען די ער־גזטע אױטגאבע פנ; ,דא׳ בינדאן קרדזא״. דאס בוך האט געהאט א רידקן עדפאלג־ בםיטך פו? פיר חדיג־יב זיינען דערשינען םיד אויפלאגעכ. גלייך נאכן דער- ־ג-נען םרן ביך, האבן זיך אנגעהויבן באידיזן אן א ימ־עור באאר׳ בעטונגק. סיא־ז :דא• א־נטע״—ג־ט,—:;, אז אין דעט ודעדק האט דעפא ־ארױסגעוױזן א טיסע קענטענ־ש פוין געאגראפיע >רן אױך באהאװנטקײט א־נב םאמדאסן׳לעבן. אן אויפגעהײטערטער םון דעס דערפאלג האט דעפא אנגעשד־בן נאך א גאנצע רײ ראמאנען און דע,־צ~לונגען או־סן לעבן פ.ין פארשײדענע װאנדערעד און פאר ברעכעד. דעפא האט א־־ך געשד־בן ה־סטארישע און סאצ־אלםא- ל־טישע ,זערק. פון זינע ראמאנען האט את־ץ ״ראנ־גזאן קרוזא״ גע- האט א שטאו־קן ערפאלג דער ,־אמאן א. נ. ״דאס טאגב־ךי םון א קאװאל־ר״, ,װאס שילדערט די צײט פונם ביתער׳קר־ג אין ענג- יאנד און אויך די דערצײלונגען דדעגן דער דזשוםע׳עפ־דעמ־ע אין לאנדאו א־ן יאר 1605. דעד ס־ף פון דעפאס לעבן א־ז געװעזן זײער א טרדעד־' קער. צ־ל־ב זײנע שארפע ארו־סטרעטונגען האט ע־ געמוזט פאר- לאזן לאנדאן. צ־ובראכן, או־סגעםאטערמ, האט ער זיך אדסבא׳ האלטן אונטעד א פרעםק נאםען און זיך געװאלגערט איבעד ־־ פא־שײדענע ענגלישע שטעטלעך. ער האט דערנאך ז־ך אומ־ע- קערט קײן לאנדאן, געהײס געװאו־נט אדף דער לאנדאנעד פאר- שטאט אוי א־ן ש־עקלעכעד גו־ט געשטאדנן אין עלטעו־ םון 1? ־אד - א־ן 1731. בדי צו דעקן די קבורה-קאסטן האט מען געמװט פאר־ קוי־פן זײנע אלע זאבן. קײנער פון זײנע נאענטע האבן נישט געװאוסט װעגן ז״ן טו־ט. און ס׳א־ז קײנער פון ז״ נ״ זײן לודה נישט געװעזן. ש. ווילנער פזזרלאג פון ב. קלעצקין ל ע א ק ע נ י ג שרייבער און װערק עט ױד ן או ן ש ם י י כ ן. אינהאלס: פענרעלע םוכר׳םסרים. ונ6סאל פרינס *ון י. ל. •רץ :עסױד). פןרק סוגעל *דן סלום-עליבם (עסױד). רב *לסה נניד סין שלום סס (ו סןעפע סון ײדיסן לענן). לײוו ק *ון סרץ הירסבײן (ן סםװיע *ץ םעםסערופענסןג װוו ויו ןסוסןסי ז (יועגן יײן רן• סןן ,ןין םויליסע װעלדער׳^ ספה נודיר (ן סןר נורוקסער״סבריכן^ וברהס רײזען. פלום ןס וון דוד בערנעלםןן (בןרוקטער׳ססריכן). דער דענדי (ןםקןר ווןײלד). ןן ן בשורה (װענן םןפוס הוידיג לןרד נ-דןן. דער עונד, דעד עיוניזם וון די ײדיסע ליסעדוסור. סודװןס ס׳וױ שװער נו לײענען די קלוםיקער• השנלה, נןעיןנולע רןםננםיק, םןר״ םיזם וון װידער השנלה• סינף ססעװדןניםען. פעפוןרן. דזשעק לןנדןן. נזפנערג וון יהוום. ןונזערע ליםערוםור״קריסיקער. דיכםער, װןס קענען נישם לנכן (װעגן דוד נערגעלםןן נױ וער רעװןלוניע). 185 ז״טן .*״* פרײז 4.75 גילח _.23 1)1 ,3ל\3ב378^ ,'*ז6(1פץ8״ .ב1)>6ק5 פ׳װערט א־צט צװ״ הונ- דערט ־א־ נאכן טרט פון רעם גרױטן ענגדישן שדיפםשטעלעד דנ־אל דעפא. דאט באר־מטע װעדק פון דעב דאז־קן שרײבער ״ראב־נזאן קת• זא״ א־ז איבערזעצט אין אלע שפראנז. פאדאן צענדל־קעד באארבעט־:- גען :דן רעט דאז־דן ב־ך, הונדערטער פאי׳ שײדענע אדיטגאבעט, גאנ־ן א ־ט א־ז דדרכגעלאזט ־ער נאטען פרנט מחבר, אז־י אז דער העלד פון דניאל דעפא ־עט בדך, ראנינזאן קד־- זא, א־ז פ־ל מער בא- קאנט א.־־ף רער װעלט, װ־ דער מחבר גופא. אחו־ן דעט דאזיקן ב.יך האט דנ־אל דעפא :אך אנגעשד־בן א גאנצע ר~ א:דע.־ע װעדק. ער האט א,־־ך געשפ־לט א באד־־טנ- דיקע ראלע אלס פאליט־שער ש־־פטשטעלער א,־ז געזעלשאפה- לעכעױ ט־עד א־ן ענגלאנד. דעפא האט גאנ־ן אפט געמוזט ארכ• שטײן ד־ שװערטטע ע־נױיט פאר זײנע ראד־קאלע אנשו־ונגען. דעפא א־ז געבײרן א־ן ־א־ 1601 א־ן לאנראן. ש־־ן פון ־י פדכטע יארן דאט דעסא געשדיבן פאל־מ־שע א־ט־קלען, אין װעל־ כע כ־א־ז געקדםען צוכ אװכרד־ק ז״ן שטאדקער טעמפעראמענט, דרײכטע אנשדונגע:. דעפא האט אוסדעדמ־דלעך געקעמפט פאר ד־ רעכט א־ן ־י פר״ה״ט פו־ פאלק און פאר דער פארבעכעדזנג פ־ן די פאל־ט־שע פאדדעלטענ־ש;.. אבע־ דער קאםף פון דעכ דאזיקן טעםפעדאמענטפולן פאםפלעם־כט האט ז־ך פאטאל גע״ ענדיקט. זײנש א בראש־ר א־ז אריפן באב־על פון פארלאםענט עפנט״ לעך םארברענט געװא־י רורך א תל־ון. א־כ אל״ן האט מען עפנט׳ לעך געשם־כן א.ין ער א־ז פארמשפט געװא־ן אױף צװײ יא־ ־פ־כר.. ראכ שם־סי איז געװען א־נכ פ־ן ר־ פ־נלעככטע שטדאפ;. דעפא האט אבער די ראז־קע שאנר פארטראגן מ־ט פ־לאכאפישער רױקיט. געשלאס; אין קײםן, א־ז ער געשטאנען אײפן אפענעכ פלא־ן צ־געבונרן צו א כלופ, א,י־ף ,װעלכן כיהאט ז־ך געפ־נען אן אױפ׳ שד־פס: ״אב איז דעד הונט, דואכ בילט ם־ט דעד פע׳ דער־. באװא־פן מ־ט זירלע,־״ פ־נכ פארזאמלטן ד.מ,־ן, האט דעפא רערװײל פארפאכט די כטראפן צ.־כ ״היםן ודעגן קאנטש־ק״, װעלכן ער האט אױפן קול דעקלאם־רט פאר דעכ עדלכ. אױך א־ן תםיכה האט דעפא :ישט פארלו־רן קײן ־צײט. ער האט געשריבן אדטיקלן א־ן געהײכ זײ געשיקט אין רער ,־עדאק- צ־ע םון זײן צ״טשר־פט. נאך צװ״ ־א־ אםז־צן אין ר״פיכה האט ־עפא װ״טע־ פארגע׳ זעצט זײן טעט־קײט, פאר ,דעלכער ער פלעגט בםרד באשט־אפט ,װער;. ענרלעך, א בארמאטערטער א.־ן פארפ־נ־קטער, האט דעפא א־ן זײן בופציקכטן לעבנם-־א־ א.װעד,געװא־פן ז״ן פובל־צ־כטיק א־ן דך געװ־המעט ־ער בעלעטר־כט־ק. צ־ ־ענער צ״ט האט דעפא צופעל־ק ז־ך צוזאמענגעטראפן <ר־—