Literarishe bleter · 1931-05-15 · 20 (15.5.1931) · p. Seite 387

ױים 387 ליטערארישע בלעטער נום• 20 (367) 1? םעלדונג םון װאדשעװעד ײדיישן פע״ן־יקלוב צרייב דעט, ױאב א־ן :״,נר ..ױאננ־ט-״פט״ ינרר. ג> פ׳•; י׳טן מא־ ד.״־ ד,אט ז־ך באד־ז־ אן אנפאל אר־ף דעט "ר־־טן פע״ן־קירב, הלסא־ דער שע״ן־כןלרב דעאכ־דט :־־ט־ט בלרמדיטט א־־ף דעד;ז־רד, פרן ױילנעד יטרל-ק־ראטאד־רס אר־פן ־דייטן ־טרלױעזן, ־טטעי׳ט ־עד שע״ן-קלרב בעטט, אז ־טר־ן דעס מטן סא־ ד,״* א־ז שאדגעקרסען א טשעצ־עלע שאדױאלט־נגט׳ז־צ־נג .זעגן דעט ענ־ן, א־־ף ױעיבער עט ז־נעל. ױ־ באקאנט, אנגענרסען געױאדן ־טאדפע דעזאלרצ־עט <זע ,.פאלקטיצ־־טרנג״ פ־ז ־טן סא־ ד,״י>. ס־ר פראטעטט־דן קעגן אזא א־פן םרן באפא־ן אן א־נטט־טר׳ צ־ע, ני־טט זייענדיק פריער א־נפארס־דט. אז דער בעטטעד, דעי פררבטבאיטטער א־ז אלר־, ױאט׳ז־טע זאלן ־טר־ן טא די א־בעד־קע, אט די, ױאט ד־ ״א־בעדזעצרנגט-סאנ־ע״ האט ז־ אד־־נגעפ־דט אין דעט ה־בל פ־ן דער ל־טעדאט־רד!■ ע־ ױאלט ז־ך, בנאסנ־ד״, געלר־נט אנצר־טד״בז א גאנצן טדאקט־אט־, ע־ זאלן צ־געצר־גן ױערן צ־ דער ארבעט סענט־טן פאבל״ט, ־טפראך־ קענעד א־ן אר־ך א פט־ב־אטאר דע,־צ,י, ארן א־ע צרזאמען זאלן באהאנדי־ען, צד-ל־ת״ ״ אל׳ע ־לערקי ױעיבע סען האט ״א־• אנרר־ז;, אז ס־ד האב בעדגעפיאנצט״ א־ן א־נזער ״װיינגארטן״. , ן .י ן ,י. ץן ארט־קל ,,. , ׳,״ו ,ן, י, ״, , ,,ס_ו דא ב־ ד־ א־בערזעצ־גגעל טירו־ב צו טאן ס־ט עט־דא־צר־,׳ דרצפה א־ן סאנ־ע. מענטשן, ױאט קאנען נ־ט אנ־טד־־בן, רױ עט בא־ארף צר ז״ן א זא־ן, ױאט ז״נען נ־ט פע־ק ז- אד־ענטג־ן א־ן דער ־טפראך, א־צט א־ז פאר ־ענעגלט טט־י, טרען אן דעט ס־נדטטי ױאט האב־ א־־ן ״קא־טקעט אױף א־עסענט קעפ״ ארן לי״גן אױעק אן עבד־ אן ל״ב ארן ל־עבן. גלאט אב־ עט זאי ױ־עדן א ברך, ױעלבן סען פר״ דער ס־טעד״, ״דע־ בלד,״, ״־;־: ,אנען ױידסענען זאל ק נן צערעסא י• ױאנזעט־׳ פדן ״באלו־ > אנרענק ז רעט א־ן אפ־ױ ר.אט ראדטן ער סאױע ד,־א ־ט רעט סחבר. ב דט מ אבטאױו: ניעט זיך : ערלדבט ז־ך נן - ־ ר,אט;ע־ט־־ב;. ־אין סז װ• ע סאלע ״-״1 ־ו׳ רלאזט :אר. ׳ן ־ע ־ *־א־ ד-אך,;אלעטעױעל, װי ־ צו - .שה-טרו פ ט־ט־ סיע - ״אױש׳ אד• אזעיעע בר* נאך םאראן ז״נען; דעב ארי אתײ ..־עראג־רןי׳ ־טט ראט, , סענט׳טן ח־ לעט־ער״ ״פאױג גל־עט־עד״• ער־טט ראט רא חאבן י א י״ט. אזן פ.־ן ז־ סאבן ד ױ־ערק. ׳ן צ■ א״רע עד-ע־ ־ פא־פ־רן דאט קאק א,*; ״טע פ״־ע״ל,; פארפ־רער יאד. יגדראױצע * ־עיק פייז זעצ־טי פאר א־בע־ איױ נעטען א לן^ט ־עט אט דאױ ס־ט ־ױל־ע ־־אזן. ד־ט דיצ קד; ז״נזײ סיא זג־ ױזדיבע ז־עצ־ער, אן א־גער אזן ס־ט- ק־׳עפט ז־י :־: צד א ױא־ט ו זראױט ױאר זל ױאפבנ־ט;, וסזעלבן א־- רן :ד ןרגעזעצט פ 1 א ״׳ך איבי׳ ׳ך אר״] אסאל סאלט א־ א־בערזעצ־נג; ברך״ אזן פרן א 'שױערי רױקא ־ אי״ז בעױדעצעױ ױ. ׳ך ,־ױ א ױאטע ל״ענט ז• ־ג־־ט - עט ־ן פ זד־־ױר..;אנ נב נע־ניען ■ דא עםעט א איז , ־ער א־נ־;ענער עױ פא־באת צװ־־טער - ר צזגעהאלפן א ד.אט ױא בחב-־־ א־;. דעט פאױד־־טיצצ ״ - ער ד,אט ר ״א־־טגלעטעד :ראר., דע גאנ־ן סעגל״ך, אט־ל־ א־ן א־־ג־נא״ נ־ט אר־־נגעקרקט. ער האט־ יאױ פדו״ט-זשע אבער י ענט זיך: עט ל" ז״נט אפגעטא;: ױאױ אז דעט א־ר ערשט זען. דעסאלט ז נאל. אט עט ס־טן אױ־ג־ ג^״בן טד)ע ־אט א־ט א קאפעטי , ,־ױ־ל םען **** ן אגער בדקעױעט ״דער ••ימ* * 1 גזטסוט־קעױ ױאט־ל־, זאגן דער; פלעכט געױע;״. ,־ד ־עז םברס פורסא;. זײױנב בער א־בערזעצער): ״עד האט איט געלאזט זאגן װדך ז״ן טעקרעטאר א־ן תרך טעבעםט־אנא דעל פיאמבא, ער זאל דך ג־ט איבער־טטרענגען, ער זאל וױטן א סאט ער זאל ארבעטז ױען א־ט ,־דלט דך, עד זאל דד ייט אױאפלאזן צר דער מדתה פ.־ן א ־טרוארץ-ארבעטער אאז־־ױ. עט א־ז שױן ק״ן ח־דר־ט ניט, וואם ב״ דער אט לי־בטער - זיך װ״ך אױטגעדד־קט_ - באציונג צו דער שפראך, צ־ ד־ עלעמענ- טארע בלליט, דערלר־בט דך יטױ־ן יעי א־בעדזעצעד אר־ף דעט עקטפע־־מענט, אז מחב,־־ט פוז פארש״דענע ל־נדב־ת, פרן פאר־ט״- דענע םט־לן זאלן אלע ש־״בן אר־ף א״ן ארן דעדזעלבעד ־ג־ם־אד, זאל; אלע באנוצן א״ן און דעם זעלבן ה־לצע־נעט טט־ל. אלע העלדן זאל־ רי־ק מ־ט א״ן ח־תוך״הדיבור - ״אלע ־װניט האבן א־ן פנ־טי ... דער ״נ־רך״ פוז דעט א־בערזעצער זאגט א־ט, ע־ זאל א־ן בעלע־ טר־טט־־טע ,ױערק געברויבן: ״םאנ־פעטם־רנד־ק א־ר ױילן״, ״ױעגע- טיק״, ״קאנמעמפלידנדקע ,יו״, וברז־מה. ער סערט נאך סעד ־עט :אאס, דעט ״זשאדגאן״, פון ,ױעלבן ס־ר האבן ז־ך שר־ן באפר״ט• . * רער זעלניקער .*רונםנערער- *ינערזעסער סון םס*נ*װ, ■ילניוק, רי*ז*נ*װ, רןםען ר*לנן, קעועלע, פעםערלינק, ס״םולינ*, נעדנסאן **ז׳װ, **ז*זז *יז *ויך סס*רק *ריכסנ*ר *וי*ן נעניס *ין נלערלײ *רסיקלען *ון רענענזיעם *ינער *רעסדע *ינערזענונגען. *ין ז״ *יז ער דװק* ז״ער * סםרענ• גער סוען *ון *םוק. *יר קענס נ״ *ים סרעםן ןס *זעלכע םענויז: ,...*ין מיםן ד״סססעריסן לסון (*ון פים * ײדיס:). ס׳*יז נ*סת *וססורסםענדלעך, װי םען קןן נ*ך היינם *זוי *ינערזענן• (.װןננסריםס״ 9 **). .*וינ דער *ינערזענער *יז ניסס נעםר״ נו די נילדער *ון נױ*נסן, *יז ער *נער נוינעסר״ דעם װןרם-סדר *ון ד״ססיסן *רינינ*ל. ער נ*נונס *ויך װערסער, װןס גרילנן *ין *ויער: ,הענקער׳, ,סולםערן•, ,**ררוקסער״ *ון ענלעבע״ (דןרםן). *דער *ין דער *•הןנדלונג װענן דעי־ *ינערוענונג *ון םןלםםןיס .םלחמה *ון סלום•: .ערססנס, םרעסן זיך נו-**ס סװערע, סםס *וםדערסיעגלענע ז*נן *ון *ויסדריקן... .ד* װערן די װער• םער *ינערנעזענס *יןרעםזעלנןםדר, װי *יןרוסיס, *ויף נו להכעיס דער יידיסער ס*ד*ך, *ון מיר **קוםען יע- דינער *זעלנע וועסלענע ז*נן׳... דןם *יו סוין *נוגע *נדערע: נערעכסע, סםרענגע •*דערונגען, ג*ר ניס, װי *ז דעד *״נענעד *ר*עם. עד מןלס *ונם ז״סל 114 *ון דעד נע• סזיקםער ,**םיליע רוםקיף נעקןנס ברעננען * םוססער סון זיך, װי םען ס*ר ניס *ינערזענן: ״מען די *ויערים *ין דןרף ל ע נ ן נעפען נוסעװען, װען דער *קניז-נ**מסער ל ע ג ם ססורעמען *ולינ די נננדערןלן, * ל ע נ ם ער ז־1 *יײיקן ״ינםעח דימנן, ל ע ג ם *ומ*כן די *ויגן, ל ע ג ם •*רמנכן די *ײערן, נרויסע, װי נןנ, סרערן *לעגן רינען *ינער ז״נע נ*קן• װען עי *יז קרונק ג ע ו ו ן ד ן * ו י ף ס י ף *ון וער דןקםןר ה * ם געזןנם, *ז ער װעס ניסס געזונם װערן, הןס די סוסער *ליין דורכנעועסן נײ *ים נוק**נס די נוננענע ננכס. *ין *ינער ה*ס ער געסרינן סין ז־ך דעם *קניז-נוופםן• חוה * ל ע נ ס סיס * לעסעלע *רײנגיסן םײ *ין זײן םויל• דער םײ ה ן ם ז י ך נענולקעס, ה ן ס *ר**גערונען *ינער רי װינקלען *ון די לי*ן. דער *ןסעי *יז ניסם נעװען * י ן ס ס ו נ, די עלםערע קינדער ו״נען *װעק *ין די *נדערע *ימערן — ז״ הןנן *ײנלעך *ײנ־ נעהערם זיך, ה * נ ן געװ*רס *ויף וער מוםערס נעסרײען. דער לןסס ה * ס גענרענס, * *ליג ה * ם ײך געסל*נן *ונסערן ***זסור, ה * ס געזסוסעם, — ז י ה * ס זיך, ד י נ * ד י ס ע, נסוס *ו*ן ניסס נעקענס *רויסקלײנן סונס נןלדערנעס סורניסוםסן קרײז, ,םען ה * ס נעםווס *ויסהײבן דעס *נןזסור, *רויסלןזך... *דער: ״■*ניע רוסקין, װי װעם *יר קוקן *ויף ון *רענדע *ון * קלײנעם נוס ז — *יך *על ג ו ם * ק ו ק ס ו ן *ויף ד ע ר *רענדע *ון * קל״נעם גוס׳... *וײװ. *ון נים נןר ננונע *יבערזענעד *ורמעסס ער זיך, ער קןן *דיך די םלוכה נו םןנען ססיל, געססןק *ון ס*ר*ך * ס י ל ו נײ די ײדיסע *ןעסן. ני *יז ער נים געקופען מיס ן נ*נץ נעםל םענוח נו *. לעיעלעסן ננונע דעד סורוך *ון .סלםח םולנו״ *ון .*סר לעמלען״ז—עס גיילנם *ונקס *זײ ,װי םען װןלם נענעסן סװורנע נרײס *ײסגעםיסם סים ז*פד-. עס רײסס .*ונקס *זוי װי פען װןלס געלןזן פילסס״נער םןלן *וי*ן לײדיקן״• *• לעיעלעס הןם *ונז ״•*רנעסן נו * *רעסק רײכן סיס״, >. לעיעלעס הןס *ונז .*ורנעסן נו * פ*לנײס, *נער קײן *ינוד ה*ם ער ניס נעסםעלס״ (ויך ניסיר *ויף *ויסװײניק *ון רי ״*רײע סריססן״, נםעס *ינקםלעך — ד. ר.)״. י*, ין... דער *ינערזענער ה*ם דעם ײדיסן לייענער *ויך ״•*דנעסן נו * ר״נן םיס *ון דער װעלם-ליםערןםוד, ןנער ,דעם ניבוד• ה*ס ער דער■ לונגס *ין *זן נעסעס, *ז *■געהיס זןל פען װעין... ד. ר. (ס ו ף ק ו פ ס)