Literarishe bleter · 1931-05-15 · 20 (15.5.1931) · p. Seite 386

ליטערארישע בלעטער נוס■ 30 (367) זײט 386 דוד רויכל / ווארשע פון ײדיש פיז ״ז ש א ד ג א ן א קופיעץ, א ר״קיף. ער לערנט ייינע?דק-ענגלעך אין סערדױ זז 1 י 1 צד יאהאנדלעז א קונה, וד צו דייק אי דאט פאד: קעגנװאדט, ױעלנע אויסדודקז עז נאנוצץ. אוץ פרנלןט א:ױ זד שודד־ש םיז אל*< אומות, א״ א־ן דער דושישער םסת־•,דעלש גע־ען א ״זשאדגאז־. און אט לערנט ע,־: ״זאג נ*ט סאנ ,־דנל נדט 50 קא- פ־קעט - נאר ארצי ס> איזשע *5> אן *ס> קאן,• <דונל> איזיטע *״> אז *ס> קון. <קאפ.>. קלאר׳ עט דיייטט, אז ־עדער ציפעד ד.אט זײן נאשט־םטן ,־דאדט, אגנ, גענומען םדן דעט קידנלעך- טלאדוענ״טן אלף-נ־ד״ <אז, נוקי, גלאגאל און אז. װ.>. די לאגיק האט דא אונטערגעזאט דעט א־נעדזעצער צו לאזן עט אט אזו• וױ עט א-ז א-ן א־־נ/יא־. דען פאדנייטן דא־׳ט מען דאנ געקענט נלדז מ־ט דעט יידי־טן ״ק״ן מיט א חצ־ פדיגל״ - דאן ,װאלט עט פאר- לדדן דעט :אצן קאלאר־ט. לעדנט אנער דעד טוחר, אז מען דאדף נ־ט זא;ז סע - נא־ ״טיױארדא ״אן״, ד״ה סס, .דא־עט ם־ט א עװרד■ פר־עד א־ז אז געודען א <ס>, - לאזט דך אנעד אט ־• ־טודה אינעחעצז, דױיל ״טוױארדא״ הייטט הא־ט, און ״אן״ ער, - טדאנט נ*מ לאנ: דער א-נעדזעצער א-ן נ־אקט א־יין - ״האדט - עד״•!: אץ נאך דעט קומט שדן מם־לא, אז נשעױ״ דעל זעלנע־ הק־פעד ט־חד םלענט אין די אװנטן לערנען א־ן קעלעד ז״נע ס־טדת־ט דנגען קאפ־טלעך הה־ל־ט און אקאניטטן און דערניי אנ- ס־דז מ־טן געזאנג, מיט דעם נא־ ם־ט אן ארש־ן א־ן האנט - ״פלעגט עד הער־טז מ־מן אר־טין״. א־ד ,־ױ־טט פאדדאט? וױיל ״פדאװיל אד־ט־נאט״ ־טט״ט א־ז אד־ג־נאל, א•; ״פדאדױט״ א־ז דאך העד־טז. ״פדאװ־ט לאשאד״״ ה־טט, װ־ נאלד אזו־, ״העױשן א־נעד פעדד״ז... אוז אז עט האלט ־טו־ן נ״ לאג־ק א־ז ״טעם־אשנ־ק״ *א דר״-קאפ־קענע, א זעקטער>-א ״ז־נענעד״-א נ״ער מ־ן װאלוטע, אפנ־ט פוןװארט ״טיעפ״, ״ױבן״-״ג־אמיל׳״-״ציע־דנטי/״דרעדני םטא- ,~ק *א זקז םופלג> - ״אן אוראלטעד זקן״. ״נודאט־טנ־ק״ — ״פא- ל־צ״-עזומר״ און ״א־ן טו־זנט וױארנט פ־ן אומעטוט״. און טאקע?זדן דא או־ף די ער־טטע ז״טלעך: ״א־װאן ־ע- טע־ל־אנאד־ט־ג• פלעגט אד״נג״ז צו ז־ך אין קאנטארל, פלעגם קנאקז או־ף די רענן-נ״נדלעך, םלעגט אױפ; קול ל״ענען די נײל, א־ן דעט זעלנן קאנטארל פלעגט עד אדייגדופן די פאד- יקטע״... קורץ, אױף די ז״טן 11, 7, ס קא; דזי׳י־ ל ץי־, , ע׳ך דעזער אנ- ״פלעגט עד״ און ־<־־ צ״לן 5> *ל־־ען פ־נף און פע.־צ־ק> םאל קאן פלאצן דאט געדולד. או־ך א־ן אנדערע א־נעדזעצ־גגען ז״נע א־ז אט די תילאת באדשפױיט. נעמט ױאזאנאװט װערק װעגן םארקסן. - דאט ־עדשטע פלעגט א״נגענן, נ־ט ניצחון; פלעגט ז־ך דאט אז ױ נאױנגונגק פין גאטן-קאמףס האבן דך שטארק געענדערט ז״ט 848זטן יאר ט״ אויפן זייט פין םאלק ט״ או־ף דעד זייט םון דעד א־מ־, פאדענױקט ענגעלם דעם דא- אפזא•; אין אפגעדרוקטן טעקטט םיט פאלגנױקע װערטער״... א־ן קאפעלעט ״געש־נטע םון דעד פ־לאטאפ־ע״ פו־נם זעלנן א־נערזעצע,־: דאט דאז־קע אל-א־נע איז א״ניק: זי א־ז נ־ט :ע- יטאפן געױאדן און דעױנעד איז זי אומםאדגענגלעך״. נך -ך א- מען דאלאנט ״דאט לענן פון ם־קעל-אנדזשעלא״ *דעד זעל- ־טן מחנד, װאט ימה פון דעט זעלנץ א־נעד- 111. אנ״עי־ יל נאיא־גט א זעצעד. ־אט ױעדק א־ז;•; דעט נא״א־טטן אר־ג־נע־1; ד־טישן שױפט- ״.זטעריעד - נא־ט פ־לנ־אק: ״דאט נאקעטע ־אר״. דעד .־א- מאן א-ז א ־ט־לדעױנ: פון א םעדקװעדױקן יאר, הו— א מעי־יק- װעדױקן א״טא־ מיט א מעדקױעדױקן טטיל. א־נער ־וטלאנד ט,־א־.ט;•־ א ודדנל-ש:״. א זאױעױנע א־ן אץ אט-דעט װ־רנל-ױײ״ פא־שוינען פאדנױ־־ענע־־יי פון טטע פאדױא־פנ- א•־־ דעט ל־טון פון דער פ־אװ־גץ, פעםט, ו פדאוױנצן. אד דנע־, טעט א־ז *א־עדױק. ־אט :ענדו־טן פדאודנצ־אױזמע;, לא- קאל־זםעץ א־ז נ־ט ק״ן נ״ט אץ ־עד ־־ט־־טע־ ל־טע־אט־ר, פי־נקט א־ױ ־ױ אץ ױ ל־טעדאט־ק פון :א־ דעד װעלט. אנע־ א־ן אט ־־ נונטע ־א־ן פון דעד ,־וט־־טעד דע־א״וצ־ע, װען מענט־צן ז״נען אד״טגעױטן גע־־אדן יון ז״עד אלטגעזעטנק״ם און פלעױעט או־פן ד־נט געטדאגן;עױא־ן א־נע־ ־עד א־מגעה־עדע־ ,־הטות פון ,־וט- נלערל״ *ו -ו נגימיד דעד ק־נםטיעד האט ו י ־*■׳ ״ו י־- י <׳ ׳ט ױ או־טדד־קז פון ױ העלד;. אפילו .־ם, דעט ־טט־גע.־, האט עי־ אי״ך געמ־זט - פ־לנ־אק א־ז אץ דעם פ׳־ט נ־: -1 א, ״פ־א־, יס*•• ■ ו , פױא פדיער ־יי ו ט אט״ר־י ראיןא״*< אױשדדײקן א״טנאש א־ן ־ער דױנדככ רא 'ו 1 געװעז ־א״ט־קאױ-־טט־טע־ױן, ליםוױגאװ, גאדק־ - און דאם זעלנע טיען א־־ך ־ט. א־ױאגאיד, ־נ־אלאגא־ און א:־. דאט זעלנ־קע האנן געטאן או־ך היייפטמאן, יימשל, א־ן ד־ט־טלאנד אץ ד־מאנט א־ן פו־לן אאז״ױ. א־ז תאנן טענ־ת צו פ־לג־אק;, הלמא• עד נאג־צט ז־ך מ־ט 1ו י .־ד עט איז א־נע- :וזאגן א מ־גוגג, אז טטלל האט פ־לנ־אקט פ־לאטאפיע 1׳וו׳ יױק;, א־ז גאג־ן א־נעױק, פ׳־ א־ע :־ט :עמען עו־גםט. או־ף־ ״אפילו״ ױ ן מען האד .־.ה-־טױינעה ־<: טט מ־ט פ*ל• י<ר- און גאגין ז״עד פ־ל עד-הױם דוט־־טע ק־ט־ק •*••■ ׳י <־ א־ן א־נעדזעצעד״ פא־ ־עם ׳ע. אנעד נ־אק־ פ־לאםאפ־ אזעלנן, דא־ ב־א־ און נפדט נעד־עצע־. ־יױ־פן א■ נאך פא־ ־עם ל־טערא״ רער פרן ־טגם, נלו־ז — <' ״ ־־טע ױננן קאן ־אט ױםי :־ט ק״ן א־ד דאך ױט־־גוע ־צפ זתד1״! ױ יעם, פא־ כ'.־, — פאד ד — א־ז;מריממ לש׳ד אץ דעש תד 'א, איז א־־נ ־טו־ן געהעדטע. אץ ראמאן : אזא יו¥] :ױנעד טאקע , רארטער ב*נן. רע פ־לג־אנ :אה א דאנ :אקעטע ־אד״ פ־נקט אזױ װי גארק־ט ״גאדאדאק אק־• אזא א־נעדזעצעד א :דו־טע ־טט־־־נלוגג. עד מוז נאר רע.ל ,ײן <רער יוטן אט אזע־ילע או־טדױק;, אזעלנע װעדטעד - צד ז ־ניו־ן זען דער נא־ נגסצא - א־ן דעד א־־״עגע־ד לטפדאך, דינען א״נ ז״ גען :־ט א־ז ־א־נעדצ־ױ״ענ; אױך דעט קאלאר־ט פון ־דביל :־־ א־־ף דער א־נעדזעצער האט א־ן ז״ן הקדמה ז־ד אפילר נא- ״ער ־<־ ויע־ק. מער, װיפיל ־אט א־ז מעגלעך :עװען, האנ א־ך זיך >{**־? 1 י־אדגט: ״:; ״מעג־ע־ ג־־טט געלונגענע עקװ־װאלענטע או־ט:,,ץו ױע;ן ״״אגיק״ א,־ן ״־״•:־ ה־־ט,־״. װעלבע האבן געהאלפן דעט א־נעד• זעצע־ נ־ם א־נעדזעצן אט ־אם ־טדעדע נ־ך. האנט ז־ך, גוט. עפגםטו אנעד אױף ־אט נוך און באפטט א קוק א־ן ױ עד־טטע ז״טלעך, אץ גל״ך ג־נן ױד א יטפױג: אט אזעלבע ״לאג־יצק״מך. עט װעדט נא־טױנן אן אלטפי־עגק־־דעד :•דאד־נצ־ע־־ע־ ,־וט־־־טעד טוחד - געל־ג 1 נאב־ י-יד•