Literarishe bleter · 1931-05-15 · 20 (15.5.1931) · p. Seite 382

ליטערארישע בלעמער נום. 20 (367) זײט 382 דאדיצקיס טאגיביוד קיין פלאץ פאר אן אלםן ײדישן באװאופטן ױכטער, ,־ועלבער האט גע&וזפ זוכן אפלאץ אין אקױטטלענער םענאטאױע, װאו טיהאט דך אים געדוכט, אז פיװיל א־ט טױטן אדעד פארהונגערן צום מױט. א־ן די א־בעױקע הױסטלעכע ־טפ־טאלן, װאו ראליצק־ האמ פאר- בראכט ױ לעצטע מאנאטן, װי אין האליװאודער שפיטאל, א־ן פראנ׳ צויזישן שפיטאל, האט ער זיך געםילס א״נזאש, אומגליקלעך. ניט געװען מיט װעמען אויפצו,־ײדי אײױש װארט, ױ אויגן האבן ניט געדינט, ער האט ניט געקענט לעזן און שרײבן. סלעגט איט או־ט׳ קומען ליגן גאנצענע נעכט און טעג םארטיםט, םאדזא,־גט: װאש װעט װעק מיט ױן טאכטער נאך זײן טוימ?... מיט גרוים פארביטערונג פלעגט עד ױידן װעגן ױ ײױשע שױיבעד און העברעער אין לאם׳אנדזשעלעם, װעלכע געפ־נען ניט אפילו פאר נײט־ק צו קומען זען א־ם אמאל. ״איך בין פאר זײ שוין במעט װ־ טױט... די ױנגע בלאזן זיך, סיאיז גאר קײן גלײכן ניטא צו ז״... צו זעקס־און־זיבעציק יאר, אז איך שדײב און עס האט א װערט,-װײזט דאך עס, אז מײן םארשטאנד איז קלאר און שעפעריש־. האב איך אים געטױיםט: ״זקני תלםידי׳חכמים כל מה שםזקינ־ס דע־ס מתישבה עליהם״ - אלטע מלמידי חכמיס - װאם זײ װעדן עלטער, װעדט זײער דעה געשטעלטער. האט דאליצקי אשמײכל געטאן און מיט םאדקאזס אזאג נע׳ טאן: איך ב־ן דיר ראנקבאר, װאס ױ אנערקענכם נדך גאך אלס תלםיד־חכם... און מיט א זיפץ האט עד געדדיקט מק האנט. פ ו ן דאליצקעס טןוג־בוך א׳״טן ױני סבסז, צעדער לבנון שםיטאל. ״א־ז דאס א״ױשער האםפ־טאל צו באגײן אכזרױת קעגן אן אלטן קראנקן? דױי טעג ניט אנגעזען דעס דאקטאר. נאכדעם קומט עד און זאגט: איך בין אגעזונטעו־ מענטש, װערנר איך ב־ן ױ גאנצע צײט קראנק. ״קרעמםס״ מאטערן מיך. געבעטן אינדערפרי דעד ״נוידס״ מיך אײנצו,־ײבן מיט אלקאהאל, האט ױ אויפזעערין איד ארויםגערופן און געשטעדט... איך בלײב אינגאנצן עלנט און פאד־ לאזן אויף דער װעלט. אינקװיזיציעז זײ טױיבן מיך װאס׳גיכער צום טויט דא אין ײדישן שפ־טאל אלע װײלע װעגן ארויםשיקן מיך - א־ך םיל, אז מײן סוף איז נאענט פון ױער ארײנלײגן מיך אין חרס. א ײדישער דאק׳ טאר מאיער זאל אזוי באהאנדלען אן אלטן מאן... מײן ״פולם״ שלאגט שוין במעט ניט.״ געבעטן נעכטן אין אװנמ ר־ר מאיער מיד ארײנשיקן עפעס. צוגעזאגט - פארגעסן. בײ גױןם װאלט אזא םקאנדאל קײנמאל ניט ,געטדאשן. זײ װאלטן אזא רציחה קעגן זײעח אשדײבער גיט באגאנגען. ארעגעלע פארשװערונג מיך צו פײניקן: 30 ױלי 1930 מײנע פױיגד ישראל אפמאן, ה. רויזעגבלאט און עפעס א״גע אפדײלין מארקופ זײנען נעכטן געגאנגען זוכן פאר מיר אנײעס םלא־ן. דערנאך אין אװנט א־ז געקומק ב. באטשעל־ס און נ. כינ־טש. ױ האבן געגעבן האפענונג, אז מען װעט מיך ניט ארויפש־קן אזוי גיך. דער ױנגער דאקטאר האט מ־ך הײנט געהדײסט, אז ניט^אזוי שנעל װעט מק מיך ארויסשיקן... י ' געװק װידעד מ־ס מארק־פ זי זאגט מיר, אז מײן פלאץ אױ שו־ן דא פארנומען - זײ אײלן זיך, עס ברענט מ־ך און בראט מיך. איך ח ו ם ניניט: / ל.אס־אנדזדעלא ס פלעטלעך פון מ. ט. דאליצקי ױ בײגעלײגטע נאט צן ױנען געשריבן געװאדן דורכן ױכטער מנחס מענרל דא־-צלן־, װען ער איז גע׳ לעגן צום בעט א־ן שפי׳ טאל. זיץ שטימונג איז גע׳ װען זײעד א געדױקטע. פילנױק זיך הילפלאז, האט איס זײער באנק געטאן, װאס זײנע ״זכרונות״ װעגן םארשײדענע ײױש- העב׳ ך*••*♦*•• ♦*•••••*• ♦•*•••• ןי^ן*> ןי• # נען רורך א־ס פארנאכלע־ ס־קט געװארן. פ־ל מאל פײעגט ער :ארויעדן, װאס אוױ פ־ל אינטערעסאנטע א״נררוקן און זכרונות װעט ער מיטנעשק א־ן קבר אר״ן. א״ניקע מאל האב א־ך א־ס פארגעלײגט מ״ן ה־לף צױ פארצ״כע־ נען טעגלעך זײנע זכדונות, איער מיט שטאלין און ביט־ל האט ער אנ׳ געמעדקט: ״בײם איצטיקן מאמענט אינטע־עשירט ז־ך דאך מיט מיר ס״־װי קײנער ניט, טא װאס גײט דאש װעמק אן, װאס ־אליצק• האט צו זאגן און דערצײלן״... אין א״נזאמקײט און א־ן שװערע מאמענטן, װעלנױק ז־ך פאר׳ ליכטעק דעם פײן און פארמר״בן ױ שװע״ע שט־מונג, םלעגט ער מיט מאטערנ־ש םירן אקל״נעס טאג־בוך. װי עפ װײזט אוים, אױ דער גדעסטער ט״ל םארניכמעט געװא־ן דורכן ױכטער אלײן. א״ניקע בלעט־ לעך האכ איך געפונק, .ױעלכע זײנען געװען ק־ים לעזבאר: ױ אותױת צעזײט, אפגעױבן, צעמעקט. םיט פיל מ־ און שװעריקײטן א־ז מיר געלונגק קאפ־רן דעם בלײשטיפט׳כתב. פון די נאטיצן קק מען האבן א ױכטיקן באגריף װעגן ־אליצק־ס צושטאנד, ז״ן שט־מונג און מוטלאזיקײט א־ן לעצטן האלבן יאר פון ז״ן ל־עבן. א שװערער פעםימ־זס האט איס באהערשט. שטענױק פלעגט ער רײרן בלויז װעגן זײן ^קראנקהײט אין ז״ער באדױערט, װאש עד װ״סט נישט, אויף װעמען עד לאזט א־בער זײן מאבמער. צוליב א־ר געזונטפ־צדשטאנד האט ער זיך א־בערגעצויגן קײן ־1אס-אנחשעלעס און ,װען ניט פון א־רטװעגן, האט ער ניט א״נםאל זיך געװאלט נעמען דאס לעבן. ״צו װאס טויג אלעבן פון שטעגדיק קראנק ױן און רערצו נאך, װק ױ ארבעט פאלט מיר צו לאסט״ (ש־ײבן דאםאנקי, אזוי האט ראליצק־ געשױבן אין א ברױו צו זײן א״ריס. א־ן ײױשן שפ־טאל האט מען א־ם ניט וױ געהעױק באהאנדלט, און אפױענריק דארטן א קארגע װאך, האט ער געמוזט פארלאזן דעש פלאץ, װײל ער האט באצאלט ארעדוצידטע פױיז. ד־ באלײריקונגען האט ער נ־ט געקענט לייכט אראפשל־נגען און גאנצע םאנאטן נאבא־ נאנד פלעגט ער ריט גרוים פארב־טעחנג ד״דן װעגן דעס נ־ט געקענט קומען גאט ע־ געשױבן, ערגערניש קער יאח : םון גרו־ם א־ן װאס באװאוסט, - און דא אזא באלײױק־נג. א־ן א עפנטלעכן ײױשן א ו י ־ו עדן בעטלער און ון״ — א נ״ע מא׳ שטאלט באציט מען זיך צו איש פוגקט װ• ־צו שלעפער... דער ״ױשער שפיטאל — די ״צעדער פון לב דערנע געבי־דע מיט אלע נײםטע ־א״נריכטונגען, האט ניט געהאט