Literarishe bleter · 1931-05-08 · 19 (8.5.1931) · p. Seite 367

ליטערארישע בלעמער נום. 19 (366) זײט 367 דוד רויכל / ווארשע פ ו ן ײ ד י ש 3 י ז ״זשארגאך א־בער־קע א־ן זוע: עש אדױײציײז :״ט אזא א־-שזען, ריכט־ק וױ ראש איז ז״ן לעצטע־ באנקנאט״. אא״ל. א־ן איצט ק־מט :אך ־אט ודלד-בארבאד־עוע נראקן אזעלכע לערטער, זױ ״געגױזשעט״, ״טודען•־, ״דורען״, ..טדעזוט׳טעך, ״נל־־ט־ ט־ג־עז״, ״כרו־טטשען״, גרעטש־כע <־.ױקע> אאד־ל. אין דא: סטעצ־ ב־־טע גיט קענען באהערטן דעט ארט־קל דעד, די אזן ־אט. עד נעמט א־מט־ר־יק, אין א .־ױלדן נאאט א־ן װאו־םט ז־ך מ־ט ־עט אדט־קל, עט זאי דך באק־מען. וױ דאט קלאט־־טע: ״איך לאז ד־ פערדעלע שטיין א־נדה־יטן, ג־־ אד״ן א־ן ק־עט־טמע, ק*ם ארו־ט - נ־טא דאט טערדעלע, לא־ קאן ז־־ן דער טעדדעלע׳.״ - א־ן ־עדצר נאך, לען דער א־בערזעצער בד־לט דלקא אױ־נס־רן ױ־ן- ־•ד־־ט ס־־ל־־צע ־ױעדטער, למ־טל, ״־טטזנן״ אג־טטאט צ־מעק, ..־ט־ט טעד-געזעלן״ אנ־טטאט ״־טדטמעד-־ונג:״ יװאט װאלט זיך, אגנ, נע טעד געסאנה - רױל שי־םטער געזעלן איז נ־ט ק״ן נאל״ד־ק־נג- אריטדודק, רױ עט לאלט גע־אדפט ז״ן א־ן קעגנפאל.־ ״דר, ־טרטטעד- גע־זעלןס, ״ױ קעט־טלעך״ ונד־מה ״ױ ,־א־״, ״דעט ױאד״, ״ד־ שטלב״, ״צ־ט יטט־ב״, ״לינעס ק־נדענ־די, ..־אט ־טו־נ״, ״דאט לענ;,׳, ״דעד לעבן״, ״ױ האלז״, ״דעד האלז״, ״ױ הו־ז״, ״צלט הו־ז״, ״צוט פא טעדלעכן שט־נ״, ״ױ בארד״, ״ױעט גדאלעכן נא־־״, עפעט א מ־ז וױלדע ״טאדאנאד־טט־ט־נע״, לאט צעטזמלט א־ן מאנט אן א״גדדוק, ,ל־ דער א־נערזעצער האט ז־ך געלאדן א־בעק .״אטעד א־ן א ־ט־־פל א־ א .־ודער און עט ,לאדסט איט א־ן אלע זי־טן... א־ך האנ דא נאר אורי םון או־נן-אױף צלנו־פגעזאמלט אט• ױ אלע װערטער, דעט א־םן פון א־בעדזעצן ארן ברען דעט זא־ן פרן דעט נרך ״ד־ סאמ־ל־ע ראסקין״. א־ך האנ עט :עטאן ־עדפאד, װ״ל דאט לערק א־ז דעױנדנען אין יאר 1931 -עט א־ז אזר־ צ־ זאגן דאם לעצ־טע א־בעדגעזעצטע װערק פון דעט א־בערזעצער, ״אט האט א־ן משך שון ױ לעצ־טע 5-6 יא־ ״נארײנעדט״ דעט ״ױ־טן נ־נער-מאדד, מיט א פא־ צענדליק א־נעדגעועצטע נ־נעד ס־ן פאד• שײדענע ־טםראכן, סאד־טײדענע מתנױט א־ן סאד־ט״דענע :ענ־טן. א־ך האנ בנ־װן גענרמען דאט לעצטע ברך צרלינ צ.לײ טעמ־ט: 1> א בוך, װאט לאזט זיך לײנט איבעתעצן און :■* ,־ױיל דא־ א־ז אז־• צ־ר זא;; דאט ״נן-זקינ־מל״, א לעדק נ״ ,לע־ינן עט װאלט ־נ״־ן געדארסט אדנעטן אן א״גגעא־נטע, גע:יטע הא:ט. האנן מ־ך אנע־ טסק־־ געםױג־קט: לעד װײט? אפשד א־ז ״ד־ םלאכה״ געטאן :עװא־ן דזדך סר־עמדע הענט, אפ־טד א־ז דאט לעדק א־נען־געזעצט :ע״ארן ״נה־פזונױק״, א מין צ־ײט-פאדםר״נ צװישן םארש־־דענע אנ־עדע אדנעטן, מעד טאל־־ערע, מער םאדאנטװא־טלעכעי? אפ־טד א־ז ־אט א־נערגעזעצט געלאדן מ־ט ־ענעט ״עקטפדעט טעמפא״, נ־־ ־ראט ג־נעד ־צרצרשטעלן ױ אדנעמ? והםשך ק ו מם) מ ש ה ג ר א ס מ א ן ״פלאמען און דו־ך״ ראמאן סון אן א ר ב ע ס ע ר י ם ב י ב ה. פרײז 3 ג־יידן :: פראנט־בונד 4.50 שיקן אויף םשעק־קזןנסא 13172 אדער: ש. צוקער, װארשע, נאװאליפקי 26 (ה ם ח עט פילט דך גלײך, אז דעד א־בערזעצעד האט־ דך ױ םינדםטע מ־ ניט געגעבן נ^כצוזובן אין דע־ ײױ־נזע־ ־טפראך ױ א״ט־ דױקן און?דעדטע,־, ,װאם בעטז זיך ממ־ט, װאט ל־גן אױף דע־ צלנג - ראד־עם װעלכע ײדענע ז$גט דאם ״א באבע, א ־נואד צ־ו ר־ידן?״ - ד װעמ דאך ז*^ן ״א באבע, םשטײנט געזאגם״. ארעד ״הלװאי אד־עד ״זאל נאט געבן״ - אי־ױער דעט ״ג־ב גאט״. נאד צל װאס ױ טירחה - מע ן נעמט דאט, װאם לאזט ז־ך גלײך אדרפ־ שטעלן אויסן פאפ־ר און ״א האלבעד ה־זק״. ,לעמען אדט דאם, לאט אין א היפשעד העלםט ם-־ן בוך האט דער העלד יצ־הק ״א מא- נ־עדי (א טנע?* ״צו ה״בן ױ בארקעט״ א־ן מ־טאמאל ״ה״במ עד ױ אקסל״, אט ״םדדנטשעט״ מען דעט שטעדן און אט ״רוגצלט•, מען אים. אאז״װ. צל ױ אלע פ־ע־לען קומט נאך צ־ו דאם ט־ם־שע פאד דעס דא- ז־קן איבעדזעצ־ער נויען ױ זאצן, זד למשל, ״צוט טא־-, לק עד האט ליקוױױרמ דאט געשעםט, האט דער אלטער, ר>>ט האט נעפלהאסט געװאוםט דעם חשנון םון זיינע געלט, אינעדגע- צ־ײלמ די קאסיטאלן, האט זיך ארו־טגעשטעלט - א״גן געלט סארמא־.ט לוא־ר, נ־שט רעכענענױק די םומעט סון ױ זין, םינף-און-דבעציק טויזנט״. ״װען עד פלענט בל־ינן אויף א פאד טעג אין שטוב (א־נ״־דה״ט? דאמא - ד. ר.*, סלעגט ער א־בערשטעלן םון אײן א־ט א״פן צװײטן דאט טעבל, םון עם- שטוכ פלעגט ער מאנן א שלאף־שטוב און פון שלאף-שטוב א קינדער-שםוב, אדע־ ער םלעגט מאבן ארדענ־נג אין שטאל; אזנטערברומענױק אינטערן נאז שבתךקע נ־מונ־ם(:*, פאו־לײגגױק אויף דער פלײצע (?* ױ פלינקע(?* הענט און אנטוענױק א קא- פעליוש, םלעגט ער אין ר ראזיקע פרײע שבתױקע טעג, װען ער פלעגט פארנרענגען אינדעדדדם, שפרײזן איבערן דאדף, װעתנ- דיק בײ ױ פויעױם םיט זײן אױטזען אן אומ־לאדע קנאה״. ״אמאל פלעגט דער טלמד א־ן כעם װערן, פלעגט שמײםן ױ קינ- דער. װען עם םלעגט אויסקוסען צו נא־טטראפן ױ מײדדעך, םלעגמ עד צומאבן ױ אױגן, פלעגט שמײםן איבער ױ ראז- לענע געזעסלעך און םלענט םרעגן ב״ ױ .קינדער״.אירע אז־גן םלעגן טױנ װעדן, ד פלעגט אפװ־שן א־ר ־ױט-געװא- רענע נאז און םלעגט שאקלע־ מיטן קאפ״. אנע־ מא־ר, פאד- שטײג דך, האט געמראנם װעגן ױ קינדעד. נ־שט זײענױק צו- ריידעװדיק יראזגאװארטשיװ• םיטן װײב, האט ער נ־שט ליב גע- האט צו ריידן ,װענן זײנע פלענער״.מען האט א־ם אױפ־ גענ״ט א פעלצ־ל, טען האט איט געק־־םט ד־־ינע שט־װל״.אויפן ב־״יטן הויף האבן געקװאקעט הינער, האבן געפ־שטשעט ק־ר- כשאקעם, האבן זיך געבלאזן אינד־קעס האבן דך געיאטשעט פון אײן לאםר,ע אויף דער צודיטער קאטשקעם און גענד. ״צול־ב פארגעםלעבקייט לויפט מאיר אין איד צימעד, אויף דעד עט־א־ זשעדקע ליגן ביכער, אױפן פענםטעד (ל־גן אפניט... ד. רס װײטע פארהעגנלעך, א טעפל מיט א םארשריקנטן פלאנ־ן - ״ױ טעלע- ג־אפיסטקע האט געפליאדערט. אין אונזער ד.י־ז װאו־נט א טעלע- ג־אםיםטקע. קומענדיקנאר-וואםפון איר ״דעזשדדטטװע״, האט זי מיד בםוד דערצײלט, אז בײנאבט איז באקומען געװארן א טעלענחוסע װעגן דער מאביליזאציע״. ״דער םענטש װעט אומ- נא־ינגט םרי־ער א קךעכץ טאן, ודעט אראפלאזן א־ן קעשעגע ױ האנמ, ער וועט אומבאמעדקט אפנד־לן אײן פאפ־דל םון די