Literarishe bleter · 1931-05-08 · 19 (8.5.1931) · p. Seite 365

זײם 365 ליםערארישע בלעטעו־ נום. 19 (366) ארן עט בעט ז־ך ב״ט מענט־ט וײ ר¥־ד, - ד־ נאנצע ד,״נט־־< מארד׳טפארט-אבארט-צױויל־זאצ־ע: - טוט מיך עט בעטן זיך מאש־־נע•: - צעשטערט או־נז י - ר׳־־זט א־נז אױט מ־ן אזנזער ״דעאל׳ער״ נעשבענטט־רךט; - מיר זיינען זױ םארברעכער: מ־ד האבן ם־דא ב-אד ז־ך אל־־ן... אבער - מיודר* נ־שט הערן... און מיױיר* ד־ ״לאק.־־םע דע׳ תם״ - ד־ טרערן םון זאבן - נ־־נזט זען... מ׳מאבט םון טעבנ־ד - א קוריט, םון טו־ט - א :אט, פון טטא־ט־םארד- אבא״־מ - םאדערנ־־םרךט, םון מא־ם־ן - א ״נ״ע עשטע־ט־ק״... עב מעק ז־ך אל־ן וױ־טעד - וױ דעד נח־ם זא:ט א־ן ״דזינױ־קאב־ םאן״ - ״דענט־םעלעך, מענטשעלעך, מענט־םעלעך״... און צול־ב ז״ ג״ט אונטער - ז״ן ה־מל״מא־עםטעט דער מענט־םז אם־, - א־ך, א ״םעט־מ־טט״ מתמ־,... אפט־מ־לם א ״מרד,׳ שה־,־ד,נ־ק״ א־ן נאםען םון... ־םבת׳־וםטובד־רךט - א־ך;לו־ב: ז״ן מאיעפטעט דער מענט־ם וועט מ־ף־בל-ם־ף, א־ן לעצטן בך- הבל, נ־־םט לאיבוד ג״ן... אבעד דא־־ענען מ־ז םען. װ־־ל - דער מענט־ב־־אונטעדגאנג א־ז פא־ט נאך נ־־םט אדו־ב םון;דר מעגלעבקייט, װען םינעמט א־ן אבט ו״ פראגדעב־דנדיקע נא- לאם־שווינדזובט םון ה״נט־קער צ־וו־ליזאצ־ע. און מ־ין וואדענונג - לו־ט מ־ינע ם־טלען א־ן מײנע בװדת - ט,־א־.ט, רבוהי, דעש נאמען: - דז־םי־קאב דז־ם״קאבבאן אדע־ מעשה־ברא־נדת, א ־.דאטעבלף שם־ל אין ם־ר אקטז... נת־םק״ט (״מםטרון״, ״בתר״), און איך דערמאן מ־ך אם־לו, אז א ־עצענז־ע איבער ליױױקב ,גולם״ <א־ן העברעלשן ״ע־ן־הקירא״) האב א־ך געענריקט מ־ט די װעדטער: ״מ־ר גלו־בן, אז די מאש־ן אל״ן װעט םארװאנדלמ װערן א־ן א נשמה״. םון דעמאלט זיינען אװעק ־אק, ד גרויםק״ט םון ה״נםיקער צ״ט םיל איך נאך איצט או־ך, אבער דאב װייס איך שד־ן: איידער ז״ מאש־ן װעט םאדװאנדלט װעק אין א נשמה -< ןןאן ױ נשםה םארװאנדלט װעק אין א מאשין... י א־ן דערם־ן די ״םארביטערונג״, ױערםון דער קאמםם־םאן. און באטש איך וױים, אז - צו גאט־ געהערט די נאבט, צו גאט געהערמ דער שטן , (״מטטרון״) - װ־ס א־ך אבער פון דער אנד־ע־ער ז״ט, אז דער שטן אל״ן בעט זיך: באקעםף םיך: די נאבט אליין בעט ז־ך רתמ־ב ב־ם טא־.: ל״ז מיך אוים ם־ן זיך, םויט ט־ך, שלינג מיך א״ן און ל־ל־ת, - נישט ד■ שבינדע נאד ל־ל־ת גא.־, - ז־ װ־־נט און װא־ט אױף א־ר מאן און א״סלייזער... און װער א־ז א־ר מאן דער אמתער? אםשר אשמדא־י נ״ן: דעד משיח-ברענגערז און װאס װ־ל זי םון א־ב? װאב בעט ז־ ב־ א־מ ,װ־ א חבד? ער זאל מיט איר געבו־ק דאב ק־נד מש־ח, בד־ ד זאל, באלד נאך דער געבורם, ־טטארבן, אויבג״;, םארשװ־נדן, נעטו־ט װערן• (״־ופף ױלה ױנה״). ד. לערער / בריםל אויפן פרישן קבר פון א אינטערעםאנטן שרײבער אױ־ קאלין דאט אייך אקטיװ אנט״ל גענומען א־ן דעד דאזיקעד ״ל־טעראױשעד מלחמה״. דער ױננער ױבטער קאל־ן דאט דאן נע- קעמםט מ־ט באזונרע־ער באנ״םטערוננ און געהערט צו דעד מחנה ״ששאלצע ראמאנט־קער״. שו־ן א־ן דער הקדמד״ װאב ראדענבאך האט געשר־ב;, צוב דעד- שי־נען םון קאל־נם עדשטן באנד ל־דער, א־ז אננעצ־בנט נעװאדן קאלינס װענ. ״קאל־ן - זאנט ,־אדענבאך - א־ז דעד בובטעלער ױבטער, װאב זובט ז״ן װעלט, םון ש־־ן׳דו־בן םאעט־ש־ד־בטערי־ק װאדט״. קאלין א־ז םארבל־בן דער ענטוזיאםט־שער באז־ננער םון דאב נ־שט־זעעװד־קע און אװעקג״ענדיקע. ער א־ז נעװעזן תמ־־ ־ונג־ מ־״ד־ק,;אלװ־ענטוז־אבט־ש און דאך קאנבעדװאט־װ. נ־ט באקאנט א־ז קאלינם מ־טאלאגישע פ־עםע ״גאט־באגענענ־ש״, װאב.מ־דאט לעצטנב או־םגעםירט כיט גרו־ם דערםאלנ א־ן לאנדא;. ז״ן םאעמע ״ס־ז־ף און דער װאנדערנױקער ״ד״ א־ז א־בעדנעזעצט א־ן ם־ל שםראבן. עב א־ז באקאנט די שװערע לאנע םון קל״נעב בעלג־ע: צװ־ םעלקער, װאס ר״רן צװ״ װ־לד-פ,־עמדע ־מםדאבן. צװ״, ז־ך־בא־ קעמםנױקע, ל־טעראטודן. א״נע צ־ט צו צם־ן מזרח, צ־ דע־ גע־מא־ נ־שעד װעלט, און ד־ צװ״טע - צו פדאנ־ר״ך. םון א־ן ז־ט - א ־ונג־או־פװאבנױקע ױיבע םלעמ־שע ל־טיעדאטור, א־ן םון דער צװ״- ד־ םראנצויזישע שר״בער-משפחה א־ן בעלג־ע האט לעצטנב םארלאק א״נעם םון אירע אנגעזעענסטע און באליבטםטע םאו־שט״ער, ױ בעלגיש־פראנצויזישע ליטעראטור האט םארלארן אן אנגעזעענעב און טרייען היטער םון דער פדאנצויזישעד ליטעראטור א־ן בעלגיע: עס א־ז געשטארבן דער גוט־באקאנטער א־ז־ קאל־ן. ער א־ז גע- שטארנן םלוצלונג ב״ם שױיב־ט־ש מ־ט דער םעדער א־ן האנט, אין עלטער םון 52 יאר. אין דער םארא״נזאמטער גהםע םון בעלגישע שױיבער איז קאלין געװעזן דער לוסטיקסמעד און אםטימיםטישםטער צװישן אלע. קאלין שטאמט םון דער װאלאנ־שער בעלגיע און א־ז געװעזן א קינד םון דעב לוםט־ק־שטיכעױשן און קאמםלוםטיקן ל־עזש. קאלין געהערט נאך צו דער באקאנטער נרוםע ״אלטע״, װאם דאט געשטט איבער א״ראםע פאר דער מלחםד״ דאם א־ז די נוט־בא־ קאנטע גתםע, םון װאנעט םיז״נען ארו־סגענאנגען ש־״בער מ־ט װעלט־נעמען װי מעטערל־נק, ראדענבאך, װערהאק ־א״א. אט ױ דאזיקע נתםע האט זיך עם געשםאלטן אױף צװ־ ם״נדלעבע לאנערן, .װאם האבן בלומיק און םארביםן זיך באקעמפט. א־ן דעם דאז־קן קאמף האמ אויך אששארקן אנט״ל גענומען עמ־ל זאלא, װאם דאט אזוי־אתם װארעם ז־ך 'א״נגעשטעלט םא־ װערהארן. באקאנט ז״נק ױ עםימעמן. מיט װעליע ױ קעגנער האבן זיך ״געשלאגן״: ״שטאל־ צע ראמאנט־קעד״, ,,ג״םטלאזע רעאליםטן״ אדער ״ם״ן־שמעקעױקע עסטעט־קער־ און ״װאולגאיע גאםן-זינגער״...