Literarishe bleter · 1931-05-08 · 19 (8.5.1931) · p. Seite 359

ליטערארישע בלעםער נומ. 19 (366) זײט 359 ליטעראמיר װעגן וײ, אנעד שרז 1914 אן - עד לא:ט - פא־יטע־־ט זיך עזרן טער נישט״. - יא, פאד פיל שרםטיטמעלער איז היינט א םראנלעם, צ־ כא- ׳ך אקט־װ נעםעד זי נאד ־ את־ ז״ זאלן ,װ״טעד שרײנז - . צײט״ דעד א־צטיקער פיז ארבעט טײל־קן א־ז דער גרויםער ־ ו־ך ׳ן. נא־ םלא• אויף זײן י־ו געפ־נט — ״םארװאס? יעתד זײז װערט. האט ארבעטער עד ג״סטיק־ נישט צװינגען. אויך דעד אינס שוין ל־גט - דאס ד־פטשטעלעד, סיפארשט״ט זיך, אז א ש אדט םרן זיין ארסדודקס־סאדם — װ־רקט גל־־כצ״יט־ק עםטעט״ט - ז־אט א־ז נאטירלעך אלי־כטער נירנע־לעכער אשנרנ. אבעד או־ך דעד ױכהער איז וױנטיק פא־ן נילד. א־ט גאטעט װילן, נא־ נישט נע׳ ־צװאונגען זיךנ ױ םאטע דענקט, נאט־דלעך, נאד װענן דעט צ־ל, - א־ן זי מוז װעגן דעט דענקן. פארװע־טט - דאט א־ז דער טא,־אל טונט א־בעטערנ דעד שר־םטשטעלעד זעט נישט ױ ,װעלט איינז־יט־ק, ער טאד עט נישט. ־ער־נער נלײנט דע־ שרפטשטעלעד מעד סאד־ נונק םיט דער ב־רנערלעכער װעלט ור םיטן אדנעטעד. טאר דאט עטטעטישע האט נאך רעד אדבעטע־ קײן צ־יט ני־טטי; - ״ס׳סעלט א־נז נאר א ק־־ינירךט: צײטנ״ - זאנט דעהטעל. ״- יא, יא, - שאקלט טדאצקי לעבהאטט טיטן קאט - דאס איז עס - נ־שטא קײן ציטנ״ טיאנטשטי־ט א לאננע פו־זע. א־ך קוק איט א;. טונקט װ־ נ־י טטרינדנערגן ױנען ױנע ל־סן ארױםגעשטעדט און די נא־ד האד אדוט םו־ל זארגפעלטיק אװעקנעקעםט. פלוצלזננ װענדט ע־ זיד צו םיר: - ״א־ז נישט עםעץ םון אײעד נאטק א־ן יאד א184 נע־ װעזן דער םרעזידענט םון דער ערשטעד נאציאנאלער פאדזאםלונג-״ איך נאשטעט־ק עס ״- א־־ זעט - זאגט ער אוםגעםעד - ר באװעגוננ סון יאד 1848 האט געקאנט צונישט װערן. הדך לוטעדן א־ז זי םאד־ אויסגעתקט געװארן. םיט רער רעםארםאצ־ע האט ער נאםרי־ט דעס בירגער. און װאס ױ רעםארםאצ־ע האט נאדייט פארן בידגעד, דאס אױ ױ סאציאל־דעמאקראטיע געװעזן םאק םדאלעטאױאט. צרל׳יב דעם טאקע איז ױ ױעװאלוציע אין יאד 1918 נענליבן אן רורכשלאגס־קדאםט. און םונקט וד לוטעד האט ז־ך דעמאלט צורק םארבונדן םיט ױ ס־רשטן קענן ר נירגער, אזױ האט ז־ך ױ םאצ־אל־דעמאקראפדע צוױק םארבונדן מיט ױ נידנעד קענן דעס םראלעטאראט. ס׳זײנען נאט־רלעך געװעזן ארסנאםעי. ראזא לוק׳ סע־םנורג, לינקנעכט - איד האט זײ געקאנט?״ -יא, איך האנ ז״ דעםאלט געהערט ױידן נעת דער רעװא״ לוציע. - אנער ב־י אונז א־ז די םאשע נישט אזו־ װי א־ן דוס■ לאנד. א־ן דוסלאנד א־ז ױ מאסע נעװעזן פיל מער אונטער־ױקט. ״- יא, 'א אן שום צװיפל. - און א־צט האנן זײ װידעד װאלן. זײ װעלן נרױטע פארל־םטן האנן און ױ קאמונ־סטן װעלן זיגן. טײלמאל װערן זײ נאר אומגעשיקט געםידט, הגס ס־ז״נען אויך הײנט פאדאן ג־טע פירער. ױ זאך תקט ז־ך פאהויס״. - איך גלדב, אז ױ נאציאנאליסטן ,װעלן גיכער האנן א צוװאוקס. טראצק• טרײםלט םיטן קאם: ״-װער אױ דאס דער היסלעד? קענט א־ד אים?״ - נײן. אבעד ם־ר האט געואנט א ה־טלעריםט: דער םא־ק־ ס־זס װערט דעס םאלק אננעװארםז דורך א םאד אינטעלעקטועלע. ״ געה״מענ־ש ם־נס היטלעױשן װירקן נאשטייט דערין, װאס עד וױל פאדנינדן דאס סאציאלע םיטז נאצײאנאלן. טדאצק• שװײגט, דאן לענט ער ױך אן צוױק: ״- יא, ױ עדגםטע צרה זײנען ױ סאצ״אלידעםאקדאטן: ז״ האנן נ־שט קײן שטאנדםונקט. שטענױק װילן ז״ נא־ דעס נ־דגעד באװײזן, אז זײ זײנק או־ך םאטדיאטיש - םונקט וױ א־ן עננ׳ לאנד. דער ארבעטס׳םינ־סטער פירט נישט ױ ארנעטעד, נאד ער טראכט קודם*כל װעגן דעס, אז ער װאלט נעקאנט זײן א מױמ םון ױ טרעם אראם - עך עםנט ױ טיר, קומט ארײן, ער גײט םאר מיר סארבײ אין א צװײטן ציםער אריין. א סארלעננה״טס־ םױזע. עד קומט צוױק - ״ניטע״, און םירט םיך ארױם םונם זאל איבער טרעס ארויף, באדעקט מיט גדינלעך־װײםן טוך ביז איז א־יבערשטן זאל ארײן. נײ ױ װענט שמײען אםענע שענק םון אום״ פאלירטן האלץ. םיל סאכן זײנעז םול אנגעפאקט םיט םאנוסקױםט;, נריװ אד״ג. א קליינער אײוערנע״ אױװן. זײן לאננע שװאדצע רעד שטרעקטזיך אתיף אינרערדרך און צײט זיך װי א שלאננ אינערן סופ־מ. דורך דער אםענעד טיר םונם נאלקאן, צודשן ױ נײמער־שם־צן ־נוטראממ ױ בלענדנױקע גלאנצ־ק״ט סינם מא־מאר־ים. ױ העכסטע צװײג םון א צעדערבוים איז תיט װי א קא־אײ. ״הער מראצקי נעט אדײןו״ - דער סעקדעטאר פא־נ״נט ז־ך און םירט םיך צו אדיף רעכטס צו א הויכער טיר. ער קלאםט אן, עםנט און לאזט ם־ך אלײן. א װײם, ז־צנױק געשטאלט הײבט דך ארף. קודצער. ם־ל־טעױ־ שעד םאדנײנ: - טראצקיז ער נעט מ־ך פא־נעםען א שטול. ם־ד זעצן זיך. טדאצ־ק־ אן דער לענג םון זײן אויםגעהרלמן, רז־קן שרײנטיש - איך אן תר נרייט. ער שװייגט. א־ך אױך. אין ערשטן אױגננליק תדמאנט ער מיר אין א פאטאגראםיע םוז סטר נ־נערג. תם דאזיקן אײנ־תק מאכט, אלנ־ פאלס, ז״ן געזינט ם־מ תם זעלטענעם םדל. א גרו־, שארף נערדל םארדעקט. ז״ן פארױסענע נאםנע. זײן הױמ־םארב א־ז נלאס, קדאנק, קעזיק. אין ז״ן סנים שםילט דך ױ נרעלע זון אזוי שטארק, אז םיאיז שװעד צװ זײן זײנע אויגן. תר אומגעהובלמער טיש־ נלאט איז סארלײגט מיט מאנוסלןרפט;, ניכעד און ענציקלאםעױעס. פאר מיר ליגט א צײטוננ מיט אראנ־שן שױפט. טראצ־קיס םראםיל שטײט אין דער ראם םרן א פענסטער, װאס איז אין דער ז־ט געעםנט א־ן גארטן ארײן. אין הינטערגרונד זעען זיך ױ א־־נצלנע הײזער פונם אינזל און ױ שאטנס סון ױ קלײן־אזיען-נערג.. ט״אצק־ס צארטע הענט שם־לן ז־ך מיט א טורקוז׳בלויער םילםעדעד, װעלכע ער ,װינט אומאױםהערלעך הין־ א־ן צוױק איבער ױ מאנוסקױםט׳נלעטער. ױ זון פאדגײט. - איצט שם״כלט טדאצק־ און הײנט אדף דעם קאפ. אונזערע אױנן טרעפז זיך צוזאמעז... זײנע זײנען פול ם־ט ג״סט, אסקעטיש - נאסעלעױש, - א־מדערװאדט העל: - ־א תם דאדקן נליק נלויבט מען, אז עד שליסט נישט קײן קאפראטיסן - ער איז לענעױק - קלאד און בלוי װי די טורקוז־ בלויע פילפעדער, מיט װעלכער עד קראצט נאך אלץ אײף ױ ש־ײנ׳ םאשײן־זײטן. ער קוקט מ־ך אן שארף, קאלט יאון תרכדרינגנד. - איך דאנק אײך דערםאר - ה״ב איך אן - װאם א־ר האט מ־ך נאוױליקט אויסצונעמק. םראצקי מאכט א נארנישט׳זאננױקע :אװעגוע מ־טן קאס און ױ־סט נאך אלין נ־שט א־נע־ האס שװײנן. ער זיצט אויף א של׳עכטער הילצערנעד שטול. ה־נטער א־ס נײ דער װאנט שטײט א בדייטער, באקװעםער בײין־לעתרנער באראק־ פאטעל. - ״איר קומט םון דײטשלאנד?״ - זײן ױיטש איז סליסיק און אקצענט-םרײ. - נײן, םון איטאליע. ~״יא״.-ער בליר,ט םארויס. נאך אװײלע סא־טראכטז ז־ך: ״װאס םא:ט ערנסט ליסאוער?״ - ערנסט ליסאוער? ער האט בעה תר םלחםה אנגעשױבן דאס ליד ״גאט, שטראף ענגלאנד״. טראצקי תקט אתיס ױ אונטערשטע ליס און װיגמ נאך אלץ אהין און אהער טיט תר סילםעדער - תרב״ צוקט ער נערחעז מיט ױ אקסלען■ - ״און ,װאס א־ז טיט שוישפילער גראנאך געװארן? א־ך דאב זיך מ־ט אים נאקאנט פאר תר מלחםה א־ן נערלין. און פיסקאטאד? און ױינהא־ט? נאך אלץ םארשטעלועען טיט סאםםע, ייי פאי תר מלחםה? ניזן יאר 1914 האנ איך נאכגעםאלגט ױ