Literarishe bleter · 1931-05-08 · 19 (8.5.1931) · p. Seite 357

זײט 357 ליטערארישע בלעטער נום. 19 (366) בורםק־, רער את־מעבער םון ״ל׳אדזער האגעיי׳אט״, ד.אט אר־ן אנגע,־וענדט, ם־ך צותק אתינצוקתגן א־ן ,־עראקציע. רא; האט א־ם געלונגען און א־ך האב רעז־גנ־רט םץ דער ״לארדתפ־־. שלוט׳על־כטט בר־,? איז ־עדנפאלס אן א־נטעתםאנטער דא׳ קומענט. ד־ בעטטע רא־ה, אז א. ־. אטטראוזםק־ האט ־טטעטעד טאקע ז־ך :אט־־ל־קט א־ן רער אױטגאנע פון דער צר־־םער לאחער ייתשער צי־טוגג ״לאדזעד מאדגעננלאט״, םון װעלכן ער א־ז געװען דער ־״־־טטי-ארדמעבער. ת ״װארהייט״ א־ז נישט דערש־נק צוליב ם־ר. עמנואל האמ׳ מנחם בארײשא ׳ ניו־יארק פאלק אדעד דור (א ב ר י ו ו א י ן ר ע ד א ק צ י;*) ״דעד דוד, םער וױ אנתעתע דודות, מאנט: ז־־ שולד־ק: װערט עמ נאך שװערער. מוז מען זוכן ת באשתתקונג א־ן דעט װאט סען טראגט או־ף ז־ך אגודל. א־ן עט א־ז גוט, װאט א־ן מאני׳ל־־בט אוממ־טלבאדער װעלט, א־ן רער אומשולתקער, װערט דעד גודל געבוירן ם־טן מענטשן א־ן גי־ט א־ט נאך. ט׳א־ז ה־־מ׳ לעכער מ־טן גורל״. דאכט ז־ך, קלאר גענוג, אז נ־שט א־ך און נ־שט מ־־ן דור מאנען עםעט ב~ מאני ל־יבן, נאר זײנער, מאנ־ ל־יבט א־־גענער רור מאנט טון א־ט די שולד־ק־-ט. א־ך האב אט־לו תעט דוד (מאנ־ לי־בט) נ־שט אונטערגעהעצט, נישט אנגע,־עדט ער זאל ג־־ן ראט ב״ א־ט מאנען, כאטש עדל־ב געװ־טע ל־טערארישע אנשװ־ינגען װאלט א־ך געװעז םא,־א־נטע,־עט־דט דאט צו טאן. אבער א־ך האב עט נ־שט;עטאן. םשוט צוליב דעט, װײל מאנ־ לײבט אײגענער תר האט שו־ן;עאדבעט םאר מ־ר, האט ד־ זאך באזא־ט או־םן בעטטן שט״גער, און איך האנ זיך געקענט םארג־נען בלו־ז צו שט־־ן ם־ן דער װײטן א ן רעגיםטתרן דעט םאקט. נ־שט םעד. בין א־ך געװען דעד א״נצ־קער, װאט האט עט געזען? הל־לר,! אלע האבן עט געזען, ש. נ־גער אויך. א־ן זעלבן נומער ״או־םקוט״ רעדט נ־גער װעגן דעט, אז מאנ־ ל־־ב שר״בט אונטער אײן נאמען: מאנ־ לײב און צװײ םטעװראנ־מען: םאלק און קינד. און ער זאגט װײטע,־: ״װען עט דע־עטט א־ט צו טרו־עץ אלײן, א־ז ער עלנט און םארטת־ערט א־נא״נעט מ־טן םאלק״. װען א״נעט װערט עםעט דערעטן און ער גײט אריבער צװ אצװ״טער זאך און ער טוט עט אלעמאל אזו־ און_ אלעטא־1 צו דער זעלבער זאך - א־ז ראך מטדמא אין דעד צװײטער זאך םאראן אשטאדרןע מאנונג. מאנ־ ל״ב ג־־ט םון ז־ך צוט םאלק <און קינד װאט א־ז םאללן), ארער םון ז־ך צ־ט םסעװדאנ־ם, ,װײל עט מאנט איט דער םטעװראנ־ט, ־אס םאלק. א־ן איז דעד באגתף םאלק זײעד װײט םון באיתף דור? מ־ר - למשל - דאכט ז־ך, אז בנוגע צ־ מאנ־ ל״בן א־ז רער באגתף דור װ״טגײעגתקער, ג־שט געקוכט דעת־ף, װאט די םאלקט׳ טימלעכק״ט א־ז אװי או־בנא־יף. און אט םארװאט. די פאן, אונטעי װעלכעד םיאיז געגאנגען ת :רוםע םאעטן מ־ט מאנ־ ל־יבן בראש, א־ז געװען ת םאן םון ם־אטעטט קעגן רעט דוריקן. עדלשטאט. באװשאװעד, װ־נטשעװםק־, מאר־ט .־אזנםעלר <שפעטער אויך ־הואש) זײנען געװען םאר זײ תרכאו־ם דור, דורכ׳ או־ט צ״ט־מאמ־װ, טאג׳מאט־װ, קלאטנקאמף, טאצ־א־ייזט, נאצ־אנא ליזט <ב״ ־הואשן - געדאנקלעיקײט, קולטו,־). א־ן דער מלדמה םאר ״ר״נעד קונםט״ - םאר װארט, תטט, עמאצ־ע, שט־מונג, םאד או־סערצ״טלעכק״ט - א־ן דער מלחמה םאר דעט אלעט א־ז ־מארםער און ב־טערעד םון אלץ באקעמםמ געװארן דער גרונט-מאט־װ און (זע סיף *ויף ז״ס 368) ליבער חבר רעדאקטארי. עםעם א־ז נישט געגאנגען בשו,יה מ־טן םאני׳לײב׳נומער ״או־ם• קום״. איך נלו־ב נ־שט, אז א ױבילײ םון א שרײבער און סון א לעבעד־קן און נאך אױנגן מוז דװקא םארװאנדלט װערן א־ן אםותס־טעודה אדעד אשמהה׳תורה. עם מאכמ נישט אוים אויב עם װעט זײן א ב־טל ױם׳ביפוח־יקם חשבון־הנםשדיקס. אפשד טתיבט מען א־ן ראטנ־ לאנד א־בער מיטן םאו־װאנדלען יעדן ל־טערארישץ ױם-טוב א־ן א ־ום־הדין, אבער אינגאנצן אומגערעכט תנען זײ נישט. און אויב בײ אונז דא זײנען די אידע־שע שטױק גישט אזוי שטארק אנגעצו־גן, אז מען זאל דארםן בםדר משםטן, איז אבער דער קריזים א־ן װעלכן ם־ר לעבן, גענוג שארף, אז ער זאל בארעכטיקן אצוגאנג אחשבון־ הנםשו־יקן אםילו בשעת ױם־טונים. איז אין תוך נישט קײן עװלד״ װאם חבױם האבן אויעענוצט א מאני־לײב־נומער ״אויםקום״ אויף תרכצושמועסן זיך מיטן ־ובי־ דיאר. עס האט זיך אבער - זעט אוים - או־ום דעם נומער אנגעקליבן אב־םל םין דער פארזײעדטער געװ־רצ־קײט, װאט דארף ,־ײיצן ת נעזער אין ליטעראתשץ קאםע, און דערפון אויך אמין ב״׳טעם. משסעות, אז דאס האט געםילט ש. ניגער, לײענענתק דעם העםט. רעדצו האט ער עם געל־יענט או־םן ים, װאו א־בלדיקײט באגלי־ט בכלל נ־שט־אפטע םאםאזשיק, און עס האט געהאלםן דען עװלהם אם־לו רארט, װאו זײ װאלטן נ־שט געװען אויף דער יבשה. לײענט חבר ניגער אתים םון מײנע עטלעכע שותת א־ן ״או־םז־ ק־םי <מיץ ארטיקל אין ״לימ. בלעטער״ 05-14, אז א־ך, דעד אונ־ טעתעשדיבענער, בין געקומען טאנען ם־ן מאני לײבן ־טולױקײט; אז געטאן האב א־ך עס א־ן נאמען םון דור; נאך מעד: א־ך זאל אםולו דאבן געבראכט אמאנדאט ם־ן תר, אמ־ן בוח־הרשאה אויף דער מאנונג, און דער דאזיקעד םאנדאמ - איז חנר נ־גער זיכער - א־ו א געםעלשטער. אװדא־ מאך א־ד עט אהארעלע שםיציקער למען־הםאלעמ־שן אסח. אבער גערעכט װאלמ ש. ניגער געװען װעגן מאנדאט. א־ז אבער ױ מעשד״ װאם א־ך ב־ן גאדנישט;עקומען מאנען - נ־שט א־ן מײן א״גענעס נאמען און נישט א־ן קײנעםם און בם־לא האב א־ך םץ ק״נעם קײן מאנדאט נ־שט געדאדםט האבן אץ נישט געהאט :אך װאס א־ם צו םעלשן. א־ן מײנע עטלעכע שוחת װעגן מאנ־ לײבן א־ן ״או־םק־ם״ <ז״ט סוחל ױ אומבאשײדנק״ט םון צ״ם־רן זיך אליין) א־ז געשטאנען: ״מאנ־ לײב שלאגט זיך אנאנץ לעבן מ־ט ז״ן אומשולד און קק זי נישט בײקומען. דאס םאדצאםלטע, דאט נשמהױקע, ױ שפראצן אמת ם־ן ױם־הדין, דער געזאנג אן װערטער הינטער ױ װערםער - דאם אלץ װאס א־ז דא און װעט בלײבן םון מאני-לײבן, שטראטט ארויס סון זײן אוטשולד.