Literarishe bleter · 1931-05-08 · 19 (8.5.1931) · p. Seite 355

זײם 355 ׳ ליטערארישע בלעטער נום. 19 (366) אמאל אױםגעדריעט צו מ־ר א־ן אנ״װ, אז פיין ראטאן .,דער נלוטי־?ןער ׳טפאס״ א־ז געשר־נן :אד ליטש :עלט. און א מצװד, או־ף ־אצזןאנען - זאל ער צאלן שלום־על־כמען גראבע ד״־נדערטערם פאר אלטע געדרוקמע שו־ן םראטאקאלן און נראניקע... איך ד,אנ זיך גוט אנגעלאכט דעמאלט און אב־םל רחמנור״ געדאט אױף נעל־מחשנו־ן: נענעך אקראנקעד מענטשז א־ם דאט דאס זײער שי־ן געפאםט אויך א־צט ארױםטרעמן א־ן ״פף־־נד■ און אנװײזן, אז מנחם־םענדל צולינ ־אצקאנם געלט מאכט נאך ־ע־ נעם געװיסן שמירער א־ן ״מאטענט־־, װאם קרימט ז־ך נאך שוין לאנג נאך מיר װי אגױ אײדן, און א־צט נדנד ונדנד, אפ־לו מ־טן ״עיקר שנומי״, װאם ש־׳אגט נײ א־ם צו דער גאל, אזוי אז םנחם׳ מענדל דאט או־ף זיך גענומען נאנײן ז־ך שו־ן אן אן ״ע־קר שכחו־,־״... םאר נעל-רחשבותן םאםט אל־ן: נענעך אקראנקעד מענטש. אנער א־ד, דינעזאן, אונזער דינעזא;, װאם :ם־נד קשורד ־נם־טו, װאלט יגװ־ן געםעגט א־ו־ װ־־ט קענען שלום־עלינמען, אז :י־ ר־אצ־ קאנ־ם שנעולפ םאדמאגן נ־שט אזו־ ם־•1 געלט זאלן קאנען דאנן אן א־־נםלוט או־ף שלום־על־נמם שאםן. שלום-על־נם, אז ע־ שרײנ ט עקפ־םט־רם נײ א־ם נ־שט ק־ן םראגע םון געלט, ער מעג ז־ך :■•־ ט־קן שננ״טיקן, אז דער דוח זאל א־ם נעסען. שלום־על־נם דאט ק״נמאל :־שט םארקױםט ז״ן םערער םאר געלט. ער שר־־נט שטענדיק לשמד. גוט אדער שלענט - םיא־ז אגעשמאק״זאך און אשט־מונג - נאר ער דאט ל־נ די ארנעט ננל לנם־ וננל :םשו. און װיפ־ל מע זאל א־ם ניש־ט צאלן, אםך נאצאלט ז־ך נ־שט, דאם געזונט און ד־ נשסד און דאם נל־ט, װאם ער ל־גט א■־״־; אין יעדער שודד, א־ן ־עדן װאדטז אלע קרענק מ־ט אלע שלעס מ־טן קיצור ־מ־ם, װאם ער דאט, קומט דאם א־ם םונם ש ר ״ נ;, גארנישט לךקנדיק או־ף ז״ן םדאדוקט־װ־טעט א־ן או־ף ז״ן ל״נטן סט־ל. אז א־טלענם קאם־טל פ־נם ראמאן, װאם דער קלוגער נעל־ מחשבור״ רוםט עם אן טאנדי־ט, א־ז א־נערגעארנעט געװארן מ־נ־ דעםטנם סו מאל - װעט דאס זײן נ־־ א־־ך אנ״ם. אז מנחם׳םענדלם א נריװל װערט אינעדגעשר־נן אזן א־נערג־עלייטעדט מער װי סז פאל- װעט דאם זײן נײ א״ך אנײם. און דאם װעט דאך אװדא־ זײן נ״ א״ך אנ״£ אז דער א־צ־ ט־קער ״מנחם־מענדלי־, װאם ררוקט ז־ך א־ן ״דײנט״, איז נ־שט, שטעלט א״ך םאד אזו־, לשם גאז־עט װ־ לשם אנ״ נאם־טל א־נם נוך, װאם ח״סט ״מנחם־םענדל״; - דאם װעט ז״ן דער צ װ ״ ט ע ר ט א ם, װאו עם װערט געש־לרערט נ־נחם-םענדל דער לוםטמענטש א־נם גע־ שטאלט סון אםאל־ט־קער און נלל־םוער און דא א־ז ער אויך דער זעלנ־עד םליעד, דערזעלנער די׳ן׳קאם, דערזעלנער א־דעאל־םט, און אוןד־ערצונאך א ד־מאניםט און א שאצ־םיםט א־ן א״ײ־״ אוןװאם א־ר װילמ-דאאױ שויןקײנעמס א״נםלום. יאצקאןאיז שו־ן דא גאט די נשמד... נאר איר זענט נישט שולדיק: אז איר ל־יענט נישט, א־ז דאך נישט ש״ך. מען קאן. נישט אלצרינג ל״־ענען. ־עם טוט װ״ דאם דאר׳ן, אז דיער נעסטער, ד־ער ־ערל־ענםט־עד און דיער נאנט־ םטער דינעזאן א־ז אזוי װי־ט, אז ער קאן גאר או־ף דער מחשנד נ־עמען ״קאנקורענץ״ מיט עפעם א,.םאטשקון־/ װאם, .װי נ־ג־ער שרײנט מיר, יעם ״איז אישאנדע און אםאדנרענן ז״ן נאמיען מיטן נאמיען םון מנחם־מענדל אומגעװאשן די דיענט או־םן מ־־ל צז נר־ענג־ען און ־עם װעט ז־ך נארנ־שט געם־נען דער מענטש או־ף רעד ,־דעלט, װאם םיזאל א־ם ק־מען אויםן זיניעק אזא מין אםאציאצ־ע״... דאס זאגט דער װײטער פר״נר ניגעד. און דער נאנט־ער ד־נעזאן ,ײעדט םון סיאופע קאנק־דענץ, נאנאמונג, קאלע געמאנט אטים, נא־ א״נםלוסט געװארן םונם רעדאקטאר צול־י פרנסד.!!! א־ך װ־ל נישט נרעננען קײן דוגמאות םון נעדקאװ־טשעם ,װיערטער - ־ע״ איז אצו־נאנטער, דאט מיך צו םיל לינ, צו ם־ל אן אײגענע־. מיר... נאר למאי זאלן םיר אויםנדענגען םולװער אוטזיםטז צו װאם קלאנעדיקע רייד? איך םאדער םון אײך םאלע נאםרידיקונג, װי א ג־עװעזענער םרײנד, װי אקאלעגע און װי אמאן םון טײן םרױז איך מײן, איר װײםט שוין םון װאס םאר אנאםרידיק־נג איך ר״ד, אויב ס׳איז איבערדויםט מענלעך, איר זאלט זיך נאך רײנװאינון פאר מור, םאר גאט און םאר אױער אײגן געוױסן... װײםט איר, אז שדין 28 יאר נאך דעם, װי איך נין מיט מײן אלגען גענונדן נדת משח ױשראל און נאקענט מער אז סנ יאד? װ״םט איר, אז זי איז אמוטער םון זעקם קינדער םיט צװײ א״נ־ק׳ לעך, װאס זײנען םאררעננט נ״ אונז םאד קינדעד? ודיםט איר, אז אין ד־ דדײ צענדליק יאר א־ז צ־װ־שן אונז נישט םארגעק־מ־ען ק״ן מיסםארשטענדעניש אויף אײן מינוט, אויף א״ן רגע? דײנט װי װאנט איר אייך, םרענ איך א״ך, מ־ט װאם םאר ארעכט ער־ ״ו־נט איד א״ך צי ערקלערן זיך א־ן אײ־ע״ בדיװ א־ן לינע צו מ״ן טרו־? ז אױף װאם נאגױנדעט שקט א־ר או״־ין צו א־ר אײער נילד?! א־ר װ־עט זאנן ת־רוצים, אז דאם איז צולינ א״ערע םל־מ־ענ־טשקיעם? ם־םט־ע דיבורים.׳ מע ,װ״ם די זאכן. א־ר ועט או־ם או־םן נ־לד װ־ א ־־נגעדמאנטשק םון דעכסטנם א־א־ 28 - 30. א־ר ז־ענט - מוז א־ך צונענן - אויפן נילד אגאנץ ש״נער נחור. פ״ן, אנער װאם דאט איר צו מ־ר? צו מײן שלום-נית? מײן םו־וי, א־ך דאי זי נ־עטראםן שםיגלענדיק זיך אין אײער קארטל, םריענט ם־ך: ״װאס זאגסטו? איא אשײנער נחור דינעזא;?״ אפיסטױל װען איך דאי ־עמאלט שים א־ך אדיער זיך אדער זי אדער אײך ׳. ראדע:; ראנ־ע;׳. ׳. ד,אנ א־ך אויפגעשײנן נישט מיט מײן ק־ל נאנדעם װי א־ך דאנ א־נ־ערגעיל״ענט א״ערע ז־םע צוקערדיקע װערט־ער צו ־איר, ,װי א־ר זענט מודד״ אז איר זענט צו איר נישט גלײנגילטיק (אײערע ר״דן) דערזען, אז א־ך נין געװאדן אויפ מענטש, האט זי מיך נענומען טרײסטן אז װערנד זי איז געװען א־ן װארשע האט איר זיך נ״ם ױעזיעג־ענ־ען מיט א־ד זאגאר געקושט! - אי הימלען:! אז כאט• •י נ״ן. אױף א״ך, דינעזאן, האנ איך מיך אזעלכם נישט געריכט. א־ך םאדער נאםרידיקנג, אדועל מוז צװישן אונז ז״ןי. אדועלזז נאשט־עלט אם־עקנדאנמ ,װעמען איר װילט. א־ך רעכן נעמק יאצקאנען. או־ך ג־עװער קלײנט א״ך אוים װעלכע א״ער הארץ גלוםט. דער פלעק מוז אםגעװאשן װערןז איך קאן מעד נ־שט שרײנן, װיל איך האלט א־נריטן ראמאן <פאוץ ״ה״נט״). אדיעז שלום-עליכם וח116ס1*1^־תזס1ס1)ס5 ס11״סח1(1גמ 950(ח5)?חח1.111153 13 [19] 11?ו .9 טייעדער םריינד דינעזאן! ענמםערן אײך נאך אמאל אויף א״ער האדצ״קן נריװ װאלט א־ך א״ננטלעך נישט נאדארםט. אײן מאל גיעענטםעדט - אױ נעױג. <א־ך מיין דאם װאפ סנחם-מענחל האט אײך נעענטםעײט דעם פאר־ גאנױענעם םרייט־ק אין ״ה״נטי־). נאר איך מוז א״ך ענטסערן דורך אנריװ, װײל איד דאט מײן ענטםער געװים ױשט נעל״ענט, אזוי ־' א־ר לײענט ױשט אלע נו״װ םון מנזע-טענדלען. און אז א־ר ־־־״ענט ז״ נישט, אױ דאך ״יאװנע ױאסנע־־. װען א־ר װאלט זײ ל־י־ ענען, װאלט איר דאך;ישט געשדינן דאמ װאם א־ד דאט געשר־נן. אין דאס םארודיסט מיך ז״ער. נישט דאס װאם איר ק״טיקג־ט. איר מעגט א״ך זאגן, אז םנחם־מענדל אױ א נדימה און אז שלום־ ״־1ינם קאן גישט שר״נן און װאם אץ דער קארט, נאר נישט דאס װאפ איר חאט געשדינן. דאס טוט וױי. למשל, נעל־מחשבות חאט זיך