Literarishe bleter · 1931-05-01 · 18 (1.5.1931) · p. Seite 347

ליטערארישע ביעטער נום. 18 (065 זײט 347 דאם וואדט האט דעד לייענעד! ז ז ז ענטפערם אויף דער אנקעטע פון די ״ליטערארישע בלעטער״ די מי־םשערהאפט-געעזילדערטע בענ־־נואפה נאך דעפ פאד< הוילענעפ ״עםעם״, װאס באהערשט קלימען און דעפ ױנגן טירקיז, די אומגעד,־־עדע דאננלענישן שױ די אלע ױנגע :דענט־טן, וואם :ונן א װ־עג א־ן לעבן, דעד גהיםער ר־־טאג זײעדגד, דעלנער קוםט צופ אויםדרוק שטופ, אן װעדטעד, און איז דאך אזוי אויםדרוקםםול, - ז־־נען פאר מיר די שטארקםטע טאמענטן א־ן בי־רע װערק. 29. יצחק־לײב שיקלער ׳ אבערטין דוד נעדגעלםאן - ״מידה-הדיןי•. דער קאטף גזיט די א־בער־קע שעד־קער םון דער ארבעטעריזאך. ד־ שטארקע א־ן פפ־- נאלאג־ש־םאדט־םטע האנדלונגען ש־ן ־עפ גלענצנר־קן ב־ך ר־־פ;' מיט דעפ לײענעד, מאנן א־פ א־מ־זןק. בעת איך האב ־אפ בוך גע• לי־ענט, האב איך באקומען דעפ אײנדרוק, או איך אלײן בץ א־־נער פון די אנטײלנעמער אין קאמף. דאם א־ז א שטא־קע־, םראלעטאר־ש׳ ק־נםט־ערישעד דאמאז. פ. גלאדקאװ - ״צעמענט״. דער איבערגאנג פון דער אלטער װעלמ צו דער נײעד, דער געװיםן-קאטף, װאם קומט פאר א־ן דער נשטה םונם הױםט-העלד גליעב. די מײםטערהאםטע שילרערונגען םון דעפ ב־ך םאריישופן מםש דעם לײענער און ב־עננען א־ם א־״ן א־ן אצושטאנד םון שטארקער נאגײסטערונג. 30. שלמה פולטוםקער / רחשאן ע. מ. רעמארק - אויפן מערניפדאנט קײן נ״פ. רע- מארק א־ז דער א״נציקער דינטער, װעלנער ש־לדערט די מלחמה א־ן אידע אמתע, טוגקעלע סארבן. דעטארקם בוך איז אמצבה םאר די מיליאנען געםאלענע און א םראטעסט-אויסדרוק םון די םארבליבענע אלמנות און יתוםים. רעמארק שילדערט מוטיק דעפ בלוט-דורשטיקן דײטשן פאטריאטיזם, ער באװײזט דעפ קאמיזס םון דער מ־ל־טערי־נוער אדדענונג. דערםאר טאקע לײענק מיר מיט אזא אומנעדולד ראפ צװײטע בוך ״דער װעג אויף צוריק״, װאס ד• ״ליטעראדישע בלעטער״ גיבן אלס םרעמ־ע םאר אירע לײענער. אויך געפעלן ריר שטארק די ,װערק פון מאקפיפ גאררי. אין ז״ן שאםן איז אן אפשפ־גלונג םונם ארבעטער-לעבן. אין זײנע װערק קומט צום אויםו־רוק די םרײד און די לײרן םונפ מאפן׳מעגטש. גאר קיס הויםט׳ציל: ״קעמםן םאר אגליקלעך און גע־ענטיק לעבן״. 31. גיטל רןןזענבערג / קאליש םון ־ע־ ײדישיןר ליטעראטור האט אויף מ־ר געמאבט א שטארמן אײנהיוק ״רער גלגול״ םון ם. בארײשא. בעקער דער צװישן׳צײט׳ר,ענטשי, דער תמיד־גריבלענריקעי־, זוננדיקער, װאפ .ױעט קײנמאל נישט שלום מאנן מיט װעלט און מענטש, איז - װ־ דער רחבר דריקט זיך אוים - ״דער גלײכער שםיגל פון יעדנס קךומ׳ ק״פן, םון אונזער ע־נפט-טדאבטנדיקער ױגיט״. אבע־ װען מנחרפ בעקער שטארבט מיט זײן פון קרומקײטן גע״טטאלטיקטן טו־ט, גלינ ז־ך אונזערע לעבער־קע בעקערם או־פ א־ן װעיץ פר־ע־ ארער שפע: נאנין םשוטע באלעבעפלעך. פון דער ױעלט-ייטע־אט־ר - ״ק א ל א ב ר ע נ י א ן״ פ ו ן .־ א־ מען ,־אלאן. א־ן דעם בוך, םונקט װי א־ן ״זשאן קר־םטאף״, קוסט אמשטארקםטן צים א־יםדרוק ־עד סדי־ער ג״םט *־ן דעם קיג• םטלעד. מיט הומאר-דורבגעפײאנטענע בילדער ש־לדערט ,־אלא] דעפ יאט■ געבענטשטן, אבער פון קײנעפ ני־טט פארשטאנענעפ קינפפלער, װעלנער האט אל־ין אויך נישט פארשטאגען ד• א״גציקע פ־< מעגטשן םארשטענדלענע קונםט - זיך םא,־שאפן רום. 26. יחיאל מ. פײגענבוים / ציפןןלעטי(ארגענטינע) פון די ײדישע ב־נער האט אויף מיד אן אימםארגעפלענן א־־ג׳ דרוק געמאנט ״שקלאװער ידן״ פון ז. שניאו,־. קדעפטיקע ד״־סאדפולע בילדלעך םון אםאליקן נאלװן, םאנאטישן שטעטל. פדײםט מיט רער שטאחקער רעאלױם. םישטײט מיר נאך פאר די אוינן דער סעטער אורי, װי ער לײ״ט אויף דער םאםע מיט דער רוםישער צײ- טונג, ,װי ער צעשנײדט דעם םאמעראנץ און םארגלאצט ,־ערב״ די אויגן: ״א ש־א׳ר-ם-ע-ר םאמעדאנץ׳ און נאך אן אשיעוד נאראק׳ טעריסטישע, ד״ימאדפולע נילדער. שוין איאר, װי איך האב דאס בוך נעלײענט און איך גע־ענק עפ נאך אויםגעצײננט. םון די איבעחנעזעצטע בינער - ״באסטאן״ םון אײפטאן פ י נ ק ל ע י. ,װאו דעז־ מחבר שילדערט אין שארםע שט,־־בן ראפ אר׳ בעטער-לעבן םון דער גרויסער א־נח־םטױע-שטאט, דעם שװערן א־ן מיפולן קאמף פא־ אבעסער לעבן. םינקלער שילדעדט אויך דאם םארשװענדע־ישע לעבן םון דער קאפיטאליםטישער װעלט, זײער ברוטאלע האנדלונג לגבי די ױנטיקע םאדעױננען פונם ארבעטעי. דער מחבר דעקט אויף םאר אונז אשטיק קעננװארטיקן לעבן. 27. שרה קאן ׳ לאמזשע פוץ דעו־ ײדישער ליטעראטור האבן אויף מ־ר געסאנט אן א״נדרוק די לעצט׳דעדש־נענע דראמאטישע װערדי סון פאדק הײלפערין, צ־פ שטארקםמן ״מױםי״, אץ װעלנן דעד םחבר דעדםירט ױ לײרן םון דער ליבע צו אהוינער, םשװט איבעחמענטשלענער םררגה. אױך אין ״תםילות״ באװײזט אונז דער מחבו־ דעפ טיםן ־ר״־פ םון קעגנזײטיקע מענטשלענע לײדן און נעראנגל, דעם נאציאנאלן טראגיזס, אויף װעלנן גאר די ענטע ליבע איז אומשטאנד מנםד צו זיץ און צו װעלנז עם װאלט שוין געדארםט און געםעגט, בײ ־עװיסע םאצ־אלע צוגרײטונגעז, אםוף נעמען... בנלל נעםעלן םיר אדער ריץ׳ײדישע, ד. ה. ם א ל ק ם ט י ם ל ע נ ע מאטיװן, װי א שט״געד די לידעד םון םרים אולינאװער ״באבעפ אוצר״ אדער דארםישע םאטיװן, װי לטשל ױ לידעד םון רחל ד״ קאק; ״דארף״ אד״ג, װעלנע אטעמען מיט זון, רחבות און הארנםט־קן אומעט. נאר אויב אםילו םאטיװן נישט ײדישע - טא זאל אין זײ א־ײנ- געבדאנפ װעוץ װעלטלענקײע, אוניװערםאלקײט, אידעע, גרוים-סעגטשי לענע םענדענץ. םון דער װעלט-ליטעראטור האבן אויף מיר געמאנט אן אײנדױק ר״מאנדס ״םױעױם״, האםםונס ״ױ ברנה םון דער עדו־״, צוליב זײעד קרעסטיקײט און ענטקײט, װי אויך, ױ עםאםײ: ״זשאן ק־־םטאף״, צוליב דער גרויס-מעגטשלענעד אידעע און רמז אױף א לינט־קן מארגן. 28. י. שאטנער ׳ קיטעװ ױ קלאשיקער םײ ײױשע, סיי פ־עםדע, װעדן אליז װינציקער געלעזן. דעד הײנטיקער ל־יענער שטעלט ארײס נײע פאדערוגגען בנוגע דעד טעמע און פארלאנגט קודפ-יל: װירב,לענק״ט, רעאלע באצץנג צו די געשעענישן פונס נאר נאענטםטן עבר. דאם צונויםטרעפן ז־ך ם־ט ױ סםקו־, זיבענישן אין לײדן. ,דעל׳ בע מיהאט אין אגעװיםער מאפ אלי־ן או־ך דודננעלעבט, םארבאפט און רײסט׳מיט אזוי װײט, אז מיםא־לירט דאפ בוך םון די אויג;, און מיהאט םאר זיך נאר א שטיק אײין לעבן. - אם צוליב ױ דאזיקע מאפיװן אױ מיר געםעלן: מאקםים גאו־קי - ״דאס לעבן םון קלים פאמגין״, שלוס אש - ״םעטערב־ת״, ״װארשע״,