Literarishe bleter · 1931-05-01 · 18 (1.5.1931) · p. Seite 332

זײס 332 * ₪₪₪^ ליטערארישע בלעטער ניס 18 (065 ₪7 וױקלזנג םון א קולטודעלער יידישער דעמאקראמיע. מיר זיינען אם־לי שױן אדגאניזירמ אין א םטעציעלעד םעקצ־ע פונם יירישן װיסנשאםמלעבן אינסטימומ. און מיר האבן שױן א סביבד״ די גרעםטע באסרידיקינ; פאר די יארן ארבעט ארף דעם נעביט האב איך געםי׳לט, װען םיאיז פאר ציױי *ארן פאר מיר;עזעסן אן א־בעטםלאזער, שדינדזיכנרקער פראודנצער קאמאשנמאכעד, דיאט אויף אויםנװיינ־ק ציטירט מיינע םפעציעלע ױאלעקטאלאג־שע װזנו־ק, אויף װעלבע אינטעלינענטן קוקן טיט מורא, שײענױק דך זײ צו עפענען אפ־לו. עד האט גערעדמ װעגן דעל קאט־ע פאנעט־שע נױ׳י אנםן מיט אזא פא־שטענדעניש, אז כהאב געגאפט א־ן נ־שט נע׳ גלויבט מײנע אײנענע אויערן. אין אונטערבאװאוסמזײן ב~ םיר האט אפשד נעלעבט ד־ זיבערק״ט, אז אט פאד זײנעטװעגן א־נעט א־ך. איצט עם איז בײ ם־ר א באװאיסטזײן. און ־ערפאר ש.־ײב איך טאנ- אײן, טאג״או־ם װאף־אײן, װאך-אױס, יאד׳אײן, יאר־או־ם. בױגן נאך בויגן, בוך נאך ברך, נישט ורסנױק אםילו װען סיװעט קוטען ױ מעגלעכמײט צ■ זעצן און צו הרוקן. כיװײם קלאר, אז ױ מעגלעכקײט װעט קימען, וױיל ב׳וױים פאר װעמען איך א־בעט. ױ ״ד־שע פ־לאלןג־שע ארבעט ד,אט אין דעם אינהאלט מײן פעדזענלעבן לעבן אר״נגעטדאגן דעם ט־־ל, װאם א־ז מ־ר אמל־בסטן אין. א־ן א :עװ־םער מאם, אםידכטיקסם;, אויף תם נאך נישט אויפ- :עאקעדטן פעלד םון דער ״ד־שעד םילאלאגיע ב־םטי אדף טױט און שױט דער אנמ־עקער. און ױ פרײד פ־ן דעד אנטדעקונ: א־ז אײנס םון ױ :רעבטע ג״םם־קע םארגענ־גנם. דורך דעד פילאלאניע, װי דידך דעד נעש־בטע׳םא־ש־ג־., קומםט.־ צי ױ װא־צלען פ־ן דער- ש״נונגע, א־ן פאלקס-לעבן און אין דע־ קולטור, םאנטפלעקן ז־ך פא־בא־בענע קװאלן, געפינםט של־םלען צי םארשלאםענע ם־ירן, םיעםענע; זיך פאר ד״נע א־־גן פערםפעקט־װן, שטי־סט זיך אן אױף רעזערװאיארן םון אזמבאקאנטער עשידות, קנעםסט לײס אין פורעםסט ציגל פאר ױ בױעד, װעדסט א ט־טהעלםעד בײם דעגולידן, םארפײנערן און באר״כער; ױ פ־עבטיקטטע גאב, װאס א־י :עש־ענקט געװא־ן דעס מענטש, דעס םעכט־קסטן אטר־ב־ט פ־ן םאצ־אלן זיץ - ױ שפראך. איצט ז״נען מיר שיין א קל״נע ארמ״ - מ־ר, ױ בױער םון דער ײױשעד פ־לאלאג־ע. אן װעלבער םיא־ז נ־שט שכיה ױ אנט- ס ע נ י י;• ל ק 1 ׳ נ ־ י ■ י ¥ י ק א טרויעריקער סך־הכל פונם ײדישן טעאטער-סעזאן אין אמעריקע דאך איבערגעבליבן אגרויסע צאל שדישפילער אן אדבעט. די אקטיארן-־וניאי א־ז געװען געצװאינגען צ־ טאן עפעס פאד אירע ארבעטסלאזע ריטגלידער. האט זי געשאפן א״קײט״ טדוםעס םאק לאנד און אױםגעארבעט אםבעמע, אין װעלכער שטאט און א־ן װעלבער צ״ט ־עדע טדופע װעט שפ־לן, מיט אזא א־־ם־עבענונ־., אז ױ םרופעס זאלן זיך אין געװיסע דאטומס בײטן מיט ױ שמעמ. בײ די אומשטענק איז דאם געװען דאם א״נצ־קע, װאס ױ ױניאן האט געקאנט ט־אן. איי ױ צוגרײטונגען האבן זיך אנגעהייבן. אין ױ צייטינגען האבן זיך באװיזן אנאנסן, אבער קײן נײס האבן זײ ניט געבראבט, - אםערע- טעס אין מעלאדראמעס ל־יטן אלטן ניסדו, לייטן אלםן םדד: אנדעדע נעמק, אבער דער זעלבער אלטער אינהאלט אין ױ זעלבע אלטע, אפגעשמיםענע םארמען, װע:ן װעלכע עס האט שוין דערעםן רײדנ- דיק: ױ לוסטיקע םארל, דער קאמיקער, דער נא־װער לײדנױקער אאז־־װ. טארק שװײד האט אנאנסירט - ״עלעקטױק טשער־־, דראמא• טױירט םון שלום אשם נאװעלע און שםעטער, װען מאר־ס שװאר־ן אױ װידער געקומען קײן נױ-יאדק, האט ער אנאנסירט ״ױ בישום- מאכעױן פון קאסטיליע״ אויך דראמאטיזידט םון אשם נאװעלע. נאך דעם געהעריקן צ־גרײטונגס-םעױאד האט דך דער סעזאן מים טזל געעםנט. אבער די ערשטע עטלעכע װאבן <אין װעלכע עם גײען אױין אפאר װאבן ױס-טוב - ראש-השנה און סובות> האבן שוין געװיזן, אז ױ געשעםטן גײען שלעבט. שוין םון אנהײב אן זײנען ײ ױדעקטאדן ניט געװען בבוח צי צאלן די שוישםילער םולע שכירות לױטן אפמאך, אין ױ לאגע א־ז געװארן אשװערע. ניט קײן בעסערע ידיעות ז״נק אויך געװען םון דער םראװינ־ן. ױ ״קײט״ טרופעס האנן ז־ך ארויסגעװױן םאר אחרכפאל גלײך םון אנהײב. און עם איז קײן חידוש ניט: אויב אין נױ-יארק האם מען מען מכבד געװען דעם עולם מיט אלטװארג, איז עם כאטש געװען צוגעםוצט, צוגעגרײט, אײנגעשטודידט, און דער עולם איז ביסלעכ- זױיז געקומען זען ױ פארשמע־׳ונגען. ױ ״קײט״-טדוםעם אבער, צו- זאמענגעשטעלטע צוםעליק, אן אםירנדיקער האנט, אן אצונעגרײטן דעפערטואר, אן פראבן, אן ספעציעלע דעקאראציעס אין קאפטיומען,- האבן ניט געקאנם דערװארטן קײן עולם צו וײערע םארשטעלונגק. האמ מען באזובם א״ן םארשםעלונג, אפטמאל צװ״, אין מער איז מען ניט אינזעד ״דישעד טעאטער־סעזאן אין אמער־קע האלט ־טוין, ב״ נדלד״ אין םען קאן שױן אונטערציען אסך-הבל, אסך-הבי1 גארניט קײן םדײלעבער. איא מזל האב איך שיין: — די יױעות װעגן ״דישץ טעאטער א־ן אמער־קע, װאם א־ך שיק א״ך צו םון צײט צו צ״ט, זײנען שטענדיק ניט ק״ן םרײלעכע... אלע פעסעמיםטישע םאדויסזאגונגען מ״נע <א־ן לעצטן ארםיקל> װענן די םערסםעקט־װן םון אינזער טעאטעד םאר דעס םעזאן - ז״נען, לײדער, מקױיס :עװאק א־ן פילער מאס. נאך מער: אםילו ױ האםענונגען, װאס ו״נען געלײגט געװאה אי־פן קלײנעם טעאטערל פ־ן טארק שװײד, - זײנען אױך צערונק געװארן. דער סך-הבל א־ז אטױ־עריקעד: הן מאטעריעל, הן קינסטלעױש אין זין םון רעםערטואר, א־ן ער :יט אי־ך נ־ט ק״נע ל־בטיקע םעדםםעקטיװן להבא. נ־שט געקוקט אױף דער נערװעזיטעט, אין װעלכער דער פארא״ ־אױקער סעזאן האט אר״נגעװאדםן ױ טעאטער-ױרעקטארן, האט ײך אין נױ-יארק דעד םעזאן סמוזז - 1931 געעםנט מיט ניט װײניקעד טעאטערס װי מיט איאד אין צװ״ םריער. עם האבן זיך נעטלעך געעפנט: מאלי םיקאנס םאלקס-טעאטער, םאבליק-טעאטער םיט לודװיג זאץ. נעשאנעל-טעאטער מ־ט ל־ענעד־עװן און בלאנק. פראספעקט- טעאטער מים מיבאלעסקא און בעדטא גערסטין, דאלאנױטעאטער, האפקינסאן-טעאטער, ליריק-טעאטער, מארק שװײדס קונםט-טעאטעד, אדעאן-מעאטער, שפעטער אביםל - מאױם שװאױן מיט זײן טת״ פע אין קעםלערכ סעקאנד עװענױ-טעאטער און א צוםעליקע טדיםע <װעלבע שם־לט, אגב, דעם גאנצן סעזא;> א־ן מעקינל־ סקװערי טעאטער. װי סיאיז צו זען - ניט קײן קלײנע צאל טעאטערם פאר נ־ו- יארק, - :אנצע עלףז אין דער םראװינץ א־ז עם :עװען אביסל עדגער•. אין שיקאבא - בלויז אײן טעאטער, דאס זעלבע אין םילא- דעלםיע אין אנדערע שטעט. ױ אונטערנעמער זײנען צוגעטראטן צו דער ארבעט זײער םאר- דבטיק, זײ האבן געװאוסט, אז עס װארטן זײ יניט קײן :ליקן, יעדע- רער םון ױ האט געזען צו מאבן װאס קלענערע אויסגאבן. ױ שכ־- חת פון 'ױ שוישפילעד זײנען לבתחילה געװען ניט קײן ״געשװא- לענע״ אין נאבדעס װי אלע טרוםעס ז״נען געװען אנגאזשירט, א־ו