Literarishe bleter · 1931-05-01 · 18 (1.5.1931) · p. Seite 331

ז"ט 331 מיזעסעס ״ג־אמאיױק *ץ דער ־ד־טער -.ום,־אך>. ס׳ליגן ב־ מיד א סס;: ה־וק׳ט״גן ײאל׳עקמעןיאג שע. ־עםמאלאג־שע און לימעראסור׳ געשינטל׳ענע אדגעמן (טים־עלט נאר דער פארלע:־ע,־>. :־אר־עט זײה יא־ן איבעד א װעושערנוך *־; םדל־ש• •יידישן ײאליעקט <:״ דדג׳ טיקן טא: האייש איך שוין איבער ססו דרוקבויגן). חױן דעב בין אי־ דיט 3 יאר םארנוטען מיט א גרעסערן װעדק: ענדודן א־בער ד ־ױשע ביבל׳׳איבערזעצ־נגען סון די עלמםטע צייטן ביז;רש טוף ם׳־ן זו י״ד״ דאס װעחקט איז בארעממ אויף א ס-7 גרױטע בענד, א־מגעםעד א דרטל1 איז שדן פא־טיק א־ן ױער עדשטער ,־עדאקצ־ע. צוט םוף װעגדן מיד זיך צו נ. פדיל׳וצק־ן: - כװעלי אײך סאר׳ליגן צז עגױקן אונזער שמועש נ־שט מ־ט אן ענמם־ער או־ף מ״נט א פ־אגע, נא־ םיט עםעש אזו־נב, װאפ א־ר װאלט אל׳יין װעלן זאגן. ױערױף האט נת פרילוצק־ געזאגה: - סיא־ז מיד א־יםג־עשדאומען ױ מ־ג־ט או־פן זיברון ױ טצענע, וױ :ידץ - א־ן ־א־ סנהו - מ־טן א־ױטג־עב־ער *־; מ־ן ־עדשטן באנד ,.״ױשע דאלקם׳יי־דער״ א־ן ־ער אמם־ע־ט דך ם־ט מ־ר, :־זא־ א־ט נ־שט ז־עצן א־ן ױאל׳עקמישער ט,־אנטק־־י.צ״ע: - ״,לער ,ל־עט ־עט ל־־ענע;? און װער ,־ױעט ־עט םארשט״ןז און צו װאט דארף ס־ען עט ב:ל¥?״ - םרעגט ־ער. אל־ע מ־־נ־ע ארגומענטן וױרקן או־ף א־ט נ־שט. טיעפנט ז־ך ױ צ־ר אוי ט־קומט יג־יין אבדהט ,־־־ז־ען. ״אט דער װ־עט מ־ר מ־שהעלםן ז״ - פאלט מ־ר א־ץ. מ־ר מא:ן א־ט פא״־ן בורר. ױער ל־בער אברד.ט ,־י־ז־ען ד־ערט א־נז או־ט און :־ט מיר א ז*ב מ־מ םר״נדלענן גוטומיש־קן שמ־כל: ״א מ״דל טזן טמאטשע׳גאם ױעדט אזוי און נ־שט אנד־ע־ש - דארף מ־ען ־עט א־בערגעבן אין א בוך? לאזט צורו:...״ טוף׳נל׳טוף קד־גט אב־ער ױעד םאר׳לעגער דדך׳ארץ טאר מיץ םאדערונג, מאקע דעדםאר װ־יל ער פא־שטײט ד נישט, און מיר מא:ן א טשרד,: א מ״ל ל־דער ױ־על א־ך ג־עבן אין א ױאלעקם־שער טראנטקר־פצ־ע. ױ א־כעך־קע - א־ן א ליט־ערארשער. װאט מײן א־ך ױערמ־ט צ־ זאגן? מיהאט ג־עק־קט או־ף מיר ד־ע׳ מאלט, װי אױף אײנ־עט װאט ק־־כט אױף ױ גלײכע װענט. אין כלל אר־־ן בין איך נישט געװען דעד עדשטעד אױף דעט ־.־עביט: טא־ מיר דיג־ען ג־עװען - דער אלטמ־םטעד ד״ד אלםדעד דאנדזי, ־׳,־ מאקט גחונװאלד אין ױ־טשלאנד, ה־ילוױיז ד״ר ש. װייםענבעדג א־ן *עקאטע־־נאםלאװ, ש. גינזבװט און ם. מאױעק א־ן םעטערבודג א־ן נאך עטלעכ־ע אנדעױע. איך בין געוױען רער ערשטער א־ן צ־ענט־עד םון ײד־שן לעבן - אין װארשע, דעד ־עדשטער, װאט האט נעז־עצמ ז״נע זאטלונגען םון ױעכטם או־ף לינקם. און נאך יעםעט: ב־ ם־ר איז עם געװען םארבונק מיט אן ענגערער באצל־ננג צו דעד שפ־אך: כיהאב א־צט אםשר ױ ױ־כםמע םרװאט־ע ב־בל־אט־עק פ.־ז אלט־ע ײד־שע דדדקן אין גאנץ א״ראפע, א־ן פו־לן - ז־כעי ױ ױיכסט־ע, א־ן אױך מםר״ט ױ גרעטטע םריװאמ זאמלונג םון דעד אזױ גערוטעגער שונד׳ל־טעראטור םון ו.י1 י״ד״ :יהאב נ־עזאמלמ נ־שט אזו־ אלם ביביל־אםיל, נאר אל: פ־לאלאג, װאריעט אנדערש ,װאלט א־ך נישט ג־עד,אט ױ אב־עקט־װע מ־עגלעכקײט צו א־בעמן. כיהאב מ־ר ג־עמוזט אליץ אײנשאםן ױ נ״ט־קע געדמאנ־טטישע ליט־ע־אטוד און ד־ ײדישע, : האב ג־עמוזט ז־עצן מײנ־ע ארב־עטן או־ף א״גענע ד׳־צאו־ און, ור מיהאט זיך געוױצלט, בין א־ך א צײט לאנג ג־עװען רער אײנצ־קער לעזער םון מ״נ־ע װערק... א םא־ ־א־ נאכאנאנד אױ אץ דײטשלאגד רער א־נט־ערעפ םאד מײנ־ע װעדק געװען גרע׳ טער וױ אין םױלן. דעם אמה זאגנױק, האב איך מ־־טטנם געארב־עט בלו־ז םאו־ ױך אלײן. דער א־נטערעט צו םילאלאניע א־ן :ד־טטמן זין םון באגריף איז בײ טיר אן אײגגעבױרענע זאך. י־ענע־ טאצ־אלער א־נטט־נקט, װאם באשט־מט ױ באצ־ונגנ ם־נט ־חיד צו ד־ע,ץ םב־בד׳ האט ג־על־ענקט דעם דאז־קן אינטע־עס אץ ױער ײױשער זײט׳ארי־ן. און ■^ ליט״רארישע בי־עפער נו׳ם. 18 (365) ^י■■!■ אױםגעקומען צו זײן אין אסך םראוױנצער שט־עט און שמעטלעך. םםעצײעל אין פוילן. םאראלעל מיט דער דאזיקער אדבעט האב איך מיך םארטיםט אין ױ עלטעדע ײױשע ח־וק׳װעדק, אינטעױעםיהנױק זיך קידם־כל מיט זײער שפראך. אלס פ־אדוקט םון דער אדב־עט זײנען מײנע ב־ז איצט םאר׳ עםנטלעכטע פילאלאגישע װערד.: ״דע־ ײד־שעד קאנםאנאנמ־זם״(לא־ שע 0917, ״צום ״ױשן װאקאליזט״ (װארש־ע ס?19>, ״ד־איל־עקטאלא־ ג־שע םאראלעלן״ און באמ־ערק־עען״ (װארש־ע 1921>, ״דאס גע־ ױעט״ (װארש־ע 1923>, ״מאמע-־לשזן״ (װארשע 1924>. אין ױ װערק, וױ אױך אין ױ אדבעשן, װאם ז״נען ארײנגע־ גאגגען אין יאדגאנג ״ײדישע ם־לאלאג־עי׳, איז געגעבן א םך ר.א• טעריאל םאר א היםטאד־שער גראמאטיק םון רער ״ױשער שםראך א־ן אידע םארשײדנםהע מונױארפן, ,װי אױך םאר א ײױשן עטימא׳ לאג־שן ,װערטערבוך. סיאױ מ־ר ג־עלונגען ענדלעך צו געפ־נען ױ באזע םאר א ױכט־ק־ער קדאםופוקאןרע ם־ן ױ ״רשע ױאל־עקמן, ,װעלכ־ע א־ך ט״ל או־ף מערב-ײדשע, םזדח-ײױשע און מ־טל־־ױשע. א־ן דע־ י־לאלאדע״ האב א־ך פאר־עםנטלעכט א ,גױעכ־ערע ארבעט .וױעגן ״שםעט׳לשון״ טיט אינטערעםאנטן םאטער־אל םא■־ דע־ םםיגאלא־ ג־שע־ כאראקטעױםט־ק פון דער ״ױשער שםראך. כיהאב ױך שטענױק יאמיט צוצוצ־ען װאם־מער עלטערע און ץנגערע ײױשע דרוק׳װערק, :יהאב אנטדעקט אזא מע־קװע־דקן שרײב־ער, וױ טשה מארקוזע א־נער םון ױ, מיט װעלכע מירארף אנהײבן ױעט נ״עט םעױאױ פ־ן דעד ײױשער ליטעראטור-געשיבמ־ע, אזן עלמע־־ע קרענערע. װי גדליהי בעלאי, גוסםאױ טאקמאן, זלםן סאבאל איא. ודדך דעד צײט ד.אב א־ך אױך ױ אלט־ע ־ױשע יליטעראטור אױף אװ־םיל וװרבגעאקערט, אז כהא־ נ־עהאלטן םא־ מענלזוך לעבן דע־ ױאל־עקטאלאגיע ז־ך צו נעמען א־־ך צ־ טעמעט מץ דער עלטעתר לימ־עראטור־געשיכטע. א־ן מײן ־עמ־וד ״װענן ױ מקױיט םון שמואל- בוך״ (״ײױשע װעלט״, װארשע 1929> םריװ איך געבן א לעזונג םאר א״נעס םון ױ םראבלעמק, װאט זײנען םארבונדן מימ ױ ״ױשע ביבלישע םאעמעס א מײל םון דעט מאט־עראל ,װערט םון נדר באארבעט א־ן דעד םעױע ..י־בליאלו׳ביש־ע נאם־צן״, װאט האבן אנגעדע־ב־ ז־ך בא• װײזן אץ ױ ״ײװא׳בלעטער״. - מימ װאט נאך םא־ א בראגן םון ױער ײױשער קולשוזר האט א־ך דך איגטעדעםירש ױדך דעד צ־טי - מיט די ײױשע קלאס־ק־ער - מ״ן בוך װעגן מעגדעלע מוייט <װארשע 1920> א־ן קלענעיע א־ב־עטן ,װעגן ש״ע, י״ל םר־ן ־אאז״װ. .־ױש טעאטערי - 2 בענד, עםײ־ען און אדט־קלען (װארש־ע 1921> און א םעױע ארםיקלק א־ן דער םר־עטע. ״ױשע שלאםט־ש־ע ק־נטט- א טײל םון םײן בוך ״באר־. אוז־ף״ <װארשיע?191> און א ג־רםע צאל עט־ודן און ־עםײען. װאט האבן זיך :אװ־ון א־ן ״טאמ־ענמ״ אזן װעלן ססה&א א־נגיבן א־ױטנײן אין בוך-פארם. םראגן םון ־עד־ ציזנג אץ שול׳װעזן ובדזמד- - א־בער װאט־ערע װערק ארבעט איר א־צט? - עט א־ז שױן אםגעזעצט און דודקט ז־ך דער צװ־־טער באנד טון מיין ״מאמע־לשון״ - שפ־אבװ־םנשאםםדעבע םארא-בעט;. א ־א־ 12 איז שדן אםגעז־עצט ױ 2 ה־עלסט םון מ״ן ״ײױשן קאנמא־ :אנמ־זם״ - מיו־ארף בלױז צ־זעצן ױעג־םטערם. אםש־ ,־ױעט ראש אמאל אויך געהרוקט װעק. ז־נט אנױערטהאלבן ־אר ז־עצט ז־ך :ד־נער א גרדיסער באגד תעגן ױ ״ױשע ר ־קלאנגען. עמלענע גר־ע־ טערע ארפעטן מײנע גײען אױין א־גם ערשטן באנר ״א־כ־װ פאר ־ו. שםראכװיםנשאסט, ליטעראע־ר־םארשונג אזן עטנאלאגיע״ו אם׳ :־עזעצט און נײט א־נגיכן את־ם םון דדוק>, דיערונטע,־ ױער אנד״־־ב פון א בוך ״ארף קרומע װענן״ (קריט־ש־ע אםד,אנדלונג א־בער מהת־ד״•