Literarishe bleter · 1931-05-01 · 18 (1.5.1931) · p. Seite 330

ליטעראר״שע בלעטער נומ. 18 (065 עפל וידי. א־ך האנ •*ױין דעםאלפ געהאש נעלײענפ אםאנאס״ער: רוםישע םאלקפ־םעשױת. דא האנ איך זיך ש־עדעמע ד.אל נאגעגנכ מיט דער ײדישיעד ם$לל,ס-מעשה. םו; דעם אװנט אן האב איך אנגע־ דעינן אםצוהיטן די מינוט׳ װען ם־יןנגל םיםן אםענענ העדד און נאדל־םאדעם אין לאץ איז געקומען דערצײלן זײנע מעשױת. נ םון זײ האנ איך דערנאך םאײשדיבן אויף תםיש. דאם העםמ האנ א־ך גדאד יא נאהאלטן, נאר סיאיז מיר עתעץ אומגעקומען. אײגע פון די מעשױת האט מיר דעדנאך - װען כ׳נין שוין געװען אשילעד םון 8טן קןאס גימנאזיע - דעדעײלט א קרעמעניצער עלטערע םותי א־ן װארשע, כיהאנ ד םאדשרינן םון איר מויל, און ב׳װעל זי נײ א גע־ לעגנה״ה םארעםנטלעכן. טאקע דעמאלט, אין 8טן קלאם זײענד־ק (װינטעד וססוז, האנ א־ך לײדנשאםטלעך אנגעהוינן צו זאמלען ״דישע שםתכװערטער. אין משך םון_ עטלעכע חדשים איז מיר;עלוניען אויפצוקלײבן אינער ססס_• נומערן - ק־עמעניצער, װארשעװער און אניסל ליםװישע. דאם העםט מיט דער זאמלונג געםינט זיך נאך אין מ״ן ארניװ. דאם זאמלען ײתשע שפתכװעדמער האנ איך םון דעמאלט אן שוין נישט אפנעלאזט, און כ׳םארםאג נ~ הײנטיקן טאג אשפארע קאלעקציע. םארעפנטלעבס םון זײ האנ איך נלייז ת אזוי-געדוםענע אנדעתטנע. נאזעצנתק זיך אין װארשע, אין ־אר סזסו, נאנן ענ־ תקן דעם םעטעדנותער אוניװעדםיטעם, האנ איך מיך בתיט םאר״ נומען מיט זאמלען פאללןס־לידעד, פותם־שפילן, םאלקם־טעשױת וכד,. דערםון האב איך אדויםנעלאזט אין נוך־םארפ 2 נענד םאלקם־ל־דער; פותפ־שפילן זײנען פובליקירט אין מײגע ״זאמלביכער פא־ ידישן םאלקלאר, פילאלאגיע און קולטור־נעשיכטע״. אן ערך סססצ םאלקם־ לידער און עטלעכע און דדײםיק םותם-שםילן נעםינען זיך ני מיר נאך אין םאנוםקריפט. זאמלענתק םלעג איך גלײכצײטיק םורן תדך צײםונגס-ארט־קלען פראפאגאנדע םארן ײתשן סאלקלאר, װענן דעס אינטערעס צו אים און רוםן צום קאלעקציאנירן. כ׳האנ אין פאר- שײדענע צײטן געהאט איבעתענעבענע מיטהעלםער אין דער פרא- װינץ, זײ םלעגן מיר צושיקן םעק מיט מאטעדיאלן. צום נאתיערן איז נישט געװען קײן ארט, װאו זײ אויסצוג־צן. צו דער ארבעט איבער דער ײז־ישער שםדאך האנ איך מיך נעגוםען ארום 1005. ס׳ערשטע ארטיקל אויף דער טעםע האנ איך אםגעדתקט אין װילנער זשורנאל ״לענק און װיםענשאםט״. כ׳האנ זיך םםעצ״על אפגעשטעלט אויף דעם װילד־גראז, װאס ער שטעלט זיך םאר אץ ײתשן דער דײטשמעתשער םארטיציפ: שרײבנד, עסנדי אאז־־װ, און אויך אױםמערקזאם געםאבט אויף דעפ םפעציעלן נױאנם .ױאס ס׳האנן ױ װערטער אויף ־עװדיק, װי: ״קענעװדיק־ שעמעװ־ דיק״ וכד׳. ם׳קומט מיר נאך םאר, אז םון דעמאלט אן ד,אנן ד־ בעםערע ײדישע שדײנער אננעהויבן אויסטײדן דעס נישט־ײתשן פארטיציפ און ס׳איז אויך םאתרעסעדט געװארן ת צאל םארמען אויף ־עװדיק םון װאס ת שפראך א־ז, נאט־דלעך, באתיכערט נעװאוץ. צונתיטנתק זיך צו נרעםעףע ארבעטן אױף דעם נעייט פו, דער ײתשער םילאלאניע, און״ שטותרנתק צו דעס צװעק נעהמאנ־פ ט־ק נין איך געקומען צו דער איבערצײגונג, אז ם׳איז אוממעגלעך צו פארשן ת אלמע ײתשע ליטעראטור, נישט אנאליזירגתק גלײ:• צײטיק א־ד שפראך: װײטעו־, אז בדי זיך צו אתעגטיק אין געװעג םון אלטן ײדיש, איז נײטיק נוס צו קענען ת לעבעתקע ײדישע תא לעקטן, און ענדלעך, אז ת איצמיקע ײדישע דיאלעקטן קענען פאר שטאנק װעדן נאר נײם ליכט םון עלטעח ײתש. דעריבער האב א־ך מיך ענעדניש נענומען צו זאםלען מאטעריאלן םון ת ײתשע םונ דארמן, תרעקט םונם םאלקס־מויל. כ׳האנ געהאט גומע געלעגג הײט דעדצו, טרעםנת? זיך טאנ-טעגלעך אין מיץ קאבינעט מ־ט מענטשן םון ת פארשי־תםטע געגנטן, ו׳וץ דעם איז מיר אלײן זײט 330 ־׳ נישט קענען באד,אלטן זײער םארתיתשונג, פ־־ן װאנען עם נעמט ז־ך צו מיד ת דכערקײט און באגײן זיך מיטן װארט און מ־טן לאץ. אין ת עלטערע קלאסן פון דער ג־מנאדע פלעגט מיך דער לערעד פץ ־עד רום־שער ליטעראטוד באפת־ען פונם תוב צו שדײבן יעדע װאך, אדער אלע צװײ װאכן, אן אויםזאץ אויף דער פארגעבענער טעמע: א־ך פלעג נעװײנטלעך קתגן ״ אדעד 3 טעמעס א־או־ צוצוגתיטן ג־עסעדע ארבעטן. אין מטן קלאם האב איך אנגעשר־בן איאנצע בדאשור װענן ״יעװגענ־ אניעגין״ און עפעם א אגבויגנדיקע אפהאנדלונג װענן נאנאלפ װערק א־ן אטעסטאט םון ענתקן ת ג־מנאז־ע געפ־נט ױך אפארמערק•. ״םעןק צו אלע געגנשטאנדן, און באזונדערס צו דעד רוסישעד ליטעראטיר״. - װען האט א־ר ז־ך אנגעהויבן צי דרוקן? - זוםעי סססה װען כיכיז געהאט איבערגעגאנגען םון סטן קלאס א־ן?טן, האט דער אדו־םנעבעד פון ״המלי־ן״ לעאן דאנ־נא־ װ־טש אנגעהױבן אתיםצוגעבן אײדיש װאכנבלאט. נ־שט האבנתק ק״ן קאנצעס־ע, האט ער עם אנאמ־נן גענעבן ״בלעטעד פון אטאנ- בלאט־׳, און אלע זײט־קע ארט־קלען געדריסט אונטער םארשײדענע .•ס־־דאנ־מעץ, :ת ת צענזוד זאל מ״נען, אז עד אל־ין שרײבט אלץ. א־ך האב יענעס זומעד פארבראסט א־ן די ק־עמעג־צעד בעת. מ־ין פאטעד א־ז געװען אין פעטערבודג און האט .־עדאקט־דט דעם ״המליץ״. א־ן א״נעם םון זײגע בתױ צו מ־י האט ער מ־ר דערצ״לט װעגן ״אכנבלאט און פארגעלײגט צו פרוװן עפעס אנצושרײנן. כ׳האב אנגעהו־נן ש־קן םרײע באארבעטונגען פ־ן םאפולער־וױסנשאםטלעכע ע־םהיזן און זײ זײנק אלע געדדוקט געװארן (צב״ש: װעגן םלאנעמ ״ ג׳א־ט װעגן דעד באת־טונג םון װעלדער אין דעד נאטוד וכד׳> אונטער פסײדאגימען: סטודענט אנאליזין, איגזשניער האפמאן אאז״װ. כ׳האב אפ־לו באקוסען אן אגשטענדיקן האנאראו־, װאם א־ז מיר שטארק צונו־ן געקוםען, װײל כ׳םלעג מיך שין דעםאלט אל״ן אויםהאלטן. םוף סססג און אץ דער ערשטער העלםט םון וס״ו האב איך פארעפנטלעכט אין ״המליץ״ עטלעכע גרױםע פעליעטאגען. צװישן ז״ אסער־ע ארטיקלעז װעגן דעס אוםן וױ מ־לערנט א־ן ת רוסישע מ־טלשװלן ײדישע געשיכטע א״נ ״זאקאן באזש־״, או־ך דעם אנהײב םון אגרעםעדער אדנעט װעגן דער שפאנישער ליטעראטור. זומער <״סס1 האנ איך אינעתעזעצט םארן פעטערבותער ״יעװרעיםקי יעזשע־ נאדניק״ פרץ םמאלענספיס ״גקס בדית״ און י. ל. םרצעס ״שלום ב־ת״ און ״דער מױט םון אקלעזמער״. - װק א״גנטלעך א־ז שריםטשטעלערײ געװארן אײע־ באתף? - אין *אר 1005, װען כ׳האב אנגעהויבן מ־טארבעטן אין ״װעג״. כ׳האב דארט געשדיבן םובליצ־סט־שע או־ט־קלען, נעשאפן אם־סטעמאט־שע מעאטער־קתטיק. כ׳האב געדרוקט יעדן טאג ינע־ װק נומערן מ־ט ג אדעד 4 ארטיקלען מ־ינע - אפובליציסטיש אר- ט־קל אדער 2, א פרעפע־א־בערזיכט און א טעאטעד-זעדיעפאן ונד׳>. נאכדעב װי דער ״װעג״ האט■ זיך פארמאכט, בין איך געװאק א שטענדיקער מיטארבעטער אץ ״אונזעד לעבען״, און זיצנתק אין םע- טעדבות צוגעשיקמ חוץ א־מפרעם־עס פון די מלוכה־תמע־זיצונגק א־יך פובליציסטישע און ליטעראטוד־קתטישע א־טיקלען. אין יאר 8ססז האב א־ך אפנעדרוקט מק ערשטן םעליעטאן א־בער קונסט. - װק האט איר אנגעהױנן צו ארבעטן בײם ײתשן םאלקלאר און ב״ דעד ײד־שער שםראך? - מײן זײדנם הויז, װאו מיד האבן געװאוינט אין קךעמעניץ, האט געהאט א־ן א״ן עד אגעמו־ערט םיר־עקעדיה פתזבעלע. אינאװנט פלעגן זיך דארט שפ־לן אלע קינדעד פונם הױז. א־־נמאל איאר, ס אלט־זײענתק האב א־ך דארט נעטראםן אתדל, אינדערמיט איז געזעםן א שג״דעד־ײננל םון אה־נטעד־גאם - :׳געדענק א־ם נאך װ־ ה״גטנ אלעבעדיק פיפיק ײניל - און האט דערצײלט מעשױת- אםתע םאלקם-מעשױת - מ־ט מלכים, בת־מלבות, מכשסים, גילדענע