Literarishe bleter · 1931-04-24 · 17 (24.4.1931) · p. Seite 323

דיט 323 לימערארישע בלעטער נומ• 17 (364) האל. װיקטאי ד,וגא, םלאבער און זזד<זש זאנד, זאלא,!ןנאטא־1 סראנט, טיליע םושאל - און אינערצײגט זיך, אז דער ״וטיקעד קעמ״ שער ה־ינריך מאן איז נ־שט געיןימעז ש<ש קק םרימיט־װע קר־נט־ לאזונגען. זײן ה־פערענצירטע ססיבאלאגיע, זיין סײע־לענע שטראך, זײן העלדן-גלױנן, זײן אינטערעם םאר אינדיװ־דועלע טאטן האט נ־שט אין זיך אשילו קײן אײן סאמענט פון װעלן טאד־נד׳ײעדן ־עט פראנט, אין װעמענם שש־ץ ער שט״ט. פאר קײן שר־סטיטטע״ע־ ־אט נישט קײן נאדײטונג ראט םארשטענדעניש םאר געמ״נשאכט־ לעכקײט, װיכטיק איז אנער צ־ די געזעלשאםט לײענט א־ט :אך שפע־ טער״. ראט א־ז ראט ״גרויטע געװינט״ םאר די נאדוםס־ם־אג־אמאט־• קײךי םין רײטש. די עםיגאנען גלדינן, אז זײ זײנען די דינער םוז דער צוקונםט, נעה זײ םרײױקן: מענםשלעכקײט, נילתנג און קונםט זײנען נ־דגער־ לענע םאראורטײלן, און די צוקן־נםמ געהער דעם נארנאריזם. דאט איז א םראכטםולע כאראקטעדיםטיק םאר דער םוװע־עניטעט םון גרוי־ םע גײםטער. צו װעלכע זאלא געהער: דעד ארײגנליק א־ן - ררײםום-אקטן האט צװערשט רעט ראמאנק־םאכמאן ,.םא־ם־רט, נא־ גײםטערט״. ״און ױ מיטלײר, גלו־נן, אמת און גערעכט־קײטס-רדאנג איז ערשמ שםעטער נאכגעקומען״. זאלא האם געהאט דעם מיט דאכ צו שרײנן; .מאן האט געהאט דעם מיט דאם צו צ״טיק. נאר ױ קדײנ־ טש־נקע מאכן א מומל ארום ז״עת מילומױטטע קאמםן. לײענט זמע אםהאנדלונגען,װעגן שאדע־לאל דע לאקלאז, שטענר־ פנחם בערניקער / האװאנא דאם האװ^נער ײדישע קולטוד־לעבן יצו אונזער צען־יאריקער אײנװאנדערונג אין קובאו מ־ט ם־נף-זעקם ־א־ צוױק כ־ז צ־ רע־ א״־נעט, װאם ,װערט הײנט צ־ טאג אױםגעםירט, ,װער א־ך יאהע־שט :■ק א ט־ף -נאגנױקן וײ־טאג־ ױקן געם־ל; ניט יא־, װאם םיא־ז א־ן ױ לעצטע םאד יאר ק־ן שום ט,־אט םאראוים :־ט געמאכט געװארן, נאר מיר ז״נען א־צט ם־ײ ה־נט־גרשטעליק גענל־נן. א־ן יא־ 6״19 ז״נק שארגעק־מען א־ן צענטע־ ל>ו ק־לטור- אװנטן, - אין 1927 נלויז 19 אלנט;, - א־ן 1928, - א־ן 1*1.92 19, און א־ן 1930 נישט מעד ,װי 2 אװנט;. םיא־ז כדא־ צו נאמערקן, אז םון ױ אכט ־אונטערנעמ״־נגע;, װאם זײנען םא־געקומען א־ן צענטעד ־אין 1928, זײנען אױך אױ־נגע־עבנט ױ ם־ד רעםעראמן, װעלכע י. ל. נײמא;, אונזער גאםט םון :ױ- ־א-ק האט געד.אלטן, און אז ױ צ־ױי א־נטערנעמ״־נגע־;, װעלנע ז־נען םא־געק־מען אין סוט;, ־א־ז א״נע םון ז־ א־־גגעא־דנט גע- װארן רעם תטן ־אנואר <א רעםעראטי, און ד־ צװײטע - ־עכ אז םון םעיר־א־ :שםטז, און םענ־־א־ <א ד־טעראױשן 1930 ניז הײנט צ־ טאג א־ז ק״ן שוכ ק־לטור־אוגטעדנעמונג נ־ט א־נגעאררדגט געװארן. ־און נ־ט :א־ ראכ וױזט א״ף אונזעד כםדרד־קער אםגעשטא־ :ענק־ט. װער געדענקט עם נ־ט, מ־ט װאכ םאר א נאג״םטעדונג א־ן גלװנן מיר זײנען צוגעטראטן צ־ם זש־רנאל ״אױםגאנג״, װ־םל הא־ זש־רנאל, ם־ט װ־פיל ל־נע עלי־גט או־ף דעם מיד האנן ג י~ען םענ נעיטענקט. צײט, אים :זטער ת־נםש־ מ־ר האנן, א־ן דער ע,־װ מכירו איז ױ ,־עזולטאטן? װאם זײנען *ז; י-־ט;;־מערן. א־ 10 :ג ז״נען ערש״נען זטן יארגא; אין :יט גע־• ־ ־ערש״נעז, 4מן א־ז נא־ 1 4, אץ א־ן;.טן אץ; י^יכא-. נ־כ פ־נפטן מוד האלטן שוין נאלר ף רעם, װאם איו ייקי טםירט ־- ־־שץ ־ש־נ י:ן דעם .װינקל פ־ן ה נ־ט נא־ א־ן און ״סע״טדא .ענומען ־עם *ב : ױ<ת,־עם. א־ך הז קולטורעלער דער אז־• א־זראעל־טא״ אלם י־ש־ױל, װײל רער צענטער ־א־ז א־נע םדן ר־ גרעםטע און ט־כט־קכטע ײ־־שע א־נכט־ט־צ״עם, װאם מ־ר ם־ארמאגן א־צט ־א־ן ק־נא. יאמת :•־־1ט־ ז־ך ימעט א־מעטום, א־ן אלע ־ױשע א־גאנ־זאציעם און םאראײנען ױ זעלנע גײםט־קע ־ױדד״ ־א־ך װל ז־ך נ־ט םארנעמען מ־ט קײן םטאט־םט־ק, איעד :עמט מען :לעטע■־; ױ א־כ־װן מ־ן ױ ה־גע —שע א־נםט־ט־צ״עם, פ־לט ז־ד ימעט אומ־עטום דאם זעלבע. ראנינזאן קרוזאם זײנען מ־- געװען. םארװאגלטע קינדער ם־ן טאטע-מאמעם הײמען, אױף םרעםרן, םאר אונז אומנ־אקאנט;, .װ־ט־ ניט צוגעסאמטן באק. נאך יא~ סון שרעקלעכער מ־רא, א־ם־ או־מהערלעכן ציטער, נאכאנזמױקע רד־ם־ת, װעלכע ם־ר האנן גע- האט אויסצושטיין אין אונזער אלטער הײם, א־ן אײדאםע, נעת און נאך דעד װעלמ-טלחמד״ האט אונז דער גוףל א של־ידער געטאן אהער, - אױף קאלאמנ־טעם ערשטן אנטדער,מן א־נזל - ק־נא. דאם לענן איז געװען אזוי שװער. ױ נאױנגונגען אזױ אומ־ נ־חמנותױק. סאר אונז, אײנגעװאנדערטע סון א״ראםע, האט עם :עמי־נם, ע־שט נעמען צעאקעק דעם נארן םא־ א־נזער עקאנא- מ־שץ און קלטירעלן װאקםן. ױ א־נעט א־ז געװען געשמאק, לינ. ױ ענעדג־ע - ק־עם- טיק, אומאו־םשעםנא־ םםש. עם האט געטר־בן דער ט־ף-א־נערלעבער ױנל-געם־ל םון שעסער און נו־עד. װאכ שװע־ע־ דער יאך, - אלץ נאםרירקנױקער דער א־יםטו. ,װאם דאדנריקער דער גרונט - אל׳ן געשמאקע־ דער אויםאקע־ן און נאםרוכטבאדן א־ם. נאך לאנגע שװערע ארנעטם-טעג, :אך אומצאל־קע שעהן םון גל־ען און נדאטן דך אוגטער מראםישעד ם־־עדד־קעד זון א־ז לנ געװען צו ק־םען אין שםעטע נײנאכט־קע שעהן, א־ן ױ שט־לע נאך נמעט פוםטע, ציטערן םון ױ ײױשע אינםט־טוציעם א־ן א־׳ נעטן, ם־אכטן װעגן א קולטורעלער אונטערנעמונג, װעגן א גײם־ ט־קן אויפמו, - כױ דאם לענן םוגם ק־נוץ זאל :יט צעםלאםן װערן- און ם׳איז נאמת א םך אױםגעטאן געװאק א־ן ױ ערשטע ־אץ. א שלד ענערגיע, אוצרדת םדט און נוח זײנען אױםגעגענ; געװאק סון ױ ־חידים, װעלכע זײנק דאן געשטאנען א־ן שםיין ט־ן אונזעד ארט־ק; ײד־שן קולטורעלן לענן. װאם װײטער, אל׳ן מער מענמשן ױנען צ־געצװגן געװא־ץ צו דער .ארנעט. ױ םאדמע־ חנג םון כוחות האט געשטארקט ױ קילטורעלע א־נטע,־נעמ־נ;ען א״ף דעד האװאנעד ״דישער גאמ. דאם ד.א,־ץ א־ז ראן א־נעדםולט געדדען כיט טיסעד אינעדליעכעד פױיד, - ױ םרײד םןן אײגענעם שאםן. פון אײגענעם בױען. ױ םױיד םון ,־אבינזאן קח־זאן. נאטראכט איך אנעד דעם א־צטיקן ק־לטורעלן מצכ םון אנ׳ זע־ ארט־קער ״ױשער קאלאנ־ע, פרוװ א־ך תרכצוס־דן א םא-א- לעל םון דער קולטורעלער ארנעמ, װאם איזי א״פגעטאן יעװארן