Literarishe bleter · 1931-04-24 · 17 (24.4.1931) · p. Seite 316

ליטדדאר״שע בלעםעד נומ• 17 (364) זײט 316 אנטיקן-הומאד - װאו היןס איר 2יי אים ראש ״זזדקע געלעבטער״ מ־נם נאפיר-מענטש, םונם עולם-הוה־&ענטזוי נישט נךץ געלעטוער אױ עס, :אד א נייטש... אלה תדלודת העלאדע... װאס םידארף דדינגען דערטון? אט װאס די ״װניקע״ אא־״װ לעבנסליםםיקיימ אױ טון גדיבגלאנד אן בױ איצט - אין תוך גענומען *נ״ דדמן-טעלער. עם שטיימ געשדיבן: ל׳עבנםלדשנדקייט, אבער דד, ברזדער םענטש, ויי נישט קיץ נאר און ל״ען: לעבנםסוסםיקײט... אדער אםשד דער רענעסאנם? לעבן: וױרקלעבקייט! ערדיש- קייט: היינט*! עדלם-הוה<ליק: םל״שיקייט: ט־יידיקייט: הומאנע דנ- לעכקייט: עםעס א קלינ־ק־יט? אבעד - װי האט דעד דענעסאנם אויםגעוען אין דער אמתן? (ם ו ף ק ו ם ס) ד־קע םינםטערניש! שלום-עלבס? װיפיל טרערן, :ינסטערע דלות- טרערן אין דין - װי ו*בט איר - ״ו־ניכן געלעכטעד״י װ־ טרױ- עדיד ו־־נען - די שמודת םין דעד עדד: װי אומעטיק םידלעץ דלעומער או־ף ער־׳שע חתוװת: אלע בלות װיינען- א קער-אװעק צו געשיכטע. סי לנ־ גדול, װי דעד אנטי- קער;ריך, ־ער קלאםישער ע־לט-היהניק? גים-ושע א קוק אױף ד־ן װעלט-בילז־! :עממ זיין מ־טאלאניע: ״םר״ד ט־ן לעבך? יא, די התתלה - ״ט־ייד פון לעבן״, װיין א־ן װייב און שיינע ץננלעך, און ־ער רעזולטאם - קאצנ־אמעריאדע; קולט םון בלנדן שטראסנדיקן םאטדם: נעב־רט םון דעד טראגעדיע! װאו א־ז דאם דניקע אין דער ם־ף-םעםימ־םט־שער נעטעד- געשינטע גריבנלאנדם? װאו אױ דאם דניקע םון א־יסכ־לאס, או־ריםי- דעט, טאםאי,לעס? און אפ־ל־ א־יסטאםאנעס דער קלאםיקעד םונם דעד ״דישעד שדייבעד צו ו״ן ל״וונעד (ענטפערם אויף דער םפעציעלער אנקעטע פון די ״ליטערארישע בלעטער״) װעלכע םראבלעמען? ליבע-באציזנגען צװישן א־ידישן מאלער און אקריסטץ. ״מאריטאס גליק״ און ״דאס דויטע לעבן־ זי־נען דערש־נען אין איין ציימ. די װערק געהערן צו דער די־םערער עםאנע םון םיץ שאםן. אין ערשטן איז נעגעבן אן אםקלאע םון דױי דורוה שאטירוננען םון דױי ישוכים: דארף, שטעטל, שמאט, װאס װײזט זיך ארוים אויף איץ מענטשן, א םרױ. םיהאט םיך אינטערעםירט דעד איבערברוך םון דעד םאטרי- ארכאלער װעלט, און דער איבעתאגג צו דער נײער, און דער בלויז, װאס עם אױ נעבליבן צװישן ױ דדײ תחת. דאס ״רויטע לעבן״ איז שטארק נעלײענם נעױארן חרך דעם ארבעםער-לעזער. דארט איז דא םיל םראקטישער מאטעױאל. עם איז אן אויטאביאגראםיש בוך, װאם נעמט ארוס די וזקוםה םון 1:105 - דער גרױסער אונטערערױשער קאסף םון ױ ײדישע מאםן, װאס עפ האבן געםירט םאר ז־יער באםױיזנג םיל םון מײנע נאענטע. אין ״םאױטאס גליק״ איז םאראן מעד ראם םעלאױשע, דאס זינגעױשע םוי מיץ שרײבן. אין 4צ<:ז זײנען דערש־נען ״נחומקעס װאנדעדונגען״, ״נײע מענטשן״, ״סאלאמאנדרא״, צוזאמק טיט דעד נאװעלע ״ציגימער- םלײט״. דער אלטער מאטיװ חזרט דך איבער אין ױ װערק אבעד כיניב איס אין אנײער םארם. דער ציגײנעי װאס האם ליב םעלדער, װעלדעד, שענקען, האם םײנט געזעץ. זינם עטלעכע יאר האב איך קײן נײ-בוך נישט ארױםגעגעבן. סיאיז דערםאר, װאם מיך האט םארכאםט אםרעםד כדליג נײע טענטש׳ן. כימײן: ױ נאםט-קװאלן אץ באױםיאװ. איך האב םון דעם םאטעריאל נישט געמאכט בלױז אױיזע בילד. איך האב ריך נישט געקענט באנוגענען טיט ױ אױנ-בלענרנדיקע בילז־עד, װאס איך דאב דארט געזען. איך האב געמוזט ארײננעמען. א״נזאםן דאס אלין, בױ עס זאל טיר נאענט װעזץ. דער דאמאן ״נאםט״ איז םאר מיר א דעדםרײענױקער עקםםע- דימענט. איך ,־ױל חרך אים אנטדעקן אנײ ײדיש לעבן. י ' צו א־ז עס כיר נעלונגען? דערױף װעט ענטםערן דער לעועדז ױאלזמאםטבוים אקלײנער לעבנם-עםיזאד: אין מ״נע קינדעױארן בין איך נע- װען אן אויםזעער אץ ס־־י זײדנם גלאז-הוטע. אץ הוטע האבן גע- ארבעט אױך צינ־מער. האבל מיך ױ ציגײנער שטענױק נעשלעםט צו זײערע האזארד-שפילן. דער ערשםער, װאם האם זיך אקעגנגע- שטעלט, אז איך זאל ז־ך נישט תנרן מ־ט ציגײנער, ־איז נעװען מיץ ױ־דנס הונט, בירײד״ - אגעטױיער װאלםישער הונט, װאס האט איבעתענומען ױ לעבנס-םילאםאםיע םון מיץ זיידן: תיטן םינקם׳ לעכקײט און םי־נט האבן גנבים און ציגײנער... ער האט מיך נע- ױםן בײ די פאלעס, אז איך יאל נישט ג״ן אהץ. אבעד לײדער האט ער נארנ־שט געפועלט... א־ך האב געםירט חשבונות אין מײן יײדנס ביבעד. און אז אך און וױי א־ז נעװען צו ױ תשבוװת. דער האזארד םון ױ צינײנערם האבן םארמעדט אלע ציםעק א־ן מיץ טוח אױף אז ־ םיל, אז א־ך האב נעפילט, אז איך םארליר אלע םינהטלעבקײםן אין ■1עבן - אי*ע םליכטן. אזוי, לםשל, םלעג א־ך טאנ-טעגלעך שדײבן בױױ צו םײן ז״זץ װעגן גאני םון דעד ארבעט. תי־פטזעכלעך האט געװירקמ אױף מיר דאס שםילן אױםן םײי־ט םון אנעװיסער ציג״נעױן, סאקא. ד האט נאר אמיש גע- טאן אין מץ מוח-תעסםל. און אלע חשבונות מ־ם נאט און מענטשן האכ איך םולשטענדיה םארלארן... * * * םון *ענעד עײט איז שוין אהיסש ניטל 'אז־ן אודעק״ און א חשבון איבער םיר אל־ץ האב /יך נאך נ־שם געסאכט, איך לעב :אך אין אװעלט םון א־מפראװיזאציעס. ױ פאערעס ״אחלום םון פערעלעם יארן״, ״אין דעד םרעמד״, ״מיםן זדן־אונטעתאננ״, ״םאלאמאנדרא״, .צ־ג־־נער-סלײט״ און אץ אנעװיפער מאס ״מאױטעם גליק״ — דאס ױנען ױ אן-תשבונות- ױקע נעזאננען פון יענעד צײט... װ־ האלט איך אין מיץ שרײבן? װאס םאר א פלענעד האב איך אץ דער צוקונםט? א־ן?101 איז דעדשינען א־• שימינס ״װעלט-ביבל־אטעק״ מײן ערשט ב־כעלע ״סקיצן אץ בילדער״, - אזאםלונג םון בילדער, נעבונדן מ־ט מ״ן ױננטדעכער ײעבנס-טיליע. דאס ביכעלע האט מיר געעםנט אװענ צו גרעםערע ארבעטן, װי ״אין דער םרעסד־, גע- —קט א־ן ױלנעד זשורנאײ ״לעבען און װיסענשאםט״, שםעטער דעד- שינען א־ן ב־ך-םא־ם ״נ״עד םארלאג״.