Literarishe bleter · 1931-04-24 · 17 (24.4.1931) · p. Seite 315

זײט 315 ליטײרארישע כלעטער נוע 17 (364) אזיפגעקריצש אזיט איבעק כטא-יב־ד... פונקט אדי א•: דא קח־אזי זוניקער גלױבן ׳אין באנילטער בלאטע (בב״־אנ־ב: ״פר״ד *; דעבך> אזן ש׳א-ז דא, להבדיל, גלו־בן א•; ע־קר. ט׳איז רא גלזיבן אין װאך א־ן עדד און אלע םאטאלדףטן םזן װאך אזן עדד אזן טיא־ז דא גל׳ו־בן, װאט קעטסט ט־ט אט ־עב ,גלויבן״ אזן איז קעגן א־ב טאקע יצטאדק ״םארביטערט״. בא־ז דא די ״זזניקע״ קװאזי-װי,־קלענדףט מיט דער גאנצער געיטםענטט״טק־ט םזן איר גיםט<אזן-צ־װיליזאציע, מ־ט א־רע ״זזנ־קע״ טענט־ט;, װאט זײנען טאקע געװאק אמתע צװײפ־־־קע באצ־לן ־ע־ ערר־, װאט םערן טא־־ און אבא־ט, װאש ג־י־טן - אלײן נ״טט וױלנד״ק א•; .--י• ׳צן , ן ט־;י ״׳ *יד־• *״־ -יו ־־ *־׳׳ ו ׳ײ^יײיי — א נ״ע װעלט-־טדזטר, ־אס ד״בט, א־ סידנ מענט־ג־-א־נטעתאנג <זע אױף טינזעדארעב ־עס ״•עםאס״ אזן ״פע־*- •עטאן״, װאב דער שרײבעד םון ױ •טזרזת ד.אט ״אדסנע״טב-אבט״ א־ן דער םא־ב םון א ״דזסדיקאב דז־נדיקאנסא;"), מ׳ט א־רע אלע אנ־ע־ע ״זזנ־קײטן״ א־ן קװאטש-עםטעט־שע ש־ײנע־ײען, און ביא״ דא, םא־- שטײט איר מיך, יענע אמתע וױרקלענק״ט, דאב אױף ש״עד זז־רקלענקײט קוקט זי ט־ט זױיטא־. אזן טרד-שוז־ םא.־ זיך אלײן איז ז־ - ױ םר״־, די אמתע ם,־"־• װאב הײסמ דאס? םאל- אנע־ י•***•*, _ .י■ — נױ דאס קל׳אר צו מאנן, װעלן ט־ר טאקע 1" ו װיד װיסן, װאז זי איז אזדנגעקימע;. מ־ט םרצעס שבת-ױמט־נױקײט א־ז ױ םעשד אזא. וױ •עדע־ אטתע שנת-יזמטזבױקײט — דאט אויך זי־נע אםר־ער יװק־א נעגירט, - און שארף נעגירט, - ״װעלט״ אזן ״מענטשך, ז־ך אמ־יער דװקא אזיסגענאק א־ן יענער ״פעם־טיסט־שער״ םא־ײ״קע- נזנג ם־נס דרויסן <םון דער ״םרײד םון לענן״), לאס םירט צז- ערשט צזס ״גו־ױסן אסשר״ אזן רע־נאך (נ״ ם־צן דאט ז־ך עס ־.רא־ רא־ד ,, מאר^ל יא, און װי שטײט דאי־ט עפענ טאקע אױף ־ענעס נאר טויזנט מאר׳ צ־טירטן אזן אז״ שליענט םא־שטאטענענעב א־ט, ם<נ- ־.ילט ־אב װארט ,װעגן איבעתעדאקט אינמיטן) צזס ״נ־ױסן יא״... א־ר : םזן א םךי אט דאט אי,־: ,נ״נאנט אױם; אלג װאנען סיאיז אװעק א־בעד דער ל־טעראט־ר-װע׳ יזמט, ־ארט שט״ט אז־־: תרב זאל זזערן ד־ זזעדטז אזן מיר, מיר גרזיםע, פיר שבת-יזמטזבױקע, נשמה-ית־,־הריקע ײדן, װעלן אויף זײעױע חזרבות גײן דער נאדינג םא־ דער ש&ת-ױמטזבױק״ט א־ז געװען - ״חרב זאל װערן ױ װעלטז״ נ־שט םער און נ־שט װײנ־קער׳ דרב זאל װערן ױ װעלט םון װאך אזן האנדל-־אנ־ל, ױ װעלט םון דער ״וױרקלעכקײט״, ױ שא־ר-שבע־סדױקע םאקטן-װעלט, אט טאקע ױ זעלבע געשםענסט־ש-נינטע־ע װעלט, װאס םידארף, מ׳טזז זי צז- ערשט שטארק םײנט באקומען, נױ שט־אדק ליב צז נאקזטען ױ אמתע, ױ אײנציק-רעאלע, שבת-ױמטובױקע, מטשװתױק-םרײױקע װעלט םון ג־־סט, םזן ״נשםה-יתירה״, פון ־ענעס עםעס, װאס עד, נא־ ער, נאלעבט דעס אןן ער, נאר ער - װײל אלדאס א־בעריקע א־ז: םאדמאסקירטער - אזן אםט אפענעד - קאצנ־אםער. נעמט רעאל־םנדשע ש־לדערזנגען ם־נב אזז־-גערזםענעב ״לענ;״. װ־םיל קאצנ־אמעױשע טרה-שװרד.! ריםיל םינסטעררש, דוטר׳עכ־ר׳ א־נגאנצן אזיסגעהוילט, אויםגעל״ױקט םון יעדן נלזינ;, םון ־עדן ,־עליגיעזן צוגאנג צום מענפשן, צו ױנע לײדן און האםענ־נגען? װ־ ק־מט צז אים ױ סארביטעדונג, װאס דעתײט ב־ז צוס אױסלאנן אל•; >•*.*%,•*****•%** מ>> 4 *ןו 44 1 דא ק־מט באװײז-טאטװױאל. צ־טאטן. צזערשט א ציטאט סון ״שטזרעמליד״ (״אמאל אין א ױבל״): איר קינדער $דמס׳ איר זעגם געװןרן די קרענק דער עררס און אירע בגצילן. גןם סוס שיין תפילה *ו גײע שםורעמם, װ$ס װעלן, *עשםערבדי^ ס$ן זײן וױלן. . נאך א ציטאט (םונם ״ליד צו מיץ פאטער דלל. צײטל־ן״, דארט•: ...פיר דפרפן ז״ן נניוויפ *ון װערן רעפזיםעין. פיר פ*נן *ון םינן ךי ליסער*סור, פיר מונן די קולסור מיס דער סוקילוסור. אזן - זיך אלײן? װאס איז עס - אסקעט־ש־ע א דױטע צ־םאט - װערטער םון דער 5וטעד טאױאנעטקע א־ן 4טן אקט םו; ״דזש־יקאב דזשײקאבסאן״. ױ צזטע םאױאנעטקע - דאס איז דער מתנר ם־ן ״דזש־״קאב- סאן״ גוםא, >ק עד םאתינט זיך, דער ראז־קער מחב־, צו ױ־דן מ־ט א ניםל דארצוריטא: װענן דך אלײן אדיך. נאך ױ דאזיקע ציטאטן (װען ב. קא־ל־ניזס װאלט :עלײענט טײן דראמע ״ברענער״ - װאלט עד געהאט נאך טעד ציטאט;> װעדט אינס ארטיקל געזאגס (א־ך נרעגג אל־ן אזיסםירלעך, נױ דעד לע- :עד זאל זיך קענק נעסער אריענט־ק אין ױ באױרטע ענ־נ־ם•: ״ױ ציטירטע שטעלן (מיר מײק לחלוטין אדם צו ױידן װענן זײעד ל־מערארישער קװאליטעט> זײנק נישט ק״ן צוםעליקע. רעם ־אז־קן אוםן ם.־ן ש־י־בן באגעגנמ מען נ״ דעס שרפטשטעלע־;אג׳ן אםט. און דאם איז אינטערעסאנט. אתק צ״טלין װאקלט דך שזין •ארנלאנג צװ־שן דער ״אםתער״ לימעראטזד ם־ן זזהר, ם.ין סםױ ־־.דרה אזן דער אנגענומענער ליטעדאטור, װאס ער ודל זי נ־שט אנעדקעגען, װאס עד לאכמ אויס איד װעדט אזן ג״סט־קע חש־נות אזן - ױנס זי (א־ד?• נדט אלע ז״נע חזש״ס״. א־ך מ־ז זא;ן; ױ םראגן ױנען געשמעלט עדלעך א־ן או־ם׳ ־־נט־ק. אדן װײל א־יםרינמיק - האלט א־ך עס ישזס םא־ מ״ן טאראלישן חוב גישט צז לאזן ױ אלע ענ־ניס אםל. כדאי זיך געענטער צוקיקן צו אט דעס גאנצן;עדאנקען- גאנג. אז ״אלץ העגגט נײ אוגז אין דעד לזםטן, אן א גדזינן, אן אן אינהאלט, אן א גײפטיקער אחיזה״ - דאס דארף' מען ג־ש־ט ערש־ט טגלד-סוד ױן, מיר - אװדאי נישט. ױ ם־אגע א־ז נא־: א־ן ״אס זאל דעד אינד״אלט נאשטײן? ז>גט מען: ״זזניקער גלױבן אין װעלט אין מענטשן״. א־ז אנער קלאר, אל דא װעק צוגױ*עמישט צודי זאכן־.;לדנן און ״גלז־בן״, ביל־קער אםט־מיזס ם־ט - ג״סט־קעד אהיזד״ ערד־שק״ט ד־ט - .״עליגיעז־טעט. אויב ״רעליגיעזער צזגאנג צזם ״מענטש־ן״ ־אױף באשטײן אין סליחד.<מחילד.ױקער נאכגיב־קײמ און אםראבא״ :•־; אלדאס שלעכטס - זײנעז ױ נביא־ם, למשל, כעודען םסש אנט־- ־על־גיעז. איך װעל םיך דא גישט אװעקשטעלן צ־ט־ק ױ ננ־א־ס, אבעױ אײן ־ציטאט מוז איך םארט ברענגען, װײל זי איז שױן דװקא ־א כא־אקטעױסטיש םאר דעם ״דעליגיעזן צוגאנג צזם מענטש•;״: ח־לז לכם מן האדם אשד נשמה באם• - כי נםה נחשב היא?״ נישט מעד - םיאיז װידעד ױ אײגענע םעשד.: םזנקט װי סיא־ז דא ״ג־יז־בן־ און גלויבן, אזד איז דא ״מעגטש״ און מענטש. סיאיז ־א דאס מענטשעלע - דאס ציװיליזידטע בן-אדמל אדער םרא- א־טל פון דער אװזת-עיניםױקעד אזױ-גערוםענע־ װידקלעכקייט, א־ן סיאיז דא ױן סאיעםטעט דער אדם-עילאה, װאס זײן בילד איז