Literarishe bleter · 1931-04-24 · 17 (24.4.1931) · p. Seite 314

ליסערארישע בלע&עד 3ימ. 17 (364) זײט 314 איז נישט קיין װיסגשאפטדענעד גלזיין. דאס איז א גלידין, װאש מזז נארענשיקט װעק מיט כאנין אנדעדע שעםיפ, װי װיעשאסטלעכע. אײעד סראגע קאן בי׳ויז םארענט&ערט װעןץ דדרך דעד םאנטאזיע, װאש ,־עפרעזענטירם זאבן צו אונזער ״איךי א־ן נ־שט־װימ־עאסט־ רענע טעדמינען. די כלדיננש, װאש װערן אוישכעדריקפ אין דעד םאנטאזיע, זײנק נישט אונטעתעװאדסן לךן װיסנשאםטלעכע אונ- טערזונ־נגען. אײער םדאגע האן דערינער נישט נאששיםט װעדן תרך װיסנשאםטלענע נאװ״זן. טאל־װאן: כל־־נט איר, אז טיק>ק נאװא־נטזק דערקלערן א־ן טערסינען םון מאטעדיע און םאשער־עלע כעזעצןי מאקס םלא נ ק: נײן. נאװאוסטזײן א־ז ם־נדאםענטאל. א־ך האלט, אז מאטערע װאקטט־ארױס סין נײסט. מיר קענען נישט אר־סכײן מחו־ן סון דעם באװאוםטזײן. אלצרינג, םון װאט םיר רײק, אלצד־נכ, ,װאם מיד נאטדאנמן םאר עקם־סטידנדיק זעצט-םארו־ם - נאװא־סטזײן. אט אזוי האנן כעענטםערט ױ זעקס װיבנשאםטלעכע דזן או־ף ד־ גדעסםע פדאנלעמען, װאם נאאומרולקן שדן םויזנטער *אק דעס מענטשלעכן געדאנק. נײ־־זי־ק, •■ייל 1931. נ״ט־קערװײז נאשרענקט זװרך די :וענטשלענע ח־שים. א־ך נלוינ נישט, אז מ־סמישע, ,־על־כײעזע מעד־טאציע א־ז עםעס מער װ־ א צ־ריקכאננ צו דערםאױנג. װען איך האכ א־ן א טייל םוז מײנע װערק גע־שיל־־עדט םענטשן, ,װאס זונדעק זיך אפ או־ף אן אײנ- זאם א־ט, נױ זיך א־ניע־צ־גע:; צ־ ד״תנודוװת, האנ א־ך אלעמאל אין זינען נעהאט אמ דעם םא־ט מעױטאצ־ע. א־ך גד־־נ נישט, א־ ־על־נ־עזע מער־טאצ־ע א־ז א זוכן סין עפעם נײם. ניא־ז נישט ק״ן מעטא־ע צו מאכן א קאנטאקט מ־ט װעלכער־םיא־ז עקםטרא־ מענטשלענער דעאל־טעט. נאמת גלו־נ א־ך נ־שט, אז א סםע צ־פ־ש־עד דעל־נ־עזעד א־נםט״נקט, אדער זזוש, עקם־םטירט א־ן העם ראז־קן ז־ן. רער מענט־ש א־ז ררכאײם נאשדענקט צ־ געדאנקען א־ן אםפ־ראצ־עם, װאם פאדנערען זיך נדט מענטשלעכע װעדטן - מ־טן לענן און דע־ אנטל־לדונכ םון דעס מענטשל־עבן מ־ן. דעד שכײ האט■ נ־שט קײן נות אר־נעחנוגײן ר דאזיקע גרענעצ;. ,װאנ ש״ך צו רער פראגע װעכן אוםשטערנלענקײט, גלו־נ א־ך לתלוט־ן ג־שט אין השא־ת-הגפש מוכם ית־ד. דעד מעכטש נל״נט א־נער גאנן טויט אין פראפאײצ־ע צו רעם נ״שטײער, ,װאם;־ר מאכט צים אלםעכטשלענן דענקען. מאקם פלאנק: א־ך גלוינ, אז אינזער לענן איז א חלק פון א;רעסער לענן, װאט מיר קענען נ־שט פארשט״;, אנער לאם אהרן צייטלין / װארשן װעגן ״דזשייקאב דזשײקאבסאך און אנדערע זאכך װעגן ר אלע ענינים, - ,װאם א־גטערעםיק מ־ך דא דער עיקר טעאדעטיש - האב איך צד זאכן א פאר װערטער םגן א,ײ פ־ קלערונג און באלײנטונג. * # * םון נ. קאו־לינױסעם ארטיקל; ״װאו איז בײ אונז אודננעקימען מ־צעס טיף-נלויביקע, שנת־ ױםטונױקע צעזונגענקײט? ,װעלנע בײזע רתות האנן םארטראגן שלום-עלינמם הארציקן געלענטער, ,דאם איז געװען אדדדבגעגליט מיט אזא װניקעד לינע צו דער ,װעלט, צו מענטשן, צו זײנע ״טײ־ עדע ײדעלעךי? װאו זײנק ױ :אנםאלנעד אץ ױ נאנזינגער םון שלום אשם ברבה אױף דעד סרייד ס־ן לעבן ז*ץ םון זק טיף־ ײדישן, אפטימיסט־שן גלױבן אין מענטשן? דעד םקעסטיצ־זס ס־ן דער צײט האט אונז צעסרעסן. אלץ הענגט אין דער לדפט;, אן א גלױבן, אן אן אינהאלט, אן א שוס ג״סט־קער אח־זד״ אלץ א־ו םאר־ גאלט, פא־ביטערט. ױ װעלט איז נישט צו דער האנט. שעלט מ;ץ זי, לײגט מען אין איר ארײן טױמע קללות׳־... און אין א םאד ש־תת אוװס: ״אד״ק צײטלין א־ז אפשר דער א־נטעלעקםועלסטער קאפ א־ן אונזער ל־טעראט־ר און גל־־נצ־יט־ק א־ז ער אױך דער. ד־במעױשעד װארט-םירער ס־ן דער ײדישער - מיםטיק. װי םאדט ז־ך עס צו־ זאמען? עס איז נישט דא דאם ארט װעגן דעם צו ױיק. אונז אינ־ ט־ערעס־רט א־ן דעם איצטיקן מאמענט דער סאקט נאר אזױ םיל, אויף װיםל ־ער האט א שײס־ר״ צו ױ ס־־ערדיקע אלגעמײנע, דדך- אגבױקע נאמערקונגען. ״אר,ק צ־־טל־ן ,ײעסײעזענטירט זיך אליין אין אונזער ױנמונג, װ־ א ,־עליניעזע נאטדר, װי א מענטש *ץ טיםן גלרבן. םארשטייסט• נ־שט: וד קיסט צו אים אט דעד שאן םון נאליקן ח־זק און ז?אם, װאם קאן ג־עמאלט זק נאר נײ א שד־םטשטעלער, װעלנער איז ...*ון נעקוסען *יז > חלום, סװער *ר*■ *ויף סײנע ביעםען... ב׳נעם דעם חלום *ױ *יך מןל *ים — (םונ׳פ פ*ױװ*דס עו דער ררוןמע ״נרענער״). א־ך ,װער מיר דא ־ערלד־בן אםצושטעלן אויף א פאר מײ־ נזננען, װאם ז״נען ארדבגעזאנט נעװארן א־ן צוזאמענהאנג סימ ל־רער און א ג־אטעםק־הראמע ״דזש־יקאנ רזשײקאנםא;״, לאם ביהאנ םא־עםנטלעבט אין נוך ח םון ״אמאל אין א װבל״. מ־ר נײט ־א אינם אויפקלעק א םאײ קא־װ־ינאלע טעותן םון, אװ־ צו זאגן, אידעאלאנ־׳נץ באראקמע־. א־ז ם־םט־ק א מץ לאק־״ץ־פלעצל א־ן נלוינן - א האניק- קוכן? פ.־ן ■װעןן-אן האט רעליג״עז־ט־עט גארנישט צו טאן ם־מ שטראף, װייטאנ און װארענונג? א־ז ״ד־עליגיעזער צוגאנג צום מענטשן״ א מין קנ״פן דער תשוכער מענטשהײט א־ן נעקל און א מין גלעטן אייײק קעפל־ <זע נ. קאדליניזם. ״מן הצד״ - נאטיצן פון א לעזער, דיטע־אטור־זײט םרן ״מאמענט״, ־,׳.•טטער מערץ 1931>. ױ״טעד: א־ז רעל־ג־עז־טעט - א־־נ אם דאם װארט דארף האכן א רעלכן עם א־ז אינהאלט - נישט פראטעסט, נישט פא־כ־טערונ־. קעגן רער מאםעױע, װ־ען זי, ױ מאטעױע, הײסט דך רופן ־װקא ״ק־לט־ר״, צעװאקםט זיך גיגאנשיש און װיל םויטן דעט ג־־במ ׳י אזן - ראב איז אדיגס אםטימ־זס? גלרבז אין מענטש — אכער אץ ־יעלבן מענטש? אין װעלט - אנעד אץ װעלבער רעלטי אץ - אץ - וריל או־ך אט די פראגע איז בא־ידמ :עװארן- װאם איז םארט דער מער מיט פדצעם שנת־ױמטדבױקײט (16111)161)? * סייד גיבן ם*ר זוהדן עײכלינס *רטיקל, הנס נד־ר זײנען גי7זם^מסכיס מיט זײנע גע;*נקען, הנחות און אויססירונגען. רעה