Literarishe bleter · 1931-04-24 · 17 (24.4.1931) · p. Seite 313

ליםערארישע בלעטער נומ. 17 (364) זײט 313 ד• נאטדד, ־אש •טם־גלט ז׳ך אנ א•; אינזער •טנל; םיד קענען נ״טט דױנן סון דףן אנדערעד. א־ז לענן א :רסאל, אדעד א ט״ל £•; א גדד־נן פלא;? דאנ לעב;, דר :דר קענען עם איז, װ■ שיזעט אד־; דיער אנ־ענג־ד £־; טםעצ־ער׳ע םיזישע נאדינג־ננען. א־ב א-נע־ •טכדדירט, לם־טל, ד• עלעמענטן, געס־נט ע־ אױש, אז דער עלעםענט קארבא; <קד*לנ •טטא־• באזיזמז גאנ•; א־םגעדױינםלעכע אײגניטאפטן. די דאז־קע א״גנשאסטן זיינען באז־נ־ע-־ם סאם־ק א־ישצדנדען א־גאדינרע קעד- :•עדם. א־ז דױ דאלט ז״ן, א״ב קארבאן דדאלט נ-טט עקס־םמידט אױף אדנזעד סלאנעמ - דאלט לעבן םענלעך געדדען? ם־װ״זט׳אױש, אז נ-טט, :אט״ט ביז״נען אס״טד ־א פ־<־טען :•־; לעבן (אד־ף אנדײדע םלאנעטן, ד.״םט עס. - א. אל.), ױאש מ־ד דדיםן ס־ן ז״ גאדנ״טט. אבע־ ־אש נאנצע לעבן אד־םן ערד״טן ם־אנעט א-ז אפדעננ־ק פדן קארבאן, א־ן קארבאן אל״ן, זעט-אדיס, פא־מאגט די אױשערנע- ד״נטל־ענע א״ננ־טאסט. דדאם א-ז נ״םיק. שיקאן דעױבעד גד״לעך ז״ן. אז לעבן א־ז א צ־סאל, א־ע־ א ׳טדזא״ענפא־. אבעד אד־ב א־ך דענק, אז לעבן א-ז אפ״טד דעד פ״על-״צא ס־ן א צדפאל, דענק א־ך ־אש ני״טט װענן בא־דאדשטז״;. מבדת : דדא־םטז״ן קאן מען נ־״טט ד״דן א־ן פ-קאיי״טע טעדט־נען, מ־ באװאוםטזיין א-ז אבשאלדט םונדאמענםאל. םיקאן עש נ־״טט א־בע זעצן אין די טע־מינען םון עסעס-אנרע.״:•. א־ז :אט;אז ט.... <־| ט״-. בראגלי: א־ך קאן נ־״טט נל א צדסאל. אדרבא, איך ד.אב א ״טטאדקן א״נדדדק, א' לע:ן ז נ־״טט געקענט אדיפקדמען צופעליק. םאלױדאן: אױב אזר, איז עם א ט״ל סדן א פלאז? פרינץ בראגלי: יא. שאלידדאן: איז מעגלעך עפע: צ־ װישן דענן דעש פלאן פר־נץ בראנלי.- ם׳קאן ז״ן םעגלעך. אבעד אזא ד־םן םען נישט דעתרייכן מיט .דיםנ״טאפטלעבע ם־טלע;. ־אש א•• װ־שן סין א גאנ־ן אנדער מין, דױ דאש דרםנשאסטלעבע. כי,ד״ש נ־״טט, דאכ סאר א מין דױםז דאש קאן ז״;, נאד א־ך דעל נ־י־טט זאגן, אז אזא ודםן איז אדםמענלעך. צ• איך גלויב אץ א־משטערבלעבק־ט? דאס איז א פראנע פון באדױיז;, סדן ראדת. אבער, לדיט ם״ן ם״נונג, א־ז נישטא נענדג באד״זן צד בא־עבטיקן דעם נלדיבן אין דשאדת-ועסש. סאליוואן: דענקט איד, אז מיקאן באדאדשטז״ן דעדקלעדן מיט טערמינען סון מאטעד-ען? . סרינץ בראנלי: נײן. איך זע נ-שט א״ן, ור באדאוםט זיין קאן אתיסװאקםן סון מאטעריעלע זאכן. איך ד,אלט באדאדשט ז״ן אדן מאטעריע וױ צװיי סארשיידענע דעדש״נדננען פון א״ן זאך. :יא-ו סאראן א״ן םובםטאנץ, װאש ב״ױע, ס״ באדאדםטז״ן, ס״ מא- טעריע, ,דעדן דערםון געשאפן. די דערש״טנג םון םובשטאנץ. װאש מ־ר עקזאטיניק מרך וױםנשאפטלע:ע מעםאדן, הפן מ•־ מא טעױע; די אנדעדע דערש״נ־ננ, ס־ן װעלכער מ־ר דע־נד־:; קענ טעניש - נ־שט וױםנשאפטלעך, נא־ ד־רעקט - ר־פן נדר בא- דאדםטז״ן. ד״ :. װעלם: צי דאש לעבן איז א ט״ל פדן א פלאן? אױב שיא־ז דא אזא סלאן, איז ער אינגאנצן מתד־ן א־נזעד באװאדםטז״;. ם־ד לעבן אין א װעלט, װאו דע־ ױים האט ד.־״ דימענזיעש, א•; צ״ט איז א רעאליטעט. מ־ר מדזן טראבטן פון •עדעד זאך א־ן די דאזיקע באנריסן. אבער איך דענק, אז ס׳א־ז אױך מעגלעך, אז דעד אוניװערס אױ םטאמיש אדן ס־ד-ױמענזיאנ־גל. םאליװאן: ד.אלט א־ד פאד מעגלעך, אד־ף דעלכן-ש׳איז א־פן, צד לךםען אין ױרער,טן קאנטאל,ט מ־ט דע־ ־אזיקעד א־בעד- מענטשלעכער רעאליטעט? ד״ ג. ײעלם: נ״ן. אונזער נאנץ פ־ק און ד :אנגען, או־סן יפדד פון ז״ער אננעשטרעננטעד און ארמאזיפהער- לעכער סארשדנג; מיר קענען דערם׳־ן אויך לערנען, װאם סיד מעגן להבא •א, אדער נישט דעחוארטן סון דע־ דיעשאפט. א־ך ב־עננ דא ױ סראנעס און עגטסערס איז דער ארדענדנג, װ• מאל־װאן ניט ז״ איבער. םאליודאן: גלױבט איר, אז דאם לעבן א״ף אונזער פלא- נעט איז דעד סועל-דצא םון א צוסאל, אדעד א־ז א ט״ל פון א גױ־םן סלא;? דזשײםם דזשינס: איך בין נענ״נט צד דעד א־דעאל־שט-שעד טעא־־ע, אז באװאוםטזיץ איז םונדאמענטאל, און אז דעד םאטעד- יעלער אוניװערם שטאמט-אפ םון באװאדשטז״;, י.ישמ באװאוסט- ז״ן סון דעם מאטעױעלן אדניװערס א־יב דאש איז אזױ, מדזן םיד אננעםען, אז ם־איז דא אן אלנעמיינעד פלאן. מ״ן נ״נונג צד אי- דעאליזם איז דער ,״עװלטאט איבעדדױפט סדן ױ םאדע־נע װיםנ- שאפטלעכע טעאױעס - צום ב״שסיל: דער פו״נציפ פדן אינ- דעטערמ־ניזם, װאם א־ז קעננעריש צ• דעד אלטער דדםנשאסטלעכעד לע,־ע, אז ױ נאטדר װערט רעגירט ס־ן שטדענג-דעטערמ־נ־שט־ישע נעזעצן; לויט דעד םאדעדנעד װיםנשאסטלעכע־ או־פסאשונ־. איז דעד אדנ־װעדכ ניכער א נרדיסער געדאנק, וױ א גױ־סע מא״ שץ. ם׳איז דיער מענלעך, וױ ם׳װייזט דך מיר א״ש אז יעדעש א־נױ־ױױעלע באװא־םטדין איז א צעלכל אץ אדניױידשאלן שכל. םאליװאן: דענקט איר, אז װאם-נ־שט-א־ז שונש מענטשן - אחד•; דץ א״נסלום און דעױנעױננ פדן ז״נע פ־״נ־ - בל״בט א־בעד נא:ן קערפערלעכן מד־ט? דזשיימם דזשינם: אין באטראכט ס־ן מ״ן באמערק־ננ, אז אדנזערע א־נױװיױעלע שכלס דינען חלקים פון אוני,װע,־םאלן שכל, איו א״ער איצפדקע סראגע אויםער ארדענדנ. אבער חוץ רעפ איז אט ראש סראבלעש א סםעװדא-ס־אבלעש. רעױין איז ק־דם סארנדשט ױ םראגע ס*ן צ״ט. װי זאלן מיר באטראכטז צ״ט, - סםעצ־על אין ליכט םון דער רעלאטיחױסעט-טעאױע? א־ך ב־ן נע- נ״גט משכים צװ ז״ן מיט דעש װאדט םון הערמאן װע•, אז ״פא- ש-דדנגען םאםיק נישט; מ־ר באגענענק דך מיט די״. און דעד סאקט, װאש מיד באגעגענען דך איז דעמזעלביקן מאמענט, איז דכער וױכ- ט״ק דאם סארשטארקט, לדיט מ״ן מ״נונג, תם אויםפי,־, אז מ־ד אלע ז״נען חלקים סון אלנעמ״נעם נעדאנק. עדיננטאן: טיר זעט אױס גאנץ מעגלעך, אז דאש לעבן, װ• א שיזיקאלישע דעדשיינוננ, איז אויסנעקומען צזפעל־ק. איך האב נישט קיין נרונט אסצדלייקענען ױ אידעע, אז לעבן א־ז דעד סועל-װצא םון געודםע שידקאלישע פאדמ־שדננען. דאש ,װעט מען אפשד אמאל קענען עקםפעדימענטאל דעםאנשטױק. אבעד בא- דאדשטדין, נלויב איך, א*ז א נאנ־ן אנדע־ ענין. באװאדשטז״ן א־ז ס־נדאמענטאל. דאש מדז שױן סאראדשגעזעצט װערן א-ן אלע ױם- ק־שיעם מבוח דעם אםשטאם און דע־ נאטדר ס•; אלצױנג. דער מאטעױעלעד אוניװערם ג־סא איז סאק באװאושטזק אן אינטעד- פרעטאציע םון נעוױסע ם־מבאלי. װען מיר ױיזץ ,װעגן דעד עק- ש־שטענץ סון אדניװערש, מיינען מיר סאקטיש באדואוםטזי•;. ש׳איז דנלאז צד ,־ייזץ מכדח דער עקםיםטענ•; סול דאם־נ־שט־א־ז, ש״דן מיד רעכענען עס סאר א חלק םוז דעש באװאושטז״ן-נעװעב. װאש ש״ך א לעבן נארן טויט, װיל איך באמת נישט דיכקי- טידן ױ דאדקע פראנע. פראם. שרעדינגער: איך דענק, אז דער מאטעריעלעד אי־נ־װערש אדן באװאוסטז״ז ז״נען געמאכט סון דעםזעלב־קן שטאף. ס׳װעט סאר מיר ניט דין קק גרויםע איבערדאשדננ, אױב רעד מענטש זאל אדיםנעסינען ױ געזעצן, װאם לױט ז״ איבעט די נאטדד. מיר קענק נישט ױידי סץ דער נאשוד וױ עפעם, װאש א־ז באזונדעד םון שכל, ױ נאטור, מבוח װעל^ער םיר ױיק, איז ענקעז איז