Literarishe bleter · 1931-04-24 · 17 (24.4.1931) · p. Seite 311

311 ליטעראר״&ע בלעםער נומ• 17 (364) ־ייזון מעאטער? װאוהין זיינען םז*־ש,לא.עק נעדארץ ד• קולימרד־י ליגעש, ניכ :אר די הולטור-יייגע אין דארשע, :אד ד• ,דילנער, ז־י װאל־נער, די :־אל־סטאקער, װעלבע האבן מ־ט סז יאד ציר־ק אדוםגע• :אםכ גת־סע רא־אנען םון אונזעד םראװ־נ־;? בארװאס זײנען זײ נ־ט שא־אײנ־קט געװארן א־ן אײן גרויסן קוליטור־פא־באנד? א־ן צ־ ר,אט מען טאקע גא־נישט אויםגעטאן און נ־ט נעקאנט או־םהאן א־ן אינ- זעדע זול׳עכטע, זײער שרעבטע קה־לות? ד־ אליע םראגן עקבערן דעם מוח און םאדערן אן עגטםער. כמורנעדס מ־טל מ־ט דעד םאר- שלאםענער בת-םל׳כה רעט דא קנאם װאס העלםןו װאם דעד װילנער צענטדי עלטערן-קאמיטעט האט אנגעהויבן א־ו־ט■ צוגעבן? װאו זײנען די םאו־באנדן םון די ױגנםלעכע אביטו,־־ע:טן, װאס האבן שוין אין די טױזנטעד געענתקט אונזערע זזולן? און װאם סאר אראלע שםילן איצט אונזעדע לערער-םאראײנען? װאס א־ז עפעס גאר שטיל געװארן מיט אונזערע שול-געזעלשאםטן? ז״ האבן ז־ך ניט א־ינגעגעבן? םארװאם? םאדװאם א־ז אין עדגעץ ניט אוים׳ נעקלעדט געװארן די פיבה םון ז״ער אונטעדגאנג אדער גוססד־- קער טעטיקײט? און װאס עםעס נאר שול-םדאגע? מ־ט װאס דער- קלערט זיך די םעדמאנענטע קאטאסטראםע םון ״דישן בוך און ד״ר א. א. ראב&ק / קײםברידזש, מאס. האבן אמעריקאנער ײדן אוין א רעכט אויף ײדיש? יידיש־רעפארמען וויפיל איז דער שיעור? (א פאר װערטער װעגן דער פאראײנהײטלעכונג פון ײדישן אויםלײג) דאס ועלביקע אױ מיט אועלכע דע,רטעד װ־ .,װאו״ אזן ..װ.י״. ..נאציא־נג״ און ״באצ״ג־.״, .םײאיק״ ארן ..םע־ק״. אױב ד־ אמע־י- קאנע־ האלטן :אך ב.־ן ד־ אלעפן - א־ז דא אםארװאס. דעד א ם״לט אם די צװ״ ט,־אין און א־ז בכלל אש־־נעד אות, װאס בא• לאנס־רט. צו שדײבן 3 םאסקעס אדער ־צו זען ז־י געדתקט, א־ז מא- נאטאן, אםילו װק מען האט שו־ן אםלוםוס אין א״נעס םון ז״. תיצדעס ז״נען די נקותת בײ די ־וזץ א־ן די װאװן א טעכנישע שװעדיק־ט א־ן זעצן און אםלאנטער ב״ס לײענען. האבן מ־־ שוין אםאנעט־שע שם־אך, דא־ף ־אס װארט ז־ך ל״ענען גר־גג, אן שום סם־קות. װען אבעד א״נעד װאם װ״ס נ־ט אקודאט דאס װאדט ״באצץנג״ װעט ־4ס צוס ע־־שט־ן ראל דעדזען, װעט עד עס שתנ־דן ל״ע:*; נא-צ־ונג. א־ן אנדעדע ששדאכז באנוצט מען צװײ ש־נטעלעך או־םן צװײטן אות בת אםצוט״לן ת ה־לך-אות־־ת. מ־ר דאכט ז־ך, אז דעד א האט אן א״עעםונדעװעטע םונקצ־ע א־ן אזעלכע :אלן. או־ב ם־ק זאל אנה״בן שר״בן ״תש אזױ םאנעטיש װ־ ״אמכא״ דע־ט עס אויט ,װעלן אםך װעדטע־, א״גנטלעך םראזן גאנצע קאנען תנען כמו אינטעליגזמ־ן טעסטס?םראזן װי ״דאכצעכמיד״ ״א״ס־כװאס״ אאז״װ>. עס װעט או־שקופען, אז יעדער װעט ז־ך האנן אדעכט צ־ םיקסיק ת שש־אך לו־ט ז״נע גתיזן, און אזױ װי ת א־־סשש־אך צװישן םאלק ב״ט ז־ך בסדד, װעט מען מוזן כס־- ב״טן ד־ אדטא־ גראם־ע, און ת םדאגע װעט אלעמאל ז״ן; װען זאל םען שז־ן מאכן דעס ב״ט, א־ן װער זאל ז״ן דער ערשטעו־ צו באנ״ען דאס װא־ט? .־עםא־מ־ק אשםדאך אױ אװדאי אנ״ט־ק״ט, אבעד װ־ם־ל א־ז םאדט דעד שיעדר? אט ל״ען איך אסאװעט־שץ א־ט־קל און קוס צו צוס טאטעתשן װארט גװיעס״דעם, מי־ן איך טאקע, אז עס א־ז טאטעתש אדער לכל-הםזדת סי׳אװ־ש, װאס איז מ־ר :יט_ באקאנט. עדשס שםעטער מומ מ־ר אפא־1 אק: עס דאדף אװ־א״ ז״ן ג ב י ת ע ד ו ת. ת תם־סה אבער א־בעט אנ־עדש ב״ ת צװ״ בא- זונדעדע שדייבונגען. מען שטע־׳ט זיך אם אויף גא־ אנדעדע עלעמענטן. מילא, שוין מוחל די רעהעבראיזאצ־ע םון ת העב־עישע װעדטער, װאלמ מען אבער געגעבן אשטיקל רמז או־ת דעס אםשטאם. א־ן דער אמתן, מ־ינמ מען גאר, אז גװיעס״רעס האט גאד צו טאן מ־ט סודות אדער מיט יםותת. אוױעדנאך, אנששאט צו מאכן ת אויס- דתקן םשוטע־ר און קלערער, םא־שװעדט מען ת נאך םאק םאלק. ת ״תשע ארמאגראם־ע האט ז־ך אזוי שטא־ק געביטן םא־ ת לעצטע 15-ס״ יא־, אז עם אױ במעט :־ט צ־ דערקאנען ת אי־נע סון ת הויםט-טענות אנטקעגן ״תש אױ אלעמאל גע- װען, װאם עס איז ניט םאדאן קק א״נה״טלעכק״ט סיי אין דער גראמאט־ק ס״ א־ן א־־סל־יגן. סען האט אנגעװיזן, אז אין אמע- תקע שדייבט מען אנדעדש, א־ן שי־לן :אר אנדערש,- א,ין אז אם־לו אין אמעתקע גוםא געם־גט מען אבאזונדערע א־טאגראסיע א־ן םארש״ידענע צ־יטשתםטן. אין ת לעצטע יאק א־ז מען געקומען צו אששיקל םא־• שטענדעניש, און נאך ק״נמאל איז ניט געװען אזא אימםולס ב״ ״תשע שר״בעד <װאס ז״נען ניט געבונק צ־ ת טעכנ־ש״נ םאדעדונגען םון געוױסע צייטוטען> אםצוהיטן ת םאנעטישע בלליס, װאס ז״נען דעד יסוד םון דעו־ ״תשער ארטאגדאםיע. עס איז. מיר אם־לו געװען קשד״ װי אזו־ ת אוקרא־נער ש־די־- בער, װאם האבן אקורצן ל װי אין םילן <םיש>, און אלאנגן ־ װ־ אין םי<ה>לן <אװייטאג> - װי אזוי אט ת אוקרא־נער האבן געקאנט ב״ זיך םועלן תרכצוםיח ארעםארמע, װאס צע- מ־שיט תערע קלאנגען? אבער הםנים, אז דער ע־קר א־ז איצט צו ש־םאק אות־ות <בםרט נאך אק סאװעט-חסלאנד, װאו מען קאן דך ניט םאתינען דעם לוקםום םון שלאס-אותיײצ װאס האבן געהאט את־־ן אן עסמעטישן זינען, אויך א נו־ן, םץ אםסיכאלאגישן שטאנרש־נקט. אױף רעס סײך םון דעמאקדאט״ע צװישן ת אותױת ױאלט מען דאך באדארםם אין רוסיש און או- ק־איניש בראקיק דעם גאנצן :רוים-קורסיװ. װאס תנען עםעס יענע אותױה מער יחסנים םון ת ״תשע שלאס-אות־ות, <בםרט נאך, אז אין ת מאדעדניסטישע קתיזן האט מען טאקע אנגעד״־יבן ש־י־בן אםילו נעטען םון מענטשן מימ ת קל״נע אותױת?׳ מילא, מיד האבן זיך שוץ צשעװ״גט צו ת אלע ,־עםא־מעס װאס מען האט אויף אונז ארויםגעצװאונגען, הגם עס ז״נען נאך םא-אן גענוג װעדטער. װאם לאזן דך נא״ נ־ט א־ינב״סן, און װ־ אויף צו להכעיס דארף דאס ערשטע מבשול ז״ן טאקע דאם װארט י־דיש. לצים קאנק נאך טענהן, אז װאס איז דאם םא־ א ש־םראך, אז שוין ב״ם םאמע נאמק ש־ו דער שש־אך איז שיץ א ם־וגתא? נאר ק״ן אומגליק א־ז דא נ־מ. מיר װעלן באלד זק, אז מיר האבן דא צו טאן מיט לאקאלע טראתצ־עש דער אמעתקאנער ש־ד־יבער װעט דװקא שרייבן ״איתש״, װאס איז תכט זיך ״דישערעד וױ ״ײתש״ און עםעס אנטאםלעכער װי ת תיטש-םויל־שע סארמע. א־ן אוקראינע איז אויך ״איתש״ מעד םא־שש־ייט וד ״״דיש״.