Literarishe bleter · 1931-04-17 · 16 (17.4.1931) · p. Seite 292

ליטערארישע בלעםער נוע 16 (363) זײט 292 ׳* ב. ריװקין / ניסיארק דאדפן מיד פארלאזן ד■ צוויי=שפראכ־קייטי * נען םלאץ םאד אד-אדעריקאגישע טעאשערש, אי אמעױקאגישע פד״־וםש און ענלעכע א־נסטיפוציעש, דאס זדעלן דך לזאזן אױםשטעלו אזיף רער כאזע פין קאאפעראציע םון קולשורן. איך האנ רי װערטער ״קאאםעראציע פון קולטורן״ ניידן אונ־ טערנעשט,־אכן - אנטקעק אייעד יידישער קולטור־אװטאנאמיע, װאפ איד נעשמיצט אויף זעלכטטםארטײדיקוני קעגן דער פוײי־שער קולמור. איר זײט אװדא־ גערעכט. קענן דער אײננעפונדעװעטער און הערשעױש־אײםערזיכטיקער פו־לישעד קולטור דארף ױ ײדישע קול־ טור זיך פא־טײדיקן. ױ אםעריקאנער נימראנאלע קולטור איז אםשד ניט װײניקעד אײםעדזיכטיק, אכער דװקא דערםאר, װײל זי איז נאך נ־ט אײעעפונדעװעט, זײ זאנן אלײן, אז זײ האלטן ערשש א־ז אזיםשטעלן זײער קולטזד־כנין, דא־םן םיר פארלאננען אנלײכבא־ דעכטיקטן חלק אין דעם בנין. און אנשטאט ם־אטט־םשומעד זעלכםט־ םאדט״ױקזנג דא־ף אונזער םרינצים זײן קאאפעראציע. און עט לאזט זיך נ־כעד םזעלן כײ דער כעטע־ער אםעױקאנער אינטעלינענץ אהם־מה דערויף. והראיד״ מען האט געםועלט. דאם ם־אגראם ם־ן ״אל־אםעױקא״ איז אונטעחנעשױכן םון דער נאנצער םראנרעםי־ װעד אמ,עױקאנישער אינטעלינענין מיט דעם באױמטן אמעױקאנע־ ם־לאסאף דזשאן ױול בראש. מיט דער ודיטעדער כװנה דערבײ אז װען מיר װעלן האבן נעװאונען די פואנדעםיװע אדעױקאנער אינטעלינענץ פאר דעם םרנ׳ ציפ פון נלײככא־עכטיקוננ פון נאציאנאלע קולטוק - ױרך זײער שותפות מיט אונז אין אל־אמעריקאנישע קולטור־אונמעתעמונגען- װעט אונז ל״כטער זײן זיך צו דעדשלאנן צו דער אדער יענער םאימע םון קולטור־אװטאנאמיע. פאר אן אנהײכ װעט זק נענונ, אז ױ בילדונגם־קאמיטעט; םון ד־ שטעט און שטאטן, װעלכע םארװאלטן מיט הונדערט מיליא־ ניקע בױדזשעטן, זאלן געבן צזשטײער אזיף דער אויםהאלטוננ פזן ײױשע עלעמעגטאר־שולן, מיטלשולן און םעםינאדן. װען מיר װעלן האבן ױ נרויםע קעפ םון דער אמעױקאנער קול־ טור אויף אונזער זײט, װעלן ױ קלײז-קעםלױקע ״פאליטישנם״ זיך לײכטער בײגן. עב איז ױ אײנציקע סעי׳ה כון ױ אמעריקאנער ״םאליט־שנפ״, װאם זײערע קלײנע קעםלעך טינן זיך ל־־כט. דאכ איז דער פאליטישע־ אונטערשלאק םון דער ״אל־אמעױ־ קאניעער״ אידעע. עד יאן ״אל-אמעױקא״, אוז.א*צט צו דעם ענין, װאם איז אויך אײך אין פוילן נוגע. װען ױ אידעע איז דא צום ע,־שטן מאל ארויטנעזאנט געװאדז א־ן אונזעי םרעםע, האט זי ארויםגערזםן אנתיל כ״ ױ טוער םון אונזער ״ײױשער קולטזר־געזעלשאפט״. עכ איז זײ םאדנעק־מען וױ שמד און םארדאט, אז אםעריקע גײט האדעװען ענגליש אויםן חשכזן פון ײױש. מען האט םארזק אלע אנדעדע זאכן, און מען האט געזען נאר אײנם: ױ שאםער םין ײדישן װא־ט װעלן זיך אױםלעתען םיק מיט זײער םק אין ענגליש. דעד נאנצער שטרײט האט דך רעדוצירט צו דער עלעמענמא־ער םראנע סק צװײ-שםראכיקײם: עם איז אומ־ נארזירלעך און אומנאדמאל צו שאפן אין צװײ שםראבן. װק אײױ־ שער םאעט װעט זיך צװיננען אנצושרײבן אליד ניט אק זײן מוטער״ שםראך, װאם םאר א טעם װעט שויז אהבן זק פאעזיע!״. , י אזוי װי איר זײט בײם שיטרײט דעדבײ ניט געװען, דארף דער ענטפער זק קורץ: האט איר אפשר נעהערט און אפשד ניט װענן אן אידעע, װאם איז אױםגעקומען ב״ אונז אין אםעױקע אין װעלכע באטיטלט זיך ״אל אמעױקא״ י דעד שד־־כער םון ױ שורות איז אנונע־כדבר און א־ך װאלט אפשד באדארפט זיך באנוצז מיט דעד נעלעננהײט ױ אידעע דא כ־י־טדעך אתמצזױ־ק, אבער איך װעל עם נ־ט טאן. א־ך װעל די אידעע נא־ כא־יק אז־ף װיפיל זי האט אשייכות צז אן עני;, װאם א־ז נונע אז־ך א״ך, ״דישע ק־לטזר־טוער אין פױלן. מיר האבן דא אשא־ף פראבלעם: ױ ײױשע קולטזר האט ־א נ־ט קק נענוננױקע אז־ד־ענ•;. ױ אינטעל־נענץ - די ה״נטיקע און ק־נפט־קע - ד־ שטוד־רנױקע ױננט, װאס ױ פאלקפ-מאםע ט״ײט אונז. פאדײאזט צןלן ־ •; גדעםע־ע א־ן אלי אן קק א־נ־ אומגליק. א־ז אן :טעד־נעג־ן אן אוידיענץ אן אי: נתיעז• יז קק ק־ײטי־ :־ט נ, .ענץ י,? קולטװ־: זײ- ־ן ״דישעד מאפער פ: פא־ ױ ־ א פריאכדעש עש א־ו אויף נאנצע אויכ ניט העלפט, ,װעק נעשנ־טן אויף כותות דױמל. קולטור: כא׳ ״דישער טוער אין פא־ ױ א פדאבלעש עס אױ םילן ױ, אז ־ און מיטװירקער, מיטםילע: פון אעטעליגענטע ז״ערע הענט װעק אלץ געלײמטער. עם איז אפדאבלעם פאד ײדישע עלטעק, װעלכע םילן ״ױש אזן ־עק ז״ערע קינדער דערװײטערט םון זיך אץ ענגליש. אט דאם דר״פאכע פראכלעש פאדערט דריננענױקע לײזונג. און ױ ערשטע ם,־אבע צו דערנענטערן זיך צו דעד ל״זונג פון פדאכ- לעם אױ אזשודנאל א־ן ענגליש; פריער םון אלץ אן אמעױקאנער זשורנאל, װאם זאל נעל״ענט װעק. פון דער אמעריקאנער אינטע־ ל־גענץ און במילא שזין אז־ך םון דעד ײד־ש־אמעױקאנישער א־נ־ טעליגענץ. און אין ־ע־נעט זש־תא-1 זאל ױ ״ױשע קולט־ר - צוזאמען מיט ױ אנדערע םינא־יטעט־קולטוק, װאש צ״לן דך אין אמעױקע עטלעיע צענדליק - פ־ק איר װארט - םי־ תרך א־בעדזעצוננען םון ״ױש און סײ תרך ױרעקטע שאפיננק א־ן ענגל־ש. אז־: זתװתאל, ניו־בן ױ א־ניצ־אםאדט קאן גאר ניך דך אפרופן מ־ט אגרויםער פקלה אויף יעד —שער קולטור א־ן אװעקגעשטעלש םניט־אל־פניט דו גאנץ אמעױקע, װעטד־ ײדײשע קזלטזר־שאפונג אין ״דיש נעםק את־שעבן װעיק, װאש ואלן ײעקן רעםפעקט כײ דעד ארעױקאנער אינטעלינענץ. און אזיף איד קוקנ־ ױק, װעט ױ ײדיש־אמעתקאנע־ א־נטע־יײענץ דך או־םלעתען שעק ױאס ז־ האט נױנגגעשעצט, און זי װעט דך אומקעק צו דער שפדאך, װאס זי האט אי־עתדלאזט כ״ ױ ע״טעק אינדערהײם. דאס איז ױ כװנה פ־ן דעש ם־א־עקטידטן זשודנאל ״אל־אמע- קא״. און אױכ דער זשיתאל ,װעט האכן דורכגעבראגן ױ .זענט, ױאס צעשײק ױ פא־שײדענע נאציאנאלע קןלםוק, װעט ז־ך עפע־ * מיר ג-נן רן דעס *רםיקל סון נ. ריװקין, זזןם ניורירס ■ װײ• סןגדיקע סרןנלעם *ין *ונזער ״דישן קולםור־לענן, איננזנזן,?ן ק״נע סיניײם. נ. ריװקין, *ײנער םון די םיםםסע אוי )ןריגינעלםםע שריםסשסעלער אין *סעריקע, *יז נײ *ונז װײניק נ*ק*נם, *ין פיר זײנעו זײער גוםרידן םים ז״ן ערשסן *ויןסריס *ין זײ ,ליסערארישע נלעםער*. װעגן דער עגם-םראנע, מ*ס ער נ>• רירס, װעלן פױר נערן געםן *נדערע פ״נונגען םון ״דישע שריםישםעלער םון םוילן *ון עון *פעריקע װעגן דער םרוגע• יעו.