Literarishe bleter · 1931-04-17 · 16 (17.4.1931) · p. Seite 290

*״ט 290 ליטערארישע בלעטער נוט• 16 (363) ץנגל איז ױ?דלד שטא־ק געסעלן גערדען. איז א״נמאל א,; א פײט>ג האט דער טאטע גענוטען דין עלצשטן עלפיאױקן ץננל פאד א הענטל, איש אזדעקגעפירט צד דעם קאמאשן־שטעםעד א-ן איב דא־טן א־בעתעלאזט אײף צוױי טיט א האלג ־אד, עד זאל דך דא־טן אױסלערנען שטעפן אױף יענער מאשין מ־ט ױ צ,ד~ פלעשער אזן װערן א ליפג דאב עדשטע, דאט דאט ידנגל ד.אט אנגעד-״נן לעתען ־״ם שכעטער, איז געוזען וד אזױ צד שלעמן פאד דעד יאלענאסטע ד שװערע ל,״שן םון טארק, ודגן אירע הינדער, טראנן ,דאטע־ םון נודנען, קעק דאם הױז אין לױפן אינמיטן נאכט װכן דעט באלענאס, װאס האט דך ערגעץ ניי א פ,—נט םארשפ־לט א־ן קארט;. דעד נאלעבאפ האט אױך לינ געהאט צד לייענען ניכלעך. נ״ זיך אין הױז האט ע־ טאקע געהאט שטיין גאנצע שאםעט םיט ני־ כער. אדן אזױ האמ דך דאפ ץנגל אין ױ צודי אדן א האלי יאד אױםגעלערנט םון דין נאלעבאס דד״ זאכ;: שטעפן קאמאשן. לייענען ניכלעך אדן ױ מיאדבע טכע - שפ־לן א־ן קארטן. דעם אמה געזאגט, האט ז־ך דאס ץנגל דא־טן אדיסגעלערנט :אך צדױי זאכן־. - גננענען נרדיט נ״ דער באלענאסטע, װאס א־ז געװען א קאדגע, און םדן נאלענאס - ױידן א־ן גראמען. וד־ל װאכ• דער נאלענאס םלעגט נ־שט ר״דן, פלעגט עד עס תמיד מדזן זאגן אין גראמען. צוױקגערעדט דינען א״גנטלעך גראמען םאר דעם ילגגל ק״ן נ״ס נ־שט געװען. םון גראמען האט עד גע׳ װאוסט נאך םון דער ה״ם. װארעם ז״, מאמע האט אױך אמאל לב געהאט צו ר״דן אזעלכענע װערטלעך אין גראמען. אירע גרא- מען ױנען געװען איידעלער װי ד־ םדן ז״ן נאלענאמ םון דע־ מאמעם װערטלעך אין גראמען םלעגט מען לאכן א־ן אלע האבן ד טאקע לנ געהאט דערםאר. דעם נאלעבאב גראמען אבעד םלענן אפט באלייױקן, אויסמאטערן אדי דערעםן. דאם ילנגל האט דך אנעד םין ױן נאלענאס אםגעלערנט שטענדיק צו ױיק אץ נרא- מען. טיט ױ עלטערע נאלמעלאכעכ, מיה תד נאלענאסטע, ם־ט ױ ק־נדן-שוםטער, װאם םלעגן נרענגען שטעפן קאמאשן, מיט ױנע נר־דערלעך, מיט אלעמען, נאר נישט מיט ױן טאטן. טים דעד מאמען םלעגט טרעםן, אז ױ םלעגן אין א םרייער שעה זיך אנ׳ ה״נן איבערװאדסן טיט װערטלעך אין גראמען, אזױ אז דאם נאנצע שטינל םלעגט נךכן םון געלעכטער. אנער אנטקעגן דעד מאמען פלעגט דאס ילנגר בל״בן הינטערשטעליק װ״ל דעד מאםעם װערטלעך םלעגן דך גאר ק״נמאל נישט אויסשעםן. דערםאר אנע־ האט דך שו־ן דאם ײנגל אױסגעלעדנט צו פארשריינן אין גדאנע העפטן אלע ױנע אײגענע ג־אםען א״םגעל־גט אין לידער, אץ האט עס געהיט װי דץ אױג אין קמפ. אזױ האט געלענט דאם ילנגל ניז עם איז אלט געװא־ן םוםצן יא־. צו םוםצן יאד האט דאם ץנגל שדן געהאט דורכ- געלייענט א סך ניכלעך, ״דישע און װםישע. א באלמעלאכע איז ער געװען א גוטער, האט געשמט א־ן שטאט םא־ אן א״דעלן נחור, םאר א נױה און האט דך שױז געחברט מ־ט ױ געלעדנטע יוניעלייט םון שטאט. * * ♦ ד-אט נעט־אםן, אז ױן נאלײבאם מיט דעד באלענאםטע ױ־ נען איינמאל אין א נאכט אנטלאםן קיץ אמעױקע מיט נעלט, װאס ױ האנן םארכאפט אין שטאט. אדן ױ גאנצע שטעםער״ מיט ױ מאשינען און נלויע שילד ױנק גענליבן אויף הםקר. האט דאם אלץ אונזער ילנגלם טאטע איבעדנענומען און געוזאלמ. או ױן זון, ױן געראטן נתירל, זאל װערן א םאלנעד נאלעבא^ דאס בחדרל האט דשם געװאלט, נאד דער טאטע האט איס נע־ געבן פעםש, איז עד געװארן א באלענאס מיט מאשינען און מיט אז טאטע-מאםע ג״ען אװעק םדן שט־בל או־ף גאנצע טעג, שט אכטוננ דךנעד גיט ײ ױף ר ק־גױעדי אכטדנג א ,־דער-זשע ג־ט איז ־י ג־עסעױע נדנג גענעגן.; ־יף זיך אל־ין אב ־,אנן ױ א ױ ק־גדעד. ז אױף נאך-קל־ענערע, אדן ק״ן ינעדע א״ף ױ;, ױ קל־ז ױ קלענעדז אױף װאקםן גע׳ ז־ ז־נען גע נ־שט ג־עשא־ט. ־. חל־לד״ אױג האב ז״ י**ז ױ נעסט־ע ױנק געװ־ען ע קעםז־עך אדן ־עחאט גדט ענע, האנן ג ראצ אז ו״ ז״•; דעם אםר״ ארף אנעד זאגן י. מען ד ן**<י י-— .־ג✓ * ו * ן ו ו .; ־מט־פער־ אין ־בטאב. ױ גדעשמע ק־נדב־ב אד א״ך געװ־ען נען ,־י־סן עםל ז״ ם־ל דעד טיך. ג״ט טען , א־ז מיט מען שװימען, ***** א־נעד ױ צד הד־עטעדן ױ ד־ עדשטע •ת-ירי►-*** יי.י***ר• ז״ויזי <- ׳ < <ו , * ו-<ן א־ז קלע* אין שקציס, ג־נן געשלעגן םיט םארם־ק **• >•< *•• 2לױ זומער-לענ. א־ז ם־ל מ־ט ױ. דאב א־ז ױ שטאט; ד־עם. אזן :א5 יםן א״ז, ױ גל־טשעד אד ר <ו ׳*.*< ־״:ען ז״ װ־נט־ע,־צ״ב נעםבע םעטעד־שג״ער-טאבעד, ױ נדעםטע נלאטן נארג״אראפ־ פל־ע־ אױ־■ ־טל־טלעך, אדײר א־־ף שמ־קעד א״ז אנשטאט של־ט־ יױין* ד־סע נ־י: געװען א״ף פע־־. אז־• םא־ן ױ־טנױק א-ף פעדד װ־ ז״ - האט ק״ן שדם ־לנג־ אין שטאס נ־שט געקעגט. דאב האנן ױ געהאט צד םאר־ דאנקען ױעד ז״ד; די אשד, װאס א־ז געװען א םע־ד-הענדלער צד ױ אלע מעלדד״ ז״נען ד־ ק־נדעד נאך געװען גוטע דנ׳ געדס, ױ נעסטע מש־דױס ב־ ױ ־גזטאט-חזג־ם. ױנגען האנן ז״ זיך אד־סגעלעדנט נ״ זיך אין שט־נל, װ״ד ם־ן ז־נט ז״ האנן געדענקט, האמ דאס שט־בל געזדנגען. א־ן א שנ־ אדעד א װס־מ־כ, װען ױעד מאמע האט :א־ געקענט אן אױםגערדטע זיך אװעקזעצן אױף א שעד״ האט ד ז־ך נאלד פדנאנדעדגעז־נגען. דעד טאטע, װאם אל־ין האב ער דך געשעמט צד דנגען. םדענט דא לאזן אפן דאס סם־, װאם איד נעלעגן פאר א־ס א־־פן ט־ש, אנשפא־ן דע,־ױף ױן עלננד־גן, אדן דעס קאם אד־ף דעד האגס, אדן שמ״כדען א גליק- לעכעד אדן ־צדםרידענעד. אדן אז דעד טאטע האט נעשמייכלם, האנן דך ױ קינדעד דערם־לט פױי א־ן ג־ינג אדן װאדעם אץ דך נאלד אװעקגעלאזב ז־נגען א־נא״נעס מ־ם דע־ מאמען. ױ גאנצע גאס פלעגטן דעײאלט ק־מען צדלדיפן און ז־ך שטעלן הינ- טעד ז״־ער פענםםער. אדן אז דעד שנת איז אװ־עק, אדן ס־א־ז געקומען דעד שבת- צדגאכט, האבן :־ך צד ױ אין שטינל■ םא־קל־נן טדיגקען ט״ אלע גדטע ס־״נט דעס טאטנס: ױ שבנ־ם, קצביס, באל־עגאל־עזע פע־ד־ הענדל־עד און נעטלער. םלעגט מען דך זיצן נ״ס קאנעױקן סאמא־ װאד, טױנקען ט״ אדן דעדצ״לן ז־ך שדעקלעכע מעשױת םץ גזלנים, װעלף, מודס, מכשפ־ם, מבשם־ת א־ן יד״וםות. ױ קינדער פלעגן דצן מיב אםענע מייל־ער, א״נזאםן א־ן ז־ך ױ אלע שרעק- לעכע מעשידת, דעדב״ צ־טעק אדן דאך האנן א ורלדע הנאה א־ן נישט װ־עלן ג״ן שלאםן נ־ז שפעט אין דע־ נאנט א־״ן. * * אזױ האין געלעבט דעד ״ד מ־ט דער ײדענע, אדן אזױ ױ- נען געװאקסן ױע־ע קינדער. אדל אז ז״ער נת־ד, דאס עלטסטע ־;נגל ד־ערס, א־ז אלט געװארן עלף יאד. האנן טאטע-מאמע אנ- ג־עהדיכן מדאכםן װעגן א תכלית םאר ױנעטװעגן. דעד טאטע האס געװאלט נ־שט אנדערש, נאר אז ז״נע ק־נדעד זאלן .װערן באלמ־עלאב־עס. ״אין מלאכה א־ז ױ מול־נ״כה״, םלעגט עד זאג;, אין אזױ װ־ ער האט געװאלט, אזד א־ז געװען. א־נפיטן מאדק האט כעװאױנט א קאמאשן-שטעפע,־. װאס פאר ױן שטונ איז געהאנגען א גדױםע נלו־ע ש־לד מיט אגעמאלעבץ ס־ן א מא- שין, ״אס האט אזיסגעזען, וד צװ״ םלעשע.־. רעכטס א גהאנע פלא־ב אדן לינקס גאד א ױן םלעשל, אדן אױםן דינ־עם םלעשל א־ז ג־עװ־ע; אנגעסאן א קאמאש אן דילן א־ן אן אפצאסן. דעם