Literarishe bleter · 1931-04-01 · 14-15 (1.4.1931) · p. Seite 280

ליטערארישע בלעטער נוס. 15-14 (361) זייט אמאל אין איובל* האנדלט דא — געװאלט א־ו־םלא:; זײן פעפיםיםטישן קון אויף דער צוקונםט. מק טיז צוגעכן, אז דער דיכטער ד,אט דא גאנ־ן אײגנאד- ט־ק און אריגינעל נאדאנדלט ז״ן שטאף. אחו־ן דעם גאנצץ אינ׳ טערעסאנטן א ביפל־אויםטעדלישן א״נפאל, ז״נען שא,־אן אױך אײנצל־ נע זײער<עלמגענע ערטער, וױ, למשל, די סצענע, װאו די גאםן- םרוי דריקט אויס איר פדאטעםס קעגן דער ק־מענדיקער װעלש־מלחכד אלס םוטער מיט אברעםד קינד אױםן ארעס, און גאך א״נימע שטעלן, אינערדױפט אין םערטן אקט, ,װען דזשיקאנםאן װערט אדם. די נאגצע זאך אנער םראנט אין זיך וױיניק אינעדצײגוננס־ ק־אםט. אונטער אזא אומרעאלן םימנאלישן צ״כן שטײען אויך ךי ל־דער םון קאדיע מאלאדאװסקי. ״צודשן דימל אדן ערדי ״.5 .ס.5״ און אױך ״א מעשד מ־ט א נאליע״ נאװייזן א נײעם קעד אין איד שאםן. די דאזיקע שײנע לידער, - אגגעטדונקען מיט אן אינער- פערזענלעכן װײטאנ, םענטשלעכע יםוריס און פאדצװײםלונג, מיט דער א־עמקײט, נױט, אױםױכטסלאדקײט פון די ״דישע מאסן - האנן דך, כדי צו ,־אטעװק זײער פאעט־שן חן און נוד, א קער געטאןי צום םאנטאםט־שן, א־רדעאלן און צו אלעגא,־יע. זאנט דער ײד צוס טאפאל און צו דך: - דאכט זיך קײנעם נישט נארוינט, לײס נעם־רט םון ד.ײף צו דױף. נאר םון נלוט... נלוט א־ז דא אױף יעדנם קלײד, װעמען סיד.אט נאר עםעצנם א פרעד נאגל״ט. דאכט ז־ך ד־ שטימ־ננ ם־ן דעס דאז־קן צ־טאט װעט אדםקלעדן, פא־דאס די ױכטערין זאגט םדיער: מ״ן נוף, װאם א־ז א װא־טנױקע נעםט פא־ ם־־־ד א־ז איצט דארשטיק נאך שלאף און נאך ,־ו און נאך טױט. * אמד .־עאליםט־ש, נמעם נאטודאליםטיש איז דחל קארנם גרו־כע דעדצײלונג ״ע־ד״. די דערצײלוננ צ־־ננט דך אײם מימ איר ם״נער קאנסעקװענטער אנטװיקלונג. מיט איד :סדרױקער שט״געױנג. די פאדפאסעױן א־ז נ־שט ארײנגעפאלן אין דער נאנאלישעט םון א־- נערחזרן ־ענעס מ־ן דעטאליזם, מיט װעלכן ם׳ד.אמ אזוי שטארק מקנא געװען םוקסן, - דער דאז־קע־ אופן איז געװען אײנן נאד אים אלײן, און א־ז א־מפ־וכטנא־ אלס א םיםטעם. מיטוז צוגעבן, או נײ דעם שטאף, װאס ױ ױכטעױן באדאנדלט דא, האט ד ױ דאדקע ככנד גל־קלעך אויםנעםיטן. ױ העלדן םון רחל קארנם דערצ־ילונג דינען םד־מיטיװע מענטשן, װאם דער תוכן, דער עלעמענט םון ז״ער יש, דער סטימול ם־ן זײער לעבן איז ד ארגעט, ױ אומאו־ם־ הע־לעכע, לעננם-לאנגע שװערע או־נעט, בײ װעלכעד זײ לאק אויס דעם איבערםלום םון ױ כוחװצ װאם הױקט א־ן מאםערט זײער אומנאװאוסםדנ־קע אין אין נדונש אײנזאמע עקםיםטענץ. דעד דו־םט- העלד, מרדכי, איז א רױער, דארם־ער ליידנשאםטלעך-שװערער מענשש, עגאןסט־ש און אכזױותױק און טײלמאל נוט און צערטלעך, װי ױ םט־כיע און ױ נאטור. אױף דער גאנצעד דערצײלונג תט דעד טרדער םון אן אײנזאם םארװא־םן אומדײמלעך װינקל, םון מרױעױקזג עלנטע, םון לעבן נ־שט-דערטײלטע מענטשן, װאם דאנן נישש (א־.ב, וױ סרונ מענטשןז ױ שםדאך דך צוזאסענצודײדן. ױ גאנצע אקציע ם־רט תרך קליינע, טרױעדיקע געשעענישן, אױםגעד,אלםן און לא- גיש צום שו־עקלעך-אײגנאחטיקן טראגישן ם־ף. דאס דיגען נישט קיץ קאםריזע םענטשן, נישט ק״ן אומנעדעכטע, זײ זײנען אטעקטיװ- נאכן ע־שטן זאםלנוך ..אמאל א־ן א ־ונל״ האט דאס צװ״טע נוך םון דעד גתפע גע־אזט דאדטן אויף זיך א־נעד א־אר. משמעות, אז ױ דאז־קע ױ־נע נעלעטדיסט־שע או־סגאנע, ױאם נאמיט זיך מים אלע :וחות צו שט־ין או־ף דער דויך פון עדנסם א־ן פאר- אנטװארטדענקײט ם־ן ־אדט, קאםט ױ מחנ־ים און רעדאיטאדן גענוג אנשטדענגונג. נ״ דעם גת־סן מאנגל אץ אן עװנםםן ײױשן זשװדנא־ װאו דער נעלעטױםט א־ן עםע־םט זאל קאנען אפדדוקן;״נס א ג,־עסע,־ע זאך (אן פארזעצונגעןז, א־ז עס נעתס א ז״עװ - פאדדינםטפולע־ או־םטו. אין דעס צװזא- טענשטעל פון ױ נאטײליקטע פעלן אײגיקע נעמען פון דעם ערשמן נומעװ, א.ץ עם ױנען צוגעקוםען עטלעכע םרישע, צױשץ זײ או־ך *. י. טתנק מ־ט א גדױפער עסײ ״ײױשיזם און ײױשע געש״כטע״. דגם או־ננאױף פ־אקלאמ־דט נ־שט ױ דאז־קע גתפע קײן שום ל־טע־אר־שע ױכטונג, װעט דך אנע־ פא־ן אױםמע־ק- ־אמען לײענעד את־םװ״־ן, אז ״אמאל א־ן א ־,־נל׳ פאדפאלגט דאך .א געװ־םע לינ־ע, און, אחדץ אײנעד אדער צװ״ פון ױ אנט״ל- נעמער, פאדמאגן זײ אלע א געװ־סע װנענ־ש ם־ן נײע םארםען, אן אומצ־ם־־דנק״ט א־ן מ־אום-געװאדנקײט צו ג״ן או־ף ױ אלטע א־־סעטױנטענע װעגן. אט דעד דאזיקעװ נאדאקטע־-שטױך איז נולטעװ אץ צױיטן:ומע.־. װא־ סא־ז :־שםא אזא גת־םע מ־־׳יע-דעװצ־יל־נג פון ־דושע פע,־־8־:, װאס דאל, װ־ א־ן ־ע־שטן :ומעד, אנװאדפן אױםן ניכל תם רעא־ ל־םט־שן, גתי-פא־נ־קן, א־נױםעדענטן טא;. ױ :,־עםשע זאך לױטן פא־נעם א־ן דעם צזײטן ״אמאל א־ן א ־וכל״, - אדדן צ־יטלנם .,־־ש־־קאנ ־זש״יקאנסאן״, - גיט צו דעד גאנצער זאמלזנג דעט :א־אקטעד פ־ן עקספעױמענש, םון אמ־ן ש־װעדעד מרד-שת־רדױרעד א־עגאד־ע - דגם ד־ שאפ־נג נוםא א־ז ג־אד, .ױ א גדאטעםק נא- דאנדלט :עװאדן ־ורק מחנד :־שט מ־ט ם־לעװ ק־נםםלעױשעד עדנםטק״ט. אדק צײטלין, דער תםיד שװע־עד ם־מנא- ליסט, װאס א־ז תם־ד אנגעלאדן מ־ש קבלדשן פאטאס — דאט זיך ־אס מאל ״א־־סגעטאן ־־ תפ־לץ און אנגעטאן ױ נ־־לן״ א־ן ז־ך פא־נ־מען צ־ ש־אפן א זאך, װאם זאל. אמת. נ־שט פאו־ראטן דעם מחנד ־אץ;״ן א־מ־עאלן, ם־םנאל־שן שט״נער, אנעד זאל פןג־ט נ־ש־ט פא־מאגן ־ענעס עדנסט, ,זאם א־ז נא־אקטעױםטיש םאר אלע זײנע שאפ־נגען. דעדצ״לן ױ אקצ־ע פון ״־זשײקאנ דזש־קאנסאן״ איז נ־שט :י־גױק. עם א־ז א מ־ן ד־אמאט־ש-םא־קאםטישע אלעגארע, א מעש־דלע, ג־נער א םשל, װאם ד־־נט דך אן אױף א ש״ף א־נמ־טן דעס אטלאנט־ק דעדג־־נט דעס מיטל-פונקש אין דעװ טי- פעג־ש םון אקעאן נ״ ױ װאםע״׳ג״סטעד און ענױקט דך - אין ג״עם :אך-מלחמדױקן גן-עדן. ױ צײט, װען דאם אלץ קומט פאד, ד־־נט דך אן פארן אױםנרוך פון דעד ק־מענױקעד זעלט-םלדמד״ און עגד־קט דך :אך א־ר, נעת א״ף דער װעלט בלײנט נ־שט א־- נע־ ק״ן א־־ן מענטש, און ױ נא־אטונג פץ ױ מלאנ־ם ־ ױ נעג- קען טםדמא נאכן םענטשן, ,זאם דאט ױ אױםגעטדאנט - נא- של־םט אדו־םצ־זדען דזש־יקאנ דזש״קאננאנק ט־ט זײן ־עו־מױנקען וױיב םון דעד ־פ-ט־פעניש און אױםשטעלן פון ז״ אנ״עם טענטשץ- מ־ן, ,זאט דא־ף, א־־ש נ־שט ז״ן כעסע־ ,־ױ דעױ עדשטער, װײל נאט זאגט ז־ך ש־־ן א־נגאנצן אפ צו שאפן א :ײעם םענטשן. שױן לו־ט דער דאז־קעד ק־דץ־א־נער־״עגענעגע־ פאכולע קען מען דער- קענען, אז א. צ״טלץ דאט דא אין א ל־־כטע־ אידןןג־ש־עד ם$רם - װאס א־ז תרכאו־ם גישט צוגעםאםט צום םראבלעם, װאפ ער בא- * *ץ 9 ױכל״. ז*מינוך 2, 1931, סןזילאג ודאיסע״װילנן, 210 זײסן.