Literarishe bleter · 1931-04-01 · 14-15 (1.4.1931) · p. Seite 277

זײמ 277 ליםערארישע בלעדער נומ. 15-14 (061 ־ײ ־אנאם טורקאוו / ווארשע וועד איז שולדיק^ (צום אונטערגאנג פון רעפרעזענטאנץ ־ כעאטער אין װארשע> װעלכן מען רא־ף נאך אלץ ,י׳־יק םיט זיין ל־םרן און;ע:; אים א רעםערט־א־, ראט איז צתעםאטט צו דין;עיטטאע. כע־עבוז װעלן אױך זיין ד, װאט זז<ן, אז זאו־טע האט אן עולט, װאט;אדט נאך אנעטע־ער טעאטעד״שיעטע, נאך א יעשער*־,־, קולטורעלער אויפ-און׳אויטםיתנג,;אך אע־ייטן כ-א־נע־ם, ,דאט זאל נ־שט הינטע־שטעליק זײן םונם נ־שט׳ײדישן טעאטער. זײנען דאך נײדע צדדים;ע־עכט. זײנען זײ איער נלינר און נלאנדזשען נײדע.;ײען כײדע אדאם םינם דיבטיקן װע;. אטעות האנן די װאם םײנען, אז םאלקס-טעאטעד טוז ױן דג־כנעפלאבטן מיט א״הײזל״ און מיט א,.גכב״, מ־ט א .זונה״ און מיט אשיף קײן ״אוכענשינע״; מיט;עםעםע־טע און נעזאלצענע װיצן, מיט קללות און יללות. אטעות האנן די, װאם מ״נק, אז ראס נעסיע־ע טעאטער מוז דורבאויס גײן אויף רי ״װעי-ן״ םון ״הנימת״ און ג־אנאװםקין. נײז־ע צדדים פעלט א״ן קלײניקײט: געס־ל סון מאש און כא׳ צװנג. און טאקע, קןדם׳יל - כאצלינג. געװען אין װארשע אטעאטער. אנעםעד טעאטיער. אויםנע׳ קומען םיפ דער מיטהילף םון רער טעאטער־נעזעי׳ימאסט. עס האט דודבגעמאכם סאדטײדיענע כילי״ולים.;עװען םאריט״רענע צ״טן; ־.*׳ טע און שלעבטע. געװען;וטע א״סםיריננע;, - ערו.ער< או־ם׳ שירונגען. אינעתעלענט אקריזים. - צורק;עראטעװעט געװארן. נא׳ קומען אײנע םק ר שענםטע טעאטער׳גענײרעם אין װא־שע. א;רויםער אויםטונ מענלעך, אז װען ראם טעאטער װאלט נישט :עטראנן רדן;עזעלשאסטלעבן בא־אקטער <באטש םיאיז נישט נעװען :עזעל־ שאפטלעך אינם רכטיקן זין םין װארט>, װאלמ סען נישט נאקו׳ מען אזא טעאטעד; װאלט מען נ־שט;עקאנט געני אזעלכע או־ם־ םירונגען. אדאנק דער טעאטע־׳געזע־יזזאב-ט א־ז ארם רעם טעאטער געשאםן געװא־ן אװא־עמע םביכד״ אנעװיםע באצלינ;. ר נאצלינ; איז אנער געװק אן אויםערלעבע. האט עם ײאנ־. נ״נזט געריעחט. עפ האט געםעלט דער אינע־לעבער נ־ען, ר אינע־לעבע התלהנות. דאם האט זיך אפגערםן אויף ר מ־טגלידעד פון דער טעא־ טער׳געזעלשאםט. זײנען זײ געװא־ן םאפ־װ. האט עם אוישגענוצט ר ױרעקציע םונם טעאטער און צ־רק עם ארגקנענעבן םאר א םו־לישער טרוםע. װאם עם האמ געכראבט צ־ דער םאסיװקײט פון דעד טע׳ אמער־געזעלשאםט ז נרײטער ארויסזאנן זיך װעגן רעם װא־*טן;עקאנם ד־, װאם זײנק נענטעד געשטאנען צו דער א־נעט ־ארום רעם טעאטער. מען װארםט םאד - צװישן אנדעק - אז עם װאלט ניט גע- װען ק״ן קךיזים אינס ײדישן טעאטער, װק נראש םון טעאמער װאלמן געשטאנק טעאטער-מענטשן אלא ארנאלד שיםמאן *. װק װען סיװאלט געװק דא־ט ארכטונג, אלינ־ע, װאלט נישט גע־ געקומען צו קײן קאטאסטראסע. און אזױ חזחט עם זיך אינער יאד־אױס, יאר־אײן. איך - םון מ־ין זײט - נין מםוםק, צי ארנאלד שיםמאן, צי גאר אםילו אםאקס ר־נהארדט װאלטן עםעם;עקאנט אויםטאן דירעקס*ר •ון .סמסער •*לםקי׳■ דאפ ײדישע רעםרעזענטאנץ-טעאטער, - דאם נעםערע ײרשע טעאטער אין װארשע, א־ז םאדםאבט;עװארן. איבער דעם גוססרקן קערםער םונם טעאטער האנן זיך;לײך נאװיזן שװארצע קראען, װעלנע קארקען זײע,־ע קראען׳שםרנן. עם קורט אויך םאד אמתלוקת נײם םרשן קנר: װער א־ז שולדיק אין דעס טעאטע־ס אונטע,־גאנג? אײן צד װאדםט ױ שולד אויםן אנדעק. װעד איז אל־ן נישט שולדיק? - ױ טעאטער<עזעלשאב׳ט, דער ארטיסמן׳פאראיץ, רי אחטיםטן, ר ררעקטארן, רעד עולם, ױ צי־ט און...- מאדנע מענטשץ זײנק מיר. םים אײן האנט בויען מיר און מיט דער אנדעדעד צעשטעק מיד. דאש, װאם םיר יויען, צעשטעק מיר אלײן, און דאם װאם מי־ צעשטערן, - װארםן מיר ארויף רי בװלד אויפן צװײטן צד. און קײן שום רבי׳געלט, קיין שום אגלעדעניש העלםט נישט. מען איז שטענרק אומצום,־יק. שטענױה ירתז. נרוגז אױף אלין און אױף אלעמען. נרגז אויף זיך אליין. * * * דאס ײרשע טעאטער װערט נאהאנדלט, װי אהםקר׳זאך, זד א״טםזרי. נײם לענן דערגײט מק עם ר יאר;. שטארנט עס, בא־ װײנט מען עם אםילו נישט,;אד געזעגנט עם םיט א ״נרך שםטרנוי־. און װען מען שט״ט אםילו א״ף זײן םרישן קב־, װע,רט םאר אים אויך נישט;עפונק קק שום זכות, קײן שום גוט װאדמ. געװען, ,װי נ־שט געװען, :עשטארנן - װ• איננאנצן נישט נעלעבט. בלויז חם־ונות געהאט. ״ראם״ האט נ־שט יעטויגט. ״יענ־ן״ האט נישש געמויגט און-װאם׳זשע װאלט ־א געטױגט?- ױ םראגע איז נײ אונז נ־שט קײן נײע. שטענרק אלט׳נ״. ה״נט - געװען. מא־גן - נישטא. נישקשד״ םיװעט װידעד דק- לאמיר זיך טױיםשן. מיר װע־ין װירער שאםן אנעםער טעאטער. מיר ,װעלן עם, מיטן זעלניקן נוםדג װירער נאגראבן. _ ־ — * ־ * * װארשע, ױ גריםע ײדישע װארשע פארמאנט אםנים נישט ק״ן צזשויער םא־ אן ערנסטן טעאטער. דער בעסמער סימן: םא־אן ם־ר נ־שט׳ק־נםטלערישע טעאטעדם, און זײ האנן יא אן עילם <אט־ אט האבן מיד שוין אםינםטן>, זײ םראסםערק יא — אזױ װעלן מםתמא זאגן ר. װאם האלטן, אז םיאיז •נישט װיכטיק װאס מען שםילט, נאד... אבי ײדיש טעאטער שםילט מק... דער צװײטער צד װעט ענטםעק: ־ארשע, ר גרױשע ײרשע װאדשע דארף האנן אטט ײרש טעאטעד;;א־ אגוט ־רש טעא־ טער. אײױש טעאטער, װאם זאל זיך קאנען םארםעסמן מ־טן נישמ׳ײדישן. נאד אזא טעאטער קאן האנן אקױם, נאר אזא טעא׳ מער קאן האנן עקםיםטענץ־באדעבטיק־ע. איינ אנרע,־ש-דא־ק םיר אישאנצן נישט האנן ל,ק ײרש טעאטער. האנן מ־ד נענוג פדעמ־ דע טעאטערס. און בײדע צדדים װעלן זק גערעבט. און נ״ז־ע צדדים װעלן?[ אוםנערעבט. גערעכט װעלן זײ זײן מיט דעם, אז אין װאדשע א־ז או־ך יא אן עולם אסרימיט־װער, אן ״עמך״׳עולם, װאס איז נאך נ־שט דערװאקםן צו קײן איבעדדורכשניטלעבן מעאטער,• אן עולם, צו