Literarishe bleter · 1931-04-01 · 14-15 (1.4.1931) · p. Seite 276

ליטערארישע בלעטער נום. 15-14 (361) זײט 276 ארומנעםק מיט אס״ער - און טאקע באלד סון ערשטן טאג אן - די נאסעלקערטע הױפטשטעט, זי װעט םארסמען ם*ט גאז די אמ- דוסמריע-קריױן, זיי װעלן סארניםן מיט א םלאמענדיקער לאװע נישט רךן פעסטונגק, נאד נאסן, הייזעד, װארשטאטן. לאבאו־־אטאריעע האגנארן, שפײבלעדס. די נועלענראנ-׳ען סון מלחמה-פלא׳ן װעא ברעננק ידיקת נישט װענן נעםאגנענע;ענעראלן און דערא־ע״מע פענער (װאדעס װאס םאר אװערט האט דא אםאן מיט אנענעראר?>, נאר װעגן טױזנטער אױםנעהרגעטע אינזשיניערן, װענן פאדניכטעטע דינאםא-מאשינען און סארנרענטע םאבריקם-נעב״דעם... שדײבנדיק זינט יארן װענן די פארשריטן סון דער עקזאקפער װיםנשאםט, האב איך קײנטאל נישט נעקאנט אײנשטיםען אוית דעד םא־קערטער זײמ םון מעדאל, אױף דער דעמאנישער, גיהנימדיקער, צעשטעדערישער, שענדלעכער ראל ס־ן דער טעכניק. ם׳איז נישמא דערויף קײן ש. ס עצזע דער עקל און די קללה האט זיך נאך גע- פ.ינק אינם עמבריאן. די ערשמע דערםינתנגען - דאס שטײנערנע העקד - האט פונקט אװי געקאנט דינען צום צעהאקן קאקאם-ניס וױ צום צעהאקן קעפ און צו צעביעכן בײנער. חוץ דעם אבער האט דער געניאל׳ער אלםרעד נאבעל, דער דערפינדער םון דינאמיט און שעםער םונם שלום-םרױ, כענלויבמ, אז ז״ן דונעדדיקע סובםבאנץ װעט םאכן א םוף צו אלע מלתם־ח, װײל זי װעט באװײזן דעם יטרעקלעכן, נחיליקן אבסורד סון דער כלחמר,. דערלײדיקן גרענעץ-שטדײטן מימ געװער האט מען נעקאנט אין דעד צי־ט, װען דער ביבלישעד חד האט כון א שטײן-שלײדער נעשאסן צו גליתן, נישט אין דער תקופה סון טעלעמעכאניק אעראפלאגע;. עקראזיט. אלפרעד נאבעל איז נערעכט נעװעזן. אויב נישט מיר, װעלן אונזערע קינדער, אויף זיכער שוין װארסן אין םײער ארײן ח ל־ננ- טיקע ביכער םאר ױננט און זיך אויסזוכן אנדערע העלדן. דער ״בראװער העלד״ װעט פארשװינק, ס׳װעט בלרו בלײבן זיין קארנאװאל-קאסטײם. ^ןווחוווווװווווווווווווווווווווווווווווווווווווווווווונווווווווווווווומווווווווווווווופווווומוווווווווווווווןןצ | רוילנער פ$רל$ג פדן 3. קלעצקיז | | א כ ס ו ג ב 1 | צ.ש.א., צ.ב.ק., גימנאזיעס. שולןז 1 1 עס איז ארויס סון דרוק § § ן־משה םטאװסקים װערק 1 ןשטומע פריינט] | וױכסיקער לײען-שסאף און לערנםאטעריאל פאר קינדער: 1 | א י נ ה א ל ם: איך און םײן קאץ— א בהםןן— | § די געלע הון. — לבן הארפי. — א מעשה מים | § א חויר.—ױאל און ציפע—װארקא—אץ האלץ־ § § הויף. _ ר׳ זיסעלע. — נישט אנגעצויגן. — דער | § נשרף. — סשודע גנב• 1 § 250 זייטן פדייז 6-40 1 עס דרוקס זיך דער בסער באנד 1 | געקליבענע ו וערק - נזןװעלן. | 1 .23 וז1׳\\316א ,3׳\\$23ז3^\ ,''ז116סז{8״ .12)61ק5 תוווווווווווזחווווווווווווווווווווווווווווווװוווווווווווווווווווווווווווווווווווווווווסווװוווווו*ווטװווווזי ריעם, זײ האבן צונענעבן אנײ קאשיםל צו דער אזו״-נעחפענעד מעלעםעבאניק זײ בױען נעהארכזאמע און פלינקע אעראפלאנען אן פ־לאטן, םון אװײטן חסטאנס פיק זײ אן סימ שיםן, אױף װעלכע סאיז לגםרי נישטא קיץ מאנשאפט. אין דער טיססטעד נעהײםעניש דארשײנלעך האט פען שוין געשאפן עסקאדרעס או־טאמאטישע אע.־אםלאנק, םעכאנישע טאנקעס, װאס װעק פון אםארבארגן אדט אנגעםירט חרך ראחא-בװאליעם, מיהאט שוץ אױעעקלערט ׳בשה- טא־פעדן, באמבעס-באלאנק. װאנדעתחקע םינעס. דער םענטש פאר- שווינדט, ח א־מ״ פון םעכאנישע זעלנער םאדשידט,;אלנחק דאס פנ־ם םין תר ערד, װי אנחיליקע סריזירעחשע םאש־נקע. ־י סראנט-ליניע װערמ םאדװאנדלט אין אליניע פון װאנדעתחקע װאול- קאנען, װאס ברעכן אויס מיט ה״סער לאװע, מיט א״זן א,־ן ניפט־קע נאזן. מיד באשעפפיקן שוין איצט אין דעד אינחסמחע דד״ה־נ־ערם מ־ליאן מעכאנישע פעדד, ח דאזיקע עיםעד װאקסט פץ טאו. צז מאנ, װע.־עז חזיק... און װי אזױ זאל דך ז״ אנמקעגנשטעלן קמיטשיץ טימ ז״ן שװערד אױפן בולאנעד ינײסנעדארמן םע־דל? מיר לאכן פין דא: קיכאטן, װ״ל ער האט געקעמפט מיט װינממילן. װי אזױ קאנען םיר דך םארשטעלן אקאמף מיט טיליאנק מעכאנ־שע פערד, ט־ט מצשאםטםלאזע םאנקעפ םיט :עשפענסםיקע אעראפלאנען. מ־מ תױפן אן מאטראסן? שוין אין אנפאננ םון דער םארגאננענער ,דעלט״מלחמה האבן קחסם װארשמאטן צוזאמען מיט ח ״גראבע בערטעס״ אױך אחיס״ געשיקפ אױף ח פ־אנצויזישע נרענעצן אחברד. אינזשיניערן םון ח פחװ-װאדשמאםן. ז״ ז״נק נקאננק אין ײעד ..שלאכט״ גלײך פון צ״כן-ברעט מיטן בלייםעדעד, צירקל און לאגאחטמען-םאבעלע א־ז טאש. מען קאן נישט ח ה״נטיקע, מאדערנע טעכנישע םכשיחס- הגש דאס חנען האדסאטן און דויביצן - אנטרױק דעם ערשטן בעסמן גענעראל. ״קוח יעמוו״ - װי עם זאגט דער אלטער אינ- װאליד אין ״םלאצוװקא״ •. אין דער עפא־ע םון טעלעװאקסן, עלעקטחשע כװאליעם, קא- טאחשע דעדי םה אטעבניקער םירן ח דאזיקע עקלהאםטע אונ- טעתעטונג. ער האט געשאםן ח א־מ״ען םון מעכאנישע מענמשן, םאלקן און אםטיילונגען םון אײטאטאטן, טאבונען ־אמ־-םעד־- רוז ער טיט זײ אנטירן. ח םאדביקע מונחרן ז״נק אן אנאבראניזם, דאס סושכחרן איז אן אנאבדאניזם, ״נאפאלעאן״ איז אםיעלעבט, און סען דארף א־ם אדײנשמעלן אין אמוזײ. װק מאשינען װעלן אויף ח םראנט-ליניעס נחנטלעך פאר״ ענדערן ח געאנראפיע סון לענדער, װק דערםער און שטעט װעלן אנה״בן אויטאמאטיש צו פאדשוױנדן אונטעד דעם ״אײזעתעם טחט״ - װאם װעלן דעמאלמ טאן ח ״פ־םירע חברה״, װאס װעלן זײ;אך אױסטראכטן? חערע ארטיקלען ליען איך נישט, אבער איך ד,אב דעס אײנדרוק או ז״ ז״נק שוץ אויפן ״חכטיהן״ װעג. וי האבן. זעט אויס, נעלײגט אכט אויף דעס אויסםיקן ויך םון קינםט- לעכע זעלנער, אןיף ח פאבריקן, װאדשטאטן. זײ װילן אדסרו־כעק ח נעסטן, אד-לאפ מאן אוי? דעס עעגטער םון דעױ אינדוסמחע. זײ האבן אב;אך :עמאן מי׳ט דער האנט אויפן םראנט, שלאכה, ״הערלעך״ מלחםהלע, םטראטעגיע, ח האבן דערםונק נײע םלי- אפאראטן, באלאנען, לוסט-טאדפעדן און זײ װעלן אטאקיק שטעט, פאבחקן. נחבנס, זײ װעלן באװארםן טים באםבעם ח ארבעטער אין נרױע בלוזעמ ח בעת-ארבעטער, ח באן״סטאצ־עמ עלעקטחשע צענטראלעס. דער צױױלער ,דעש לק אױסנעשטעלט אױף א דונדערט- פאכיק נרעסערער געםאר, וױ דער זעלנער אץ פונחר. ח םדחםה װעט דך נ־שט פארהאלטן בײ ח נרענעצן םק דער טלוכד״ נאר זי װעט רעד• ס װעױק סון ״ןלעסלןיי *יוס,