Literarishe bleter · 1931-04-01 · 14-15 (1.4.1931) · p. Seite 271

ליטערארישע ילעטער ני-. 15-14 (361) ־* — זײט 271־^■ דעױ אלטער היים אדך געוזען ״גוטי' אנצולעמען צו םענטעזן. אבעד דא איז :אך ערגע־ דא קומט מען :־שט צו מענםעון, :אר צו ״טאםיעדאדן״ סאראייגק), א־ן ״םא־יעדאק״ ז״:ען :אך ע,־גער, וד מעגטשן. מען קומט בעטן הילף מאנטא:, זאגג/ מע;, אז דער ״זיץ״ איז מיטװאך און דערוױיל גייט אז־ם די;שמדע א־דעד עם דךםט די נחמה... אײ, א־ אין בעגטשן .יואלט מען געדארםט אד••:- שטעלן ״ואל תביאגו לידי ״סאםיעדאדן״... װאו-זשע האלט איך? ־א... צוליב םרגםד. סלעג איך ג״ן פא־לךיםן ז־פלעך און ־אדן א־ן די ט־״םענע ה״זלעך, רחמנא׳לצלן, ״דישע טעבטער בעװגוד״־נו הרבים... ד.אב א־ך דארטן געטדאסן אלטע ״דענעם, װאם ב״ או;ז װאלטן ז״ שדין לאנג געװען םירזאגעױנם, אדער ז־ װאלטן געקנאקט באניקעדן אױף ו״ םר־זבעם א־ן געם־רט םליאטקעם, און דא, רחנעא- ל־צלן... זאגסטו, אז מיינע טעבטער להבז״ל;״נק אפגעהיט״... און שלמ־ן האט גענומען ארםברייען, אז אין אדגענט־נע װאלט מען באדא־םט א״נםיק, אז יעדע נאצ״ע זאל דך האבן א־דע גאםן. ״אויף לאװאזשע גאם ,װא־־נען ״ק, ואלן ז״ דך װאו־נען, און זאלן דך די איטאליענעד נעמען טוקומאן. ״דן האבן אנדעדע פנהגים און אנדעדיע מאבלים און אםילו איו־עדע ריחות. א ״דן װ״זט ז־ך א״ם, אז אן איטאליענע־ האט א שלעבטן ר*ז/ און דעם איטאל־ענע־ װייזט דך א״נ/ סארקע־ט; הוםט דעד ״ד דעם א־טאליענעד ״לאקש״, און דעד איטאליענער דעם ״ק - יאך עדגער. א מ״ן ־א־ז דאך גל־י- בער, ור אבדהם אבינו מיט לוטן: ג״ דו רעבטם און א־ך לינקם, אדער סארקערט״. חיים האט אבער געדאלט;, אז ארגענט־נע איז א םרייע מדינד, און יעדער מעג ז־ך װאוינען, װאו ער װ־ל. ער א־ז א םאר מאל אימם־םטן געגאנגען צו ״צ־צעל־םטן״ העק, װאם ז״ ר״ו־ן, האמ ע־ א״נמאל עםעם געהערט םוז א ״נגל א קלוג װאדט: ״א־גענטינע האט םען באדאדםט באשאסן, בבד־ מ זאל זען, או אלע מענטשן ױינען נל־יך. װאו דען, אז נישט א־ן אתענטינע חעלן ״ק וען, אז אימאל־ענער און אםילו נעגע־ם ז״נען או־ך מענטשן?״ און שלמון האט דך געצופט די װאנצעם: ״אט, אט... דאם טױג :ישט. ציצעליםטן מהיכי-תיתא, א־ך האלט א־יך םון ז״, םאדן ארבעטער, םארן ארעמאן, אבעד ״ד א־ז דיד ״ד, א־טאליענעד - איטאליענער, און גאט-ב־דך-דוא — גאט-בדו־-הוא? װאם ד.אבן ל״ צום ״דן, צום איטאלענער, צום נעגער און צו גאט ברוך־הו־א-״ (ם ו ף ק ו ם סו?ן״י ▼ 12"י £| *ןןיטןגנ 1? 1 14 י8רג*נג קינדער־זשורנאל רעדאקסאר ש. נ י ג ע ר דער קינדער־זשורגאל דעױש-נס שוין דןם!װעלםםע י*ר, מים דער נןענםער פיסװירקונג םון די נשקיונסםםע ײדישע שריינער, םןעסן, פוזיקער *ון מסלעי. דער קינדער-זשורנאל פערסזגט פשרשײדענע שטענדיקע ןםםײלוננען, װי דערנ״לונגען, םיעםן, לירער, נײם פון דעי װעלם. ליוער םיט נןןםן. < גונגע זײס םים םןןרשײדענע שםילערײען >. <נד• ועד קינדער־זשורנ*ל גיט *רעמיעס, װערספולע ניכעי, די װסס םרעפן רי שםילערײען• דער קינדעריזשורנאל דערשײנט זײער רעגלםעם-ק. םד״ז 2 דאלאר א יאר. שולן קדינן ראבאט. זיך װענדן צוז מ£סאו)ו 1)חסנ>5€ 133 .¥ .א ,>1מ¥0 םםר?״ און עד האט דך דװקא געשטוםט צו ז״,;עעגםסעדט מיט נאױשע חכטות און געסילט א ודיטאג נ״ם הארצן. און טאקע דעמאלט האט אים אנגעה״בן לויסן דער קאש. עד ד.אמ אלעמען געויקזלט װייזן, װי טייעד סעפעד איז. טאקע דע- מאלט האט ער זיך אונטערגעהאקט די װאנצעם און דאם םא־- וױינטע סנים דינם האט געקראנן א לאכנױקן אד־םזען. ער האט נעהאלטן אין איין ױיסן ױ אױגן און די דיסן א״ף א־ד־ף און;עױארן גא־ אן אנדער שלםו;, ער האט ױ קרוכים סון װ״כס צד געהאלטן אין איין גענן צו םאדשט״ן, װי אזױ מיקאן װעק א נגיד אין א״ן שמע-ישדאל. מידארף נ>8־ דערצד האכן א םא־ הונדערם רונל. אבער ױ שװאנערם ז״נע, װאם ז״נען אלע גע׳ װען געזונטע םטאליארעס מיט רוימע נעדד און האבן געד.אט א םך קינדעד, האבן אים געדאגט: ״מילא, אז ת דערצ״לםט א־נז םון גאט ברוך-הוא און םון דין ה״ליקן תוםש און םון ק־נן- מנחד,-סידור און ױ אנדעדע זאבן דארט, מוזן םיר ױד גלדנן, ם־ר דינק דארט שטומסיק אבער געלט, ברודערצױ, דאם -;ישט. געלט װ״סן טדר, װי אזוי מק מאבט: מיטן שװ״ס און מ־טן בלוט. 1איידער צו געק דארט אױף ד״גע געשעסטן, איז ״ןוין בעםער ק״םן ארםשט״ער סאר א טאבטער״. נאר א״נער םון ױ שװזגערם האט דך צוגעקלעסט צו של־ מונק - חיים ד,אם ער געה״ק און געחםן האם מק אים ח״ם םעסיעס וױיל ז״ן װייב סעפיע איז געגאנגק אין ױ הײזן. ח״ם א־ז געװען א הױכער, א בר״טער, א ק״לעביקעד װ־ א םאם א־ן ד.אט געהאט א גרױסע רױטע נארד און א גרו־ם םנ־ם. דאם ק״לעכיקע סגים מימ ױ ק״לעניקע א״גן האבן אים תמיד גע־ שװיצט און געש״נט. ער האט בםדר גוטסמדק געלאבמ. צו שלםונק האט דך ח״ם צוגעהערט, װי א קל״ן ק־נד הערט ז־ך צי צד א קלו־גן דידן. ״ער - םלעגט ח״ם ואנן - װ״םט םא־ט עםעם און װאט ,־ױיםן ם־ר, ״מעני טענאט־עני?״ א־ן םארגנבענענדיק דך פאד םעסיען, םלעגט חיים תמיד געבן שלמוגק א םאד ױנל, אדעו־ חתםענק א װעקסל םאר אים. א־ן שלע־ן האט געמאכט א םלאן נאך א םלאן און או־יינגעבראקט װאי ח״ט האפ געהאם א םאר גראשן. און א״ך ק״ן ארגעגט־נעע א־ז ח״ם :אבגעםא־ן שלמ־נק. אין כאטש ער האט דך דא ניט געםילט אינגאגצץ גוט, וױיל ז״נע דן ז״גק םון אים אװעק און דך גענוםען צו אנדעדע מלאבות און םרנסוה און יישט געיאנגק אין ז״נע װעגן, וױ עד אין ז״ן טאטנם װזקן, ד,אט א־ט דאך נישט באנג געטאן. למא־ ער אױ אהער גע־ ק־מען. םא־ט געזען א װעלט. ,לען גיט שלטין, װאלט ע־ דא־ט געקו־א- טשעט איז שמעטל און נישט געזען קיץ שטיקל םון דער ג־ױםעד ליכטי- קעד װעלמ, אזױ װי ױ ב־־דער ז״נע, װאם ז״נען געבל־נן א־ן שטעטל. דעד גרויםער געדנטער ח״ם האט געהאט א םך װ״ניקע־ כ.־ח םון רעם קליינעם דארן שלמונען, װאס האט נישט געהאט ק־ן םרנםד• און דאך געד,אלטן ז״נע זין אייננעשםאנט לעבן זיך א־י זיי געשמיםן, װי מק שמייםט םערד. און שלמ־ן דאט טאקע באוױזן צו צװינגק ױ צװ״ זין, אז ז״ ־אלן אים אראםברענגען ־אס װיינ מיט ױ דױי טעכטעד. און סזנקנצ װק שלמון לעםקעם האט שױן געקראגן א בע- םער שטיקל דירה אױף דע־ גאס לאדאזשע אץ דך דארט בא־ זעצט םים ז״ן וױיב און פדט ז״נע דר־י מעבםער, איז א־ם דער גרא־ :ע־ א־טאליענער ארונטעתעקראכן אונטער דער נאז מיט ז״נע דא- דע דר״ דן. ח״ם ד.אט געװאלמ טר״סטן דעס שװאגער און א־ם;עזאגט, אז גאט האט אים געשיקט ױ רםואה םאר דער םכה ארן;־ט געבענטשט ױינע טעכטער םיט ש״נק״ט. שלמון האט זיך אנע־ ניט געלאזט טר־יםטן. ״ואלסט עס נישט זאגן, ח״ס - האמ שלמון געדאגט - אין ארנענטינע איז אלצד־נג א םזדחצ די גמ-־א זאגט: ״שינד אם א נבלד״ אנ• זאלםט צו מענטשן נישט דארסן אנקוםק נ״ דאם האט טק געם״נמ ארגענטינע. סאיז אין