Literarishe bleter · 1931-03-27 · 13 (27.3.1931) · p. Seite 249

ױיט 249 ליטערארישע בלעטער נומ. 13 (360) ־יי און ה״נט עמעצעד.אױף ז״ן קול אזן עזז״יט: :וענצש: ענט׳ געדצ א*ם גי״ך אש דעד אײביקער ־טט״ן און שטעק-קאדבעגקטע,־: ״אזוי א־ז די :אטוד. :א־אן נעזעצן״. י״־אד דא־ט וואו טיד האבן אזעלניע קאדאטאל־ע יטאפעדיהדע מענלענקייטן, פרזנ־דן טיד ז*ך צז ,־עדוציק צו בלינדעד :אטור. דארט, דידער, וואו אונזער נאנר־ע נעצטק״ט דײנט ארויט פון אונז *ן איע ני׳ידער, האט אונז דעד אונידערז אלײן רעתצ־רט ׳צו מאכטלאזער ״זעענדיקעד״ :אטוד. א*ן ב״דע פאלן האבן מיר װײניה דאט צו געװינען. אזו• אין נעזעליטאפטלענז אזוי א*ן הא־נ-נע־על״טאפטרענ;, אזױ א*ן פדידאטן לעבן. װי האבן די אמאל־קע טטא-קע־ ניעזאכט: ״מענט״טן ■זי א־־־ע־ £־ז ־־ דאט זאגן אויף זעדביקן געדאנק. ״טיקן זיך אין א גיליאטינע• דא־ ל״דן רער פין די ם״נונגען, דאט ז״ האבן דעגן זאנ זאנן אלײן״. מיר דאלטן ה״נטיקע צ״טן געדאדפט א פיל-קאמםר־צידטעק אופן, נדי אויםצודדיקן ־ענ דעד םועל-ידצא װאלט אבעד אלץ געװק, אז מ*־ ני םםינײטער איבערק־ע־עני״צ: די '.•־1יאט־נע ־צ־ דעד א־ז אן ארטע, :יט-מאטעמאט־יטע, נ־ט-אוניװעדז םאדמורע. עט א־ז א ד״ן-מענטהזלענע פאדמולע, םון,װעלנער מ־ד ז״נען נאך ה״נט ם־נקט;, װי מ־ט טױזנטעד ־אק יצוריר. די גיל־אטינע צו דעד גיליאט־נע: לאמ־ד האםן אויף דעד ־צ״ט װאט נאט־ט מיד װעלז - װ• אלעמאל - ל״דן סון די חטדוגור״ װאנ מ־ד זײנען בלויז מענט״צ;, װעלן מ־ד או־ך קענען געניטן פ־ן ד־ מעלו־ ב־ן דעם, דאם מיד ז״נען םאדט מענט־טן. און א״ביקע געזעצן אין דער געשיכטע פון דער מענטשהײט. דעד ־ארשט צו געפינען אזעלכע געזעצן אין געהױנטע נעמט ז*ך פ*ן טיפער קנאה צו די שטעק אין הימל און ־צו די שטינער אויף דעד עדד. אבער גאך ז״ענ װי מען װעט זיך נעסיער באר,ע:ען מ־ט דעד מעגלעכק״ט םון א״םרינ־ציפ םון אומדעטעדמינירוננ״ אין דעד נאטוד, װעט דעםאלמ ױ לײדנשאפט צו געםינען אײביקע היסטארײטע נעזעצן אניפל אםנעקילט װעק. געזעצן זײנען קאלט און אומברחמנותױק. אבעד :־מ צ־לינ דעם האבן מיר ױ אזוי ליב. מיר האבן זײ ליב צוליב ז״עד זיכעדק״ט, ־צוליב דער מעגלעכקײט, װאם זײ גיבן אונז םארויםצוזען. מיד יא- ־צאלן אבער פאד דער דאזיקער מעלה א־צו גרויסן ם־ײז. װא־עם װאם העכער עם *טטי־גט געזעצמעםיקײט, אלץ:ידעריק״־ פאלט קדעא- ט־װקײם, און בײ אונז, אין דעד מענטשלעכער װעלט, װעד ט*ט דען אויף דאם גרו־סע װאונדער, אויב נימ דער שאפנױקער מאמענט•.■ ױ םם־כישע. רעװאלוציע דארף אונז באםרייען ם־ן דער םאר- שט״נעדםעד אמונד״ אז מענטשלעכע געשיכטע איז אן אײביקע ־אטאזיע שפיל צװישן אראביעסם־ער און אדאנטא;. ראביעםםיעד פירט דאנ- טאנען צו דעד גיליאטינע, קומט אן אנדערער און םירט ראבעם ם־עדן צו ־עד גיליאטינע. און װידער חזרט זיך איבער ױ געש־בטע, װאס ה״בט זיך אן מ־מ דאביעםפיעדז און ענױקט זיך מיט דאנטאניע;. און אזוי צונעװ״נם װעק מיר צו דער דאז־קער שם־ל, אז עס װאונ- דעדט אונז מעד ניט, װאס בײ אלע גיליאטינעם הערט מען די גיל־א• טינ־רעד ז־נגען ױ לידעד פון איימגעחלומטן אהד־־-ה־סים. עמיל לודוװג װעגן בערנאדד שאו זען ע&ל לודוױג איז ־בים עי־עזטן מאל א״ױײ^י־י ייי*ין< ו | *״<' . <*••• **** װאלטעק. צו בעדנא־ד שאין, האט עד מיט ש־עק זיך אגגעדוםן ה״נט זי־״ץ בײ א״ן טיש •בערנאדד שאי איז דעד װאלטעד ם,־ן א־נזעד *צ״ט. עד פאדמאגט אסך שטר־געײעך אזעלבע, װעלבע עם האט םאדמאנט .״אלטעד. דעד דאזיקער ״װאלטער״ — איז אמענםש, ,־אם דעױצ״לט ז״עד נ־ע און ם״ן ב״ם טיש שװאכהײטן, ענטםע און דאם אלץ טוט עד אן דעם מ־נדםטן װ־ײן ־צו הא־ן די א״בעו האנט, אדעד םשױט געפעלן צו װעק, א*ן גאנץ אםט סע־קט ל־דװ־ג אין שאין דעם שטױך, װעלבן מ;ק קאן זען ב~ אטשעמםיא;, דאם לאזט ליבעסװערדיק דורך ז״ן שװאבעק קעגנער. שאי םדי־ט ז־ך, האט הנאה *־ן דעד דאזיקע־ שםיל - װי אן אמ־עד מ״םטע־, אבע־ נ־ט װי אן אדטיסט. ו ס<^^-, ,-.-א< דעױצ״לט , <, ״<, ) *•*•** ס*•**•*•׳*•■*••***• ••ך•••••*•••*■ •**• ***•••••* •״יי ׳* <״*--*׳3 -<* יי׳ ־*-, ץ -<•״-* זײעד שאדםזינ־ק, בל־־ן שנעל און ט,־עםלעך. **•^* — . 1 ״ '1 *י ״יז-ו אװעגעטאױעד און א מענטש מיט ״משוגעי אבעד קײנמאל ניט א־וים ד־ מ־נדסטע :טיה װעמען ניט איז א־ו־ם שאי־ם דא ניט דאננ איז גע- פײעדט געװא־ן דער םום״ ציק יאדיקעד י־ב־לי־ £*; עמיל לודװ*;, דעד אינ- טעדעםאנטםטע־ דײטשעד שדיםטשטעלע־ <א ״־). װאס האט זיך קונה-שט גע- װען אין דעד װעלט מיט ז״נע ,־אדאנען-ביאנדאפיעם װעגן לינקאלן, נאםאלעא;, געטע, װילהעלם דעם צװ״טן א״א <אין ײדיש זײנען בלויז פ פאראן זײנע ־צװ״ װעױ ״דאס יא־ 1914״ אץ ״י הנוצר־■׳). צו ז״ן ם־ם־צי צו־צװינגען זײנע מ״נונגען און געװײנה״טן. א״נמאד האט א י, <-<.- באד־מטעד סהולפטאד, אזיך אםאדברענטעד װעגעטאױעד װי שיאי,־ לאנג און עקשנותד־ק איינגעטענהט מיט לודװ־גן אין א־ם צוגעדעדט עד זאד װערן אװעגעטאד־ער. שאי, װ־דעד, האט :אדנישט קעגן ױ<ם, ז״נע :אענטםטע זאלן לעבן און זיך אױםם־ק, װי ז״ װ־לן. ז״ן פ־ו־, ימשל, איז נ־ט ק״ן װעגעטאריעױן. אגב, ױעג שו יאריקן ױב־לײ האט עמיל לודוױנ א־װימגעלאזט אב־ך ״דאס געשאנק םון לעבן״, אין װעלכי ער גיט א ר״ םא־ט־עטן םון די אל״ ביעחענלעכקײטן, מיט װעל- כע עם איז אים אויםנעקו *טאי א־נעצ האט געדעדט, װי אזוי בערנאדד בשעת מען פדױ. מען ־צו באנעגענען ז־ך. א נײעוני־ איץ דעדנן ענ פינורירצ אױך ער געבדאכט האט מיד גיבן הא א .יא־ ד' :$טוד נא• .־ שטענױק מק סטענאגדאםיסטין... - איך דיקט־ פתי. בלעטלעך םון גיה אין באגענענישן מיט ־עפ בא- דעדינען יף־מט אד אינמ*: ששות ••ן••••••• בערנא־ד שא* ייצ״כענונס .װעלכע ע. לודװיג דערצײלט װעגן ז״נע ױמםן ענגלישן שױםטשטעלער בערנארד שא*.