Literarishe bleter · 1931-03-27 · 13 (27.3.1931) · p. Seite 248

זײט 248 ליטערארישע בלעטער נוע 13 (380) ניו־יארלו ו ו ע ל ט ד י א י ז ליייו: לעהרעד מ י ד אדעד צי דעד גיליאטינע, און יאנל״םן אעדעד אריעש מיט לידעד א״ף די ליםן דעגן מאטעמאטיש־םאדמילירטע אתרית-דימים. זיך דאך. א.־ן מיד זײנען יעדנסאלב גאנין ים י ף) טטיקעײ פיז אדע צײטן דאבן דעדיבעד פאדמע א־ע עטערן, צו אמ־ן דעדקענונג, אז נײ אונזערע איצכיקע קטי־גץ ־1עין יעטעד צו דאלטן אםנעזוגדעתט גדויטע אינעדקערענײטן, פאליהיימע, טאצ־אלע, .ד־טניטאפמלע׳ נע. ד־ איך זע ד־ זאך - א־ז די םאמע נרינטלענםסע און ט־פםטע איבעדקעדענ־־ט פאדדעקומע; אין דעד .ד־סניטאםט, ,דאם לגיי דעם זײנען די פאדגעקוסענע םאל־ט״טע און םאציאלע ענדעתנגען, רום- לאנד א״נגע־טלאםן, נ־ט מעד װי מילדע דעפאדמען אױף ־עד אײ- נע־פלאך פון מענטיטלענן לענן. ד• א״נשט־ין-רעװאלחדע איז אלע- מק נאקאנט, נאט עם א־ז נ־ט לײנט פאדאו־םצוזאגן צו װאם עם קען פיק דאק דאם מען ד,אט אװעקגענומען די אפיעזונדערט- קײט און אנםאלוטקײט פון רױם און צײט. לעצטנפ (6י19> ד.אט און די װעלפ ו ׳ געװאלט דעדקלעק מ־טן ־דעדז, ז״ ייאנז א־= דיו לענט ־עם א־ג ד־ט אװעק פץ א אזינען אין דעם אלעם, . .לאדעט עם מוז דאך זק ט < :ט*צ ־:<־•*!' £ . ז־נעי פאדנעקימען >• •••■•••■••■ •*•• —••— **_ < <•> ק<■ , . <1 ו * , אדן, װי עם פאסט פאד ױאט אד־ב א־נז אלץ צים נעטערן, טדא:ן א־ן זיך א־ן אונ- אזא, װעלנן מיר, מענטשן, :ען דררקא ז־; ־דיעדת איל אץ פ,י ׳ן דעד פאדקעדטעד הנ- א־נערלענענישן. פונקט אי י <־*׳/ /-<*/ דעט מענטש-פ־־נצ״ שפינאזע תאט ־א־ אונז נטעם, .דאם דעד לױטעי־ער טר:: :ייט ־־ כ־ עדש־-־ע א־ן דעד : ־נשיאפט נעפידט צי תער- א־יפגענו־ט. א־ם תאט ז״ן מאנ־םטיש־ע ליי״ 1 - ו 1 <■ ן• י! ן 1 יײײץי א —לי-ײ •\י* ס ״*־׳/, * 1 '1^ יי ן ארצררעדז״יכד*:**^•. ״א* איז ן י־׳ י -ן- י• ---, י>.) ד־םניטאפטז מילז נאד א־צט ג״; ־או־פן זע־ניקן ״עג מוזמת ־יין פדאקט־יטע דעדנ״, אז א־ן ־ע־ לאנאדאטאד־ע־, אדע א־ז פאד אינעחנעדאזן אטיפן צעפרײסלענדיקן דושם אויף דער װיםנשאפט ת״זניעדגם ״פ־ינזדפ פון איימדעםערמינידונג*. דער דאזיקעד פרינצ־פ װ־לא״גנטלעך זאגן, אזדײן אנםאלוטע עקזאקטק־ט איז ננדל א־ן דעד נאטוד נ־כא- אז םיא־ז ניט פאדאן ק״ן :םדדד־קע קײט פ־ן םינות און פועל־גיצאט װאם זאל אנםא־וט פינקסלעך קענען נא- שטימעץ די נאװע־-ונגען פון יעק אײנצ־קן עלעקטראן אדער םדא- טאן נאזונדעד. פון תם שטאנדפונקט זעט זיך נאך קלערער אדוים• די נא־װקײט פינט פריער-ציטיחטן שפינאזיםמ. װארעם עםי קומט אוים, אז אפ־לו װען ם־ר װײסן גענוי, װאם עם א־ז די איצטיקע פאז־ציע פון אן עלעקטדאן אין אנאשטיסטער אמאמישער קאנםמעלאציע,;יט אונז די נאמוד קײן מעגלענקײט ניט טיר זאלן קענען װיםן זײן פאז־צ־ע םיט א״ן ~.ע שפעטעד. גענויעד גערעדט, לוימ תײזנ- נערגן קוסט אויפ אז די נאטור האט אדערךעשטעלה איר נאלענאטיש- לךט או־ף אזא אופז, אז װק מיר װײק אק־יאט, א־ן װעלנן פוגקב) םון ,־ד־ט אן עלעד,מדאן נעפינט זיך, דךענען מיר גיט װיםן מיט;ענוג עדזאקטק״ט תי געשװינדקײט פ־ן זײן נאװעגונג, און װען כײר װ״טן גענו• ת־ געשװינדקײט פון זײן באװעי-וננ קק גימ זײן קײן אנ- םאלוטע ז־םעדק״ט ננוגע דעם פונקמ א־ן חױם, װאם ער פאדנעמט א־ן ױ::ס ארנעה ננד־. ־א־ף מק ז־ז אקםא־ט מאנ־םט, נעת א־ן א־יע אנדע־ע ־עננס־ ענ־נים קען דען ז״ן אן אנ־עד סאדט מאניםט, ארעד נאד א פלז- .־אל־םכ אשפינאז־םט א־ז אמאל דעדגאננען צז אזא מ־ן;ענע־אל־זא- ציע: ״א״נ מ~ ־א־כן נאמת געװא־םכ ד־ דעלאכ־װע פאז־ציע פרן אדע דעדש־נונגען, װאט שטע־ן צונויף דעמ װירקלענן אוניװעדו, װאלמן מ־ד, מיט אטטדאנאמישעד זינעדק״ט, ־א־ן איצט־קן מאמענט געקענט פאדא״םזאגן דעם כץנ, ד־ שעד״ ד־ מ־נוט װען, לדשל, עננלאנד פא־נדענעד, װאם כאטן, אגח פא־דאזל אינד נאך עדשט גענ־־ק װעק, װעכ דעד־-״םן ז־ן כאכן, װען אגעג פאעמע. דאם דאדף נאך עדשט געשד־נן װעדן, װעט ,דעק;עשאפך. דאם תאד•; לעדט מ.מש זעד־דט. װען ד־ מאניםטישע ל״דנשאפט קען דערפ־ק צד אזא גדו־ניקעד :א־װ־טעכ. '•** •*•י^ יײי •****•*-* י1*י '1* "'•'א 1 1 ׳1"*' 1 1 תאט געפירט צוט משית־גלו־נן. װעגז אצ־ט, דאט ,לעט קומען, תאנ מ־־א, אז ־אם אז־ף דעד ער טענטש תאט למש־ל, ײפיטעד, דעד גרעםטעת ז ן ------ ..?., . , , דען דאלף; א־ז אםך, אכך רלעגעד פון ײאנעטן. או; ערד, װאם פון אלע נ• עדע־ אץ ז״ן נאזונדעק קד־ז- נ־־ע לענן י־ך נש־ל־ט, •׳ א־ט, אנעד װאדעדלרם פון א־־ן זון. עם ••*•• .■••*••••* •^*••* *••• < •׳< | * ׳—י <! דעג, א־ן נ ׳־; צ־־ק־ט און אלע װעלן זיצן אצ״־ט, װען אלע װעלן ז ••■ײ• •'<־* תאנן פ־ן דעד לױמערקיט פין א״ף ד־ זךננ■ אין תנאת מאמענט. א נאשכיז אזיף אזא .־עװאלחראנער-װיסנשאםמלעכן געדאגק תאכ זיך נאםת די װעלט נ־ט גערינט. דאם שאפמ אגעװ־םע דערנענטעדוננ צװישן מענכשן אזן אזניװעדז, נאטש ניט א־ן שם־נאזעט זינען, װאט מאנט דעם מענטשן אוניװעדז׳ענלעך, נאד גינעי־■ א־ן זינען פון ד־ מיםטיקעד, װאם מאכט דעם איניװדה מענמש-ענלעך. דעד מהלך צװישן לענן און נימ-לענן איז נאך אלין אוגכעהײעד װײכ, אבעד װעד װײם װאותץ אזעלנע געדאנקען קענעז אונז;אך נו־ענגען. ׳עדנפאלפ פיל איך, אז זײ דעתענכעק אונז צ־ אםאדט רעװאל-־צ־ע. װאם איד נאך דערױײל :יט פארנעקומען. איך תאנ פ־״עד דערמאנט דױי א־נעדקערענישן: פאליט־שע, םאצ״אלע און ד־םנשאפטלעכע, אנעד. מיר :״טיקן זיך א־ן אפםינישער דעװאלדצ״ע, פון װעלםער, װי עם אתדז א־ו ד <ד ״טבעד.. דאט ירז י יטא כ־:ם א־:ידעדז. : ^ע *,ק •■*•*••*. ו\^>• •*••■>• בא.־: ־אם קען מע; ל״נט;־אמ־, ד*א■ ^**••^**^* ■•י •*••* ׳<.-(/ *:׳/ ר זאד מען מ־ דאב זאל אפילו ױעז איך ׳ך וױיזמ אייפ סיר תאלטן :אך יאמת דקט; אין דעד א־צט־קער צײט, נאך דעד י״־ויפעד װיסנשאפטלענער 5 :־צ־ױ־פײד:־. נאפן מ־ר דך צו תעד תאק דעװאלוציע. װעדט ז״ער שװעד צו רײדן װעגן אנםאלוט-גילטיקע £, װאם פאםט ז־ך נדט אדײן א־נט םלאן אויב״, ,.קײז מעד אדעי װײניקער״,;אר מ־ט קהינען, איז אלע װעלן הנאת תאבן. יקםיק א־ז אמאםעמאט־שעת פא־מולע, ם אץ קר־מעפ. ־ א״םט־טשץ װ־ פעם־מיזם? ת־־״כלום, דעלן זק, דאדט איך זיך פשוט פאר- שעמט פאר ז״ שטעק א־ן ת־מל און פאר ־־ שט״נעד א־־ף דע־ ע־ד. מ־ד דא־פן דאך אנעד א־נמאל פא־ אלע מאל זיך א נ־םל נעענטעד נאקענען מ־ט ז־ך אל־־ן א־ן אפש־ אנ־עדש ד־ך פאד- ״־-<-) * ׳׳ ן ^•ן ״ן ״**׳■י <^ /<ן -0•*-( 1 .׳<^.*,<י ׳׳׳ ׳ד ־*,״ ״־־*,״ - /׳ין -י<ן . אש '<-!.׳•.׳( א ו י״״<'-י׳ ״<| ײנל-תפחות א״נע־ד פץ צען קען. ל״נט פא־הנםן אן אויטאמאנ־ל, אדעד עפעט א; א:דער טאיט־יי, דאכ טענצ״צ אדעד :אטרר ־.אט •1••■• •*■•—<•••• סי• —*• — •••■6****•— ■••••• ••■■ ײס• 1< א ע״<-*• א א■ן א, י <׳ •<־-׳(<׳ *-׳ ״<ו <^ ־א״- דעד כדנ־' י ו *ך*ן•*** ■ ו?יו