Literarishe bleter · 1931-03-27 · 13 (27.3.1931) · p. Seite 241

זײט 241 ׳■ ליטעראיישע בלעםער נום. 13 (360) :אך ם״ן רעדע זיך איישגדטטזןלט אזן םיש ז״ן א״ננט־מי׳ע:; ה־רא־ דערצ״לט םאד דעס עולס, װאס האט אינערפולט יעס ו״־־־ס; זאל םז; א־בעטער־ױנג, אן א״גענע עדסאדו:־.: עד האט אטא־1 ז־טע־ םארבראכמ א־; ,־אטסג״ט כ״ם ׳ס. א־זצואיס צוגע־וטען א״ד, ־ד׳ צ״למ א־ס די געכדכטע םון ז״:ע דאנױע־ונגען: געבו־רן א־ןױםלאנ־, געלעבמ א־ן אטעױ־ע, אנגעיטםארט רךן אתענט־נע אאז״ד. ״דאס־ ז?זע הערמ ז־ך עםעס א־־ף דער דעלט?״ — האט א־ס גאסטער גע׳ םרעגט. - ״א־ר רעדט ״ױט, - האט זיך דע־ דאנדעדעד אם־ גערופן, — :ו, ד״סט א־ר דאך ס״ ד־ אלצױנג״. ד״ר גאסטער א־ז באהאדנמ א־; א״ע דער־נױנ־נגע; םון ״־־ו ״עבן און ד״מאגט א־־ף דעס מרו־עױקן גור־1 ס־ן ױ ״ד־יטע טאכ דר האבן נ־ט ק״ן ם־רעד, — באדו־ערט ער, - דורך בעג קען אפאלק נ־ט ד־דעו־געבו־רן דער;, או: ׳! 1 דער״ א־ן ״ זעדע גרו־סע ם־נאנס־סטן ז״נע; םחדנ־ס, האבן או; ק קעגן ־עס ד־ י / / ױ םאסן האבן כ-א־־צאםט ״פדעטדעי/ דאס :עטט אן דא ױ םארס םון דעל־ג־עזן האס, ־א פ׳־ן עקאנאטי־טן קאטף, אדער פון נאצ־אנאל העצע, ו••■•••*••*•^ ט, און ניש־ גאר םיל אדער קענען ־אגע. טראג־שעד םאלק םאק ־בעטן נא־ ם־זן או :ענטע־ עש ־. םון ־ גלענצנדעד 1000 ־אר- דארט און ד) דא אד״נדאדםגױ האבן זי א־צטער א:א־אקטע־ר־סטי־ט דערמל, א םט־ק, אדי־ן. א־ך בעט א־ס צוס סוד א ב־בל־אגראפ־ע םון ז״ן װיםנ־טאםמלעכעד טעט־ק״ט - האט ער נאר א־טט־־כל געטאן: סיאיז אן ארבעט או־ף ח־־ט־ס: ער האט םאר• ױעור א־ט־קלען ע א־יסגאבע ד.אט ער ׳־ט־־גא־ םונס יױ־טז ו•*•••••*• עםנמלעכט אן און ־טטוד־ען א־ן ענגליש, ױ־טש, ם־אנצ רונ־־ג־ און העברע״ט <ז״ן דעב־וט אי דעם 'אנואר־נוםער םון ת־ױט געםאכט אי ד־סנ־טאםטלעבן אינםט־טוט, ױ ״״דא-בלעטעדי, םיט אן אדט־ק־1 דעגן ״דישע מעשהלעך). אן או־סד״ל םון ז״נע טויזגט אםהאנדלונגען און ׳טטוד־גלן האט ער ארו־םגעגעבן א־י דױי בענד, אםחנה םאר ז־ך אד־־ן און םא״ ז״ן םאםידיע צו ז״ן סזסטן געבורטסט־אג. ״דארעס ק״ן א־־ן םענמש האט דך ניט דערםאנט אין ם״ן ױביל־י, ק״ן א״ן באגױ־ ס־גג א־ז מ־ר:־ט צוגעש״קט געדאק, די אין םס־ק ־טט״ט ״ו־שכחהו״...- זאגט ער ם־ט א־נערלעכן, אבער א״נגעהאלטענעס צ־טער דער אלטעד םארד־נסטםו״ער געלערנטער. און אט באלד, א־ןי עטלעכע חױט־ס ארוס ידעס ס/טן סעם׳ טעפבער> דערט גאסטערן 75 יאר. זאלן ױ דאזיקע עטלעכע ש־רוח ז״ן אדערםאנונג דער ״ױ־טער געזעלשאםט, אז א־ן ״אנ־אן, א־ן וױידע־מ״ל לעבט א״נער פון אונזעדע שענסטע א־ן א״־לסטע :״ט׳ טער... ורילנער פארל><ג פון 3. קלעצקין עס איז ארויס םון דרוק: ה־ לײײיק ו^■ 1|4|| דראמע אין |£| 3אקסן ס סרייי סס.3 גילדן .23 1>1׳װ316א ,3זװ3ב8ז3(ג\ ,״ז6ו1סץ8״ .ב1)1סק5 13.196 .0 .>1 .ק ז־כט אלבאניע, האבן אים די א״נװאױנעד שיר נ־ט אויף די הענט געטראגן. און ױ ליבע םון ױ ״ױשע מאסן אין לאנדאן צו ־׳־ר משה גאסטער האב איך באש״נםערלעך געוען אויף ם״ן באנקעט, דאו ע,״ א־ז געװען םאדזיצער. איז עם ניט ק״ן ח־ױ־ט טאקע, אז א ,״־אבבא־־׳, דע,־צו נאך פון אםםודישעד קהילד״ ואל אזו־ גאיגט ־״; םא־בונדן םיט דעם פאלקם־לעבן, מיט ױ א־בעטער־םאסן? א־ן ־־ קױיזן םון דעס ארבעטער-ױנג אין לאנדאן א־ו דייד גאסטע״ אן א״גענעד מענטש, און ניש ק־כנױק אויף ז״ן ט־םעד עלטעד און או־ף ז״ן שטארקער אומבאהאלםנק״ט צוליב ז״ן שלעכטער, ז״ער ׳טלעכטעד ראיד״ בעלט ער ניט ב״ ק״ן שום ״ױש־ע־ געזעלשאפט- לעכעד אדער קולמורעלעד א־נטערנעמונג, טרעט א־־־ס םיט .־עםע־ ־אטן און װי פשוט און מענטשלעך איז אומעט־ס ז״ן הארטונג און באנעםונג: ערשט א־ן לאנדאן האב א־ך באגדיםן דעס םקור םון ״ן גדויםן אינטערעם צו דעם ״ױשן װ־םנשאםטלעכן א־נסט־ט־ט, צו דער ״ױשער קולט־ד־באדעגונג, צו דער באװעגונג או־םצ־ב־יען ־אם ״ױשע לעבן אױף ױ יםודות םון פדאױקטידיזאצ־ע. ז״ן ,־ע־ע ״עגן אינםטיטוט און דעגן דעד ײו־ישער שםדאך און קולטוד או־ף ם״ן באנק־עט אין לאנדאן איז געװק אמ״םטער־דערק, ױדכגע׳ אטערט פון גרױסן ג״סט און הויכער אינטעלעקמ־אליטשט. ד״ד גאסטער װ״זט אן, װי אזױ ױ ״ױשע דערטן ז״נען םאר• :אכלעםיקט געדא־ן. ״דן האבן געדינש ־,־׳־ פרעמדע געטער - זאגט ער - און ז״ האבן זיך ניט אינטערעס־רט, װי געהעױק איז, מ־ט דער ״דישער שםראך, קולטוד און ליטעראטור. איצמ קומען אבער םענטשן און ו״ באװ״זן פשוט נים־ם. ז״ צװיגגען אונז אנערקענען, אז ״דיש איז אונזעד שפ,־אך. צדישן ױ אלע םא,־ש״דענע דערטן, דאם ״דן טדאגן מיט זיך, איז _ױ ״ױשע שפראך א״נער ם־ן די ט״ערםטע. איר האט זי ם־טגעבראבט םול דער אלטער ח״ם און א־־ף דער שפראך האט איר געבוימ א״יע־ע א־נסמ־ט־ציעפ אייער א״גן ״ױש לעבן. א־ך םיל ױ גרעםטע ליבע צ־ דער ״ױשער שםראך און איך באטיאכט איר אנטוױקלונג אלם װיכטקן ב״טראג צ־ דער אלדעלטלעבער קולטור. ױ ״דן קענען זיך אויםלעבן נאר א־ן דער ־־־־שער שפ־אך, אין ז״ער שפראך. דאס ״ױשע פאלק דארף ז־ך אינע,־לעך שטארקן, בױ צו עקםיםטירן, א־ן ױ ״דישע שפראך א־ז אקאלאםאלער ־וד/ װאס העלפט אונז א־ן אלע לענדער םא־- ־טט״ן דאס ״דישע לעבן. אױםהאלטן עם א־ן אנטוױקלען. איבערג״ענױק ציס םאלקלאר, זאגט ד״ר גאסטער, אז םאלקס־ שאםוגג װערט איצט געזאםלט ניט נאר ב״ ״דן. אם־לו דאם םעכט־קע ענגלאנד האט געשאפן פא־ש״דענע געזעלשאפטן או־ף צונו־םצו־ ־אםלען ױערע אלטע באלד־םארגעסענע װערטן. ז״ שיקן ארו־ס שלוחים איבער דערםער און שטעטלעך, בױ או־םצ״זאםלען םאלקס־ ־־דע,־, םאליס-טענץ, טראױציאנעלע קל״ױנג - דאס אלץ, דאס דאס פאלק האט יעשאפן. און דאם טוען ױ ענגלענדער, װאם םא־- םא;ן אזויםיל מוז״ען און זאםלונגק סון םאלקס׳שאםונג, אםש־טא ״אס דא־פן שוין מיר טאן? ם־ר םוזן אנששרענגק אלע אונזערע כוזדת - ערקלערט ד״ד גאסטער - צונױםצוזאםלען אלץ, װאם איז שד־ן ־אלד םארלו־ק;עגאגגק, און א־אנ? דעב װיסנשאםטלעכן אינסטיטוט דעט :אך :־לעס געראטעדעט װעק. ,־יידנױק או־ף דעם דאז־קן באנקעט װעגן דעם, אז ױ ״ױ־ יג־ע שפ־אך מאכט אונז פאד װעלט־בירגער, םאדב־נדט אונז ם־ט ׳יז״ע דעלט־קולטורן, האב א־ך דעדמאנט ד־ר גאםטערם אגעדאנק, דאם ער האט אױיסגעבראכט אין ז״נעד אן ארבעט, אז די העברעלש־ע ״־טעראטור אין מיטלעלטער תאט גורם געװען, ױ ״דן זאלן אםילו א־ן די אפגעשטאנענםטע לענדער ז״ן באקאנט טיט ױ העכםטע דער- :ד״כוננק פון דעם מקטשלעכן ג״םט, דייל ז־ דאט פאחם־טלט א־בער דער גאנצעד דעמאלט־באקאנטער דעלט. האט ר־ר;אםטעד