Literarishe bleter · 1931-03-27 · 13 (27.3.1931) · p. Seite 239

זײם 239_׳יש■ דער ענםסער סון ק. פעדין םםעם*ן נװײנם נייײ *יז ו זעלסענעד מ*םעריגל ווויף *ו *ורםײלן װענן דעם נײםםיקן נוםםוגר םון ךי *״ר*םעער, װ*ס זײנען נ*ך *לץ ם*ר• ניםוםם רורך וער רןםזגסיק םון דעם ■*ניםיזם. נװײג ה*ס *זוי פור• ם*ר דער םלחםה, ער ײיל זי *זײ ניס, *ז ער ה*לם םוין ם*ר נלײנער זיך *ל״ן *ו *ינערנײגן, *ז ד *יז ניס םעגלעך. ניס געקיקט *ויף רער נעםײניער• לענעי *םנה*רניקײם םון דעם *ריװ, ל*זס ער ר*ך נ*ך * םך נו װינםםן *ון קורם-נל—*ין וין םין קל*רקײס םון דעם *ויס*יס ■*זיניע: *נערקענענ• ײק ײד*קםים רי ל*גיק םון ק*פף םון *װײ סיםסעפעם. ז*נס *ונז ססע**ן *װײנ נים, *ײף װעפעס נד עי װעס קעםסן. * סך *רויסגעז*גסע םײנונגען *װ״נס םסימען םים ײ םײנונגען *ון דער סןװעסיםער געזעלםנםסלענקײס, *נער ײ *ויסםירן זײנע זענען ניס ריכסיק• *ון דער עיקי: דער נריװ ם*ר• םװײגס *ינגזוננן ײ םנעל-װוקסנריקע •*ליסיםע *ון עק*נ*סיסע סחירוה *ין ײ *ײרן*עיםע םייונוה. םיר װײזס ד*ך *וים, *ז דער ר*װקער נייװ *יז װערסםול ס*קע מחפת ײ ד*זיקע םעלעין ו״נע, ײ*ס נ*י*קסעריזירן ײ םסיםונגען םון דעי הײנםיקער •*יםריםלענע־ מעיני*ײר*ועןםעי *ינסעלינענץ. *ום נ*דײערן נין *״ן *ינס *יננוננן ס*רםון םים םײן נײעס ר*מ*ן, *ינער װעלנן *יך *רנעם *יןס, *ון *יך ה*נ ניס ײ םענלענקײם נו גענן *ן *ויםםירלענן *נ*ליז םון סקעםון *װ״נס נרװ *ו •׳י: *יך װ*לם געװיס נעירוװס * ס *ו ענסםערן. *ין ס״ן *נעי, *ז ד** װעס נעסער ■ין םיר ס*ן ײ .ליםערןסורננ•* נ*ןעס■'. קזןנסס. םעדין. ג א ם ט ע ר אלבערד א־־נ־דט־־;, ז־;ד.־:ד *■־־־, סראפי ע״זא־ר שאפ־ר ם,־ן יצ־• קאגע - דעם נת־שן אנםראםאיאג און ל־ננר־סד סדן אדעריקע, פראםי תד סיםאנשען םוי קאשענהאגען, ד־ר נעו־־נארר װאנ׳צט־־ן - דעם גרױסן געלעדנטן םון װין, עד־ארד נעתשט״ן און אונדע,־ע ״א־יכענע״ שמעון דונגאװ און ד״ר ח־־ם ז־ט־טייאװסק־. די טוער פון ײװא װאלטן א םך געקענט דערצײי׳ן װעגן גאעהדס אינטערעם םאר דער דאזיקעד ױנג-ייתשעד א־נסטיטוציע, װעגן זײן שטענתקער גתיטשאםט צו העלםן איר אין א־ר ארבעט. און קוםט אפארשט־יער םון ײװא קײן לאנדאן, איז דער עד־טטער אײננענע• םער חוב צו זען דך מיט גאסטערן. דער ײד־שער זשורנאר׳יםט םון לאנדאן, ש. קאלדאװםק־, און דער םעקרעטאו־ םון דעם בילדונגם־דעםארטאמענט ם.־ן ארבעטער תע הי מ־נדעל נאגר׳ײטן םיך. אין דעד שײנער שט־לער אםנעלע• גענער געגנט פון װײדע-מײר* ששײט דאס הויז מ־ט דעם ש־־נעם גארטן, װאו עם װאוינט רער גזינט 1923> םענס־אנירטער חבם םון דער סםרתשער קהילד. אץ לאנדאן. דאס שיר׳דל ״םצםה״ א־ז אסימן. אין דעם עסצ־םער איז סא־זאמיט אשײל ם־ן זיין נתיםער םאמיליע, זײן א״דעלע, שלאנקע, בבנותקע םרו־ <םון גתיסן יחוס- געבוידענע סרידלענדער), טעבטער און ז־;, שניר און אײדעםס. דעד באלעבאם אין אקאםל, גתי און גוטםוטיק םרײנדלעך לאדט אונז צו אגר׳עזל טײ - ס׳איז ״םויף א קייאק״: און עם םארב־נדט ז־ך אשמועס װעגן אינםטיטוט. ד־־ר גאםטעד מאבט אויםמערקזאם תן אײדעם, דעפ װילנער נעבוירענעם ד־ר ־ײבעם אױף ד־ או־םםוען פון אינסטיטוט. םיאױ, װײזט אוים, םא־ ־ענעם אנײם. עס איז תרנר װי יעדע אויסגאבע םון אינסטישוט א־ז אים באקאנט און יעדער ארטיקל אםילו. מיט לויי דערםאנט ער ־ולױם ברוצקוםעס ארבעט אין ״ד־ היםטארישע שריםטן״ װעגן ת :וזתם. א־ז ער ראך גאםטער- אײנער םון ת גרעסטע מומחים אויף דעם געביט םון ת טונקעלע ערטער אין דער ײתשער היםשאריאגראםיע. דטערארימע פלעמער נוס. 13 (360) י״ תט דבער, ל־בער םעתן, אז, ניט געקוקט א־יף דער נל״בג־לש םון דער א־נמעליגענ־ן, ניט געק־קט אויף דער םארבלענדקײט םון ת ב־ײטע מאםן, װעט אין רעם םאמענט, װען עס װעט געמאבט װערן א םרוװ צו םארװאנדלען דעם תרטשאםטלעבן ק־ידם א־ן אײראםע א־ן א מלחטה קעגן תכולאנד אדעד קעגן װעלבער ניט-איז אנדערער כלובה, װעט בײ ת אלע, תאם שװײגן נאך א־צט, דעדװאכן דאס געװיסן, און ניט אזוי םשדט אץ גרינג װעלן ת העק קאנען אזױ ״אוםםאראנםװאדטלעך האנדלען, װי אין יאו־ 1914, װק <וד עם האפ ערשט דא ניט לאנג דעדצײלפ אין תנע מעמוארן דער סירשט ב־ולאװי דער גראיז נערבטאלד האט ״שםײבלענתק״ םותע געװען, אז ת םערבן װעט םען צװינגק מלחמה צו האלשן. און דאן־: םען פאר ניט חרבלאזן קיק אײן געלעגנהיט, מען זאל ניט אױםװײזן אײף דער ארסערארדנטלעבער אומטאראנטװארטלעבק״ט און אומ- :•עןק״מ םון אונזער איצטיקער אײדאםעישער םאליט־ק און או־ף דער געםאר, װאם שטעקט א־ן דעם: און דעתבער טאקע האב איך אױף אײער אםן-געשטעלשער םראגע געענשםערט מיט םארגענינן אםן, און, א־ך האף, נאנ־ן-אױםר־בט־ק מים גאגצן הארצן אײער םסעסאן צווײג. ז ל ם ן ר י י ז ע ן / ו ו י ל נ ע ד״ד מ ש ה אבאזוך ב״ ד־־ר מ. גאםטער איז געװען איינע םון ת אט• ראקציעט װאס האט מיך געצויגן קײן לאנדאן. שוין אלס קינד האב איך געקענט דעם דאזיקן נאמען. װער געדענקט ניט ת ער״ שםע בילדער טין ת םירער םון דעם נאר-װאס אויםגעקומענעם צ־ונ־זםי פיר תנען ת געװק: ד־ר טעאדאר הערצל, ד־ר מאקם נארדוי, ד״ר משה גאסטער און םראפ׳ ע. מאנדעלששאם <אב־סל שםעטער איז אויך צוגעקומען דאם בילד םון ישראל זאנגװיל). און װער אי., קינדװײז קק צױניסט ניט כעװען? און מיט יארן, יארן שפעטער, װק איך האב שוין געװאוםם עםעם םעד פון ד־ר גאס• טעק, שױן נעװאוסש, אז דעד דאזיקער חבם פון דער שפאניש- פאהשוגעזישעד קהילה אין לאנדאן איז אויך אײנער םון ת גרעם- טע געלעתטע, װאם מיר האבן, האב איך אבער דעם דאזיקן נא׳ מען קײנמאל ניט פארבונדן םיט ײדיש, ט־ט ײדישער ליםעראטוד, מ־ט דער זאך, װעלכע איז געװארן ת אקם פון דער נײעד טיפער ײד־שער ל־לטור-באװעגונג. נאך דעד גתנחנ; פון דעם ״דישן װיםנשאפטלזתן א־נםש־טיײ רען םיר האבן אנגעהויבן ת בױאד,עד-סאדנאבלעס־קשע ארבעש צו פאראינטערעסירן מיש דעד נײער באװעגונג אױך ת ביזאהער פון ־ער ז״ט שש״ענתקע װיםנשאפטסדענער, איז קודם-בל געקוםען אויפן ז־נען דער נאמען פון ד־ר משה;אסטער. םיר האבן שוין אביסל מער געװאוסט פון גאםשעדם בר־יטן אינטערעם פאר ײדישער פאלקם• יעאפ־נג און סאר ״תשער סאלהםליטעראשור. מ־ר האבן שוין גע- ־יעי־ט פון ר־ר גאסטעדם ת־כםמע זאמלונגען אויף דעפ דאזיקן נעביט, סון זײן ארבעט אחיסצוגעבן אלט-ײדישע טעקםטן, בסרט ״אס באתמטע םעשד,-בוך <װאם עד האש אגנ איבעתעועצש אויף ענגליש). און באםת איז ר־ר משה גאסטער געװען דער ערששעי ׳־־־שער װיסנשאסטסמאן מיפ אװעלטנאמק, װעלכער האט דך גלײך •.•אי־א־נטערעסיחש םיט דעס ײװא, נאך צו יענער צײט, װען דער ־װא איז געװען קל־ין און אנפאנגעתש, האמ נאך נ־ש געהאט תן '׳"זקיראמארױם, װאס קלינגש איצט מימ אזעלכע נעמען, װי ד־ר