Literarishe bleter · 1931-03-27 · 13 (27.3.1931) · p. Seite 238

זײם 238 ליטערארישע בלעטער נופ 13 (360) אזעלכע טענדענצן זײנק, נלי-םםק, פאראן ,אנער די אל׳ע צוגױיטונגען או׳ן פתק זײנק געקוםען צו-שםעט. און איך דענק גאנץ-אויםריכטיק, אז מק קאן גאדניפ דעדװארפן רעל׳כע נימ- א־ז םא־אײניקצע, באװאפנפע איננוערװענץ. פאר. די צולעלף נאך- מלחטד,-יארן ד,אמ ױ שטאל-קעפיקע און אימדניקע אײדאםע־שע ױפלאםאפיע באװיזן נאך םעד אפצוזונדעדן ױ איידאפעושע פעלי קעד, וד אין יאר 1919, און דע־ דאמ ױ שנאזע װאם דיעךשמ אצינד צװישן ױ מעד-אנגעזעענע א־ראפעישע מלובות יאיך תכן, אז עם איז איבעןײק אנצורוםן זײ בײ ױ נעטען>, איז נאך נים קלענער םון דעם אנפאגאניזם, װאם האפ געד״עדשפ צוױישן ז״ פאר דעפ אויםברוך טץ דע־ ברידער-מערדעדלעכער םלחמד״ אדאנק דעם םולקימען קראך סון דער פעלקער-לינע, אדאנק דער מאכפ- לאזיק״מ און פחדגות סון דער אינפעליגענץ, איז ױ צעשםליטערטקײמ פון א״דאפע אזױ גרוים, װי ק״נמאל, און עם קאן גאר ק״ן ר״ר נימ ז״ן, פון דעלכעד ניפ איז בױדערלעכער, געםיינזאמער אקצ־ע. נימ געקוקמ אױף דעם שױעקלעכן און געסערלעכן װירפשאפט- לעכן קריזים, װעלכער האמ אין א גלײכער מאם געמראמן אלע אונ- זערע לענדער, האט זיך, למשל, ױ אנפ־רעד מ־ן דער װ־רפשאפפ, ד א־נדוםטרעלער און באנקיק יװעלכע זײנק דאך דענדערמ מאל קליגער םון אונזערע םראפעםיאנעלע ױפלאמאקי ניט א״נגעגעבן צו שאפן אן א״נה״םלעכן פדאנט צ־ םארט־רקן דך פון דער נע- םאר — ה״נט װער שמועסט שױן, מ״ן ט״ערעו־ סעױן, צי װעלן דך קאנען םאו־א״נ־קן אלע זײערע גענעראלן אין אן אלגעמ״נעם ק־ײנפ׳ פראנט, אמ-ױ גענעדאלן, װעלכע האלטן נאר אין אײן טראכמן און װארטן אױף דעם מאמענט, װק ױ זאלן קענען אפהאלטן ז״ערע נ־צחונות אײנער איבער דעם אנדערן. נק, א־ך דאג דאם א״ך אדו־ס, וױ מױן טיפםטע, או־פױכטיקםמע איבערצייגונג און אן שופ אפטימיזם, אז איך האלט רוםלאנו־ א־ן דער ה־נדכט לחלדמ־ן אויסעד יעדער געפאר, און אין דעס מאמענט א־ז ג־כער פאראן מער געפאר סאר א םלחמהי צװישן םארשיידענע א־יראפע־שע מלוכות. איך לייקן אבער גארנימ, אז צוליב װירטשאסטלעבע טעםים און מחמת דעם ױינעם אינםטינקט סון זעלבםטאױפהיטונג װעלן ױ בױיטע ק־ײזן שטרעבן אויף אן אנדעד אוםן, אן בלוט-םארג־םונג צ־ שאפן פאר רזסלאנד כלערלײ שװעדיקךטן. אבער - ז״ט מיד נאך אמאל מיחל םאר םיץ אײםריכפיקײט - איי האלמ, אז דאס איז ז״ער און ױער לאגיש. עס םארשט״ט דך אל־ין, אז ױ אלמע סאציאלע אררענונג דארף מ־כ בל המ־טלען שטדענן צו דיםקרעד־ם־ק ױ נ״ע, םונקט אזד װי די באלשעװיסטישע נײע םאצאלע ארדענונג באמיט דך ודדער אונטער- צװלייגן םארשײו־ענע אויפר־־ם-מאטעױאלן אונטער דער קאםיטאלם- טישער אדדענונג אין ױ קאלאנ־עם א־ן נײ יעדער אנדערער גע- לעגנה״ט אמ-ױ באהאלטענע מלחמד,, אט-דער געדאנגנל איז נא- פי,־לעך, און איך האלט, אז דאס איז א םך מאראלישער, אײדער דאם, װאם ױ גרויסע קאפיטאל־םטן פיק איצט עסקים מיט תד ראטן-טאבט. װאס דארף מען ל״קענען: עם ק־מט םא־ א נעראנגל, אן אנטשיידענער דועל םון אידעק, א דועל פון א־נטערעםן צװ־שן צװיי סאציאלע ארדענונגען, און װאם ערלעכער, און װאם אםענער ער װעט געםירט װעק, איז אלץ בעסעה. דער ראױקער דועל מיז אבער דורכאױם איבעו־געטראגן װערן אויסשליסלעך אױסן גײסטיקן און געשעםטלעבן נעביטז מיר דא־םן דך אנטקעננשטעלן א־ן נ־פ דעדלאזן, אז מענטשן זאלן געסירט װעזץ צו דער שודטה בלויז צוליב נאציואנאלער גאװה, צולינ עקאנאמישע פעאריעם, צװליב םרעמדע מערק, אז םיליאנען ױטיקע מענטשן ואלן װ־דער נימ געבראבמ װערן אלס קרבן אויסן מזבח םון ױ אינטערעםן םון יחיױם. איך האף אנער, אז די דאויקע נעסאר איז םארא־בער־ פארפ״דלעך ־־ קאפיטולאצ־ע. אלע ־ױעות מ־ט דעפ םינדםמן םא־ ז־ט־װן אױםרוף װעגן טאװעט-הסלאנד ױנען דערדױקט געװארן, אלע א־־נדױקן פון אפאלט־שע א־ן גיט-פארא־נטערעם־רטע מענטשן ראט מען אויפגענומען מיט אוםצומרױ און ױ געהאלטן פא־ םאלש. א־ך האב דאם אלק רודכגעמאכט אץ איבערגעלעבט. בשעת א־ך האב דך אומגעקעדט םון מ״ן ר״זע אין ױםלאנר א־ן האב א־ן א״נ־קע ארט־קלק ערלעך און או־פר־בט־ק אנגעװ־זן אױף דער ממש-ױא־נדע־לעכער קך־אפט םון או־םגעהאלטנק״מ ם־נם הם־שן םאלק. אויף ױן פעלק״ט צו לייק און אױף א״נ־קע פאזיט־ױע דער־ גױ־בונגען. א־ן דע״ב״ האב א־ך ז־ך מיט ק״ן א״ן װארט ניט אפגעהסן װעגן ױ םאליט־שע סראבלעטען -דאבן דאך אלע אהם מיר דערקלערט, אז איך האב דך געלאזן ״שיטן זאמד א־ן ױ אויגן־׳, אז איך בין ״ימעט א באלשעװ־ק־, אץ דערב״ האבן, ,װי געוױ־נלעך, ניט געסעלט ק״ן מער אדער װ״נ־קער ־־.־כז־כט־קע אנױ־מונגען, אז ױ באלשעױיקעם האמ דך א״נגעגעבן מ־ך ״א־בער- צוקױפ;״. יע־ער דער ,ױ״נ־קער ערלעך-ארױםגעזאגמע ם״נונג א־ן - ק־דם-בל - אזא, װאם ראמ אונמערגעשמראכן א־ן דער פאר־פ־- שער רעװאלוצ־ע א װעלבע נ־מ א־ז פאױמ־װע רערגר״טנג, א־ז גלי־ך אונפערדרקמ געװארן. ױ דאדקע מײנונג האמ געשארמ יער דאגמע, װעלכע האמ מ־מ געױאלר געדארסמ א־ייננגעקלאפמ װעק א־ן ױ מות־ת פון ױ מ־ליאנק לעזער, אז הםלאנד, ה״םט ראגצ שט״מ ערכ דעמ אומםארמ״רלעכן קדאך. םאר דער לעצטער צײמ האט ז־י ראם אלץ געענױקמ. בא• רא־מטע פאקמן ד,אבן דך ניט געלאזט פא־שו־ױ־גן. ,־אש־ת-כל אכ ־ער פאקמ, װאם הםלאנד האט, נ־ט געק־קמ או־ף ױ אלע ז־כעױע נב־א־ת א־ן םאדאויסזאגונגק, ,ױײמער עקם־םמירפ, און אועלכע מענמשן, וױ לא־ר-זשארזש און װאנרעו־װעלדע, װעלכע מען קאן דאך בשם-אוםן נ־ט חושד ױן, אז ז״ ז״נען ״כמעמ באלשעװי- קעס״, דאבן אזו־ אםן אגגעד״־־בן צ־ו ,~־־ן ױזןגן דער מעגלעכקײט, אז ױ רוסישע ־ירטשאםטלעכע א־דעע קאן םאײױרקלעכט ױערן, אז ױ צייטונגען אוז ױ פאלימ־קער ױנק גענױט געװען אראפצו- נעמעי ױ אלטע םלאטע א־ן ד סארב״טן אײף א נ״ער, און א־ן דער זעלבער צ־ימ, װען אקארשמ נעכמן א־ז רוםלאנד געלעגן אויםן פויטן-בעט און נאך א לעבעױקע םארבאלזאמירט געװארן מיט זאלב פון פאלשץ מ־טגעפיל און באהיערונג, איז ד אויף צ־מארננס א־־פ- געשמאנען, ור א הז, װעלכער קאן מימ ז״ן עקמפא־ט, מיט ז״ן פאל־טיק םון ני־ער־קע פר״־ן, מימ דץ שקלאםן-ארבעמ באדראען, א־מצוברעגגק דעם אמעדקאגישן אדן ענגלישץ האנדל. אדן עט- לעכע ח־ש־ג ױ־כאנאנד װערט אױף ױ גהיסע צײטונגס-םלאבטעס מ־מ גה־םע א־תיות געמאלן דעד געשפענםט םדן דער דום־שער געבא־• א־צמ האבן אמ-ױ קר״זן דערזק ױער געסע״לעבן טעות, ,ױעלכן ױ האבן במשך ם־ן צװעלף ־א־ געפלעגפ, ש־לרערנדיק פאר ־ער אײדאפעלשער עפנמלנכק״מ חמלאנר אלם נ־ט -געפעדלעכע אץ פא־משפטע צ־ם אונטערג־ץ. עס א־ז ק״ן םםק ניט - אז ו.ע- וױםע ב׳אל־מישע קר״זן דאלמן א־צט, אז פק מ־ז דודכאױם ״אנ- ־אגן״ ױאמ, װאמ מען האמ אץ דער דאדקער צ־יט םאױזען און הרבגעלאזן, אז מען מ־ו מאב־ל־דרן אלע בוחות און דערשט־קן דעמ געפע־לעכן שונא, א״רער נאך ער װעט בא,ױ״זן צוהקצו- ק־מען צ־ זײנע בוזצת, אײדער נאך עד װעמ באװ״זן, ז־ך אן עצה צו געבן א־ן דך באםר״ק פץ ױנע װירמשאםמלעבע שװע- רק״מן, אדאנק װעלכע ע־ א־ז נאך םא־שלאםן אין זיך און, קאן ױ;, א־אנק ױנע קאלאםאל־ע מענמשן-מאמן און אפילו אדאנק ױנע א־־עע;, איז ער נאך ניט געױארן ױ אגרעםיװע סכנה סא״ דער א־צמ־קע־ םאצ״אלער ארדענונג.