Literarishe bleter · 1931-03-20 · 12 (20.3.1931) · p. Seite 223

ליטערארישע בלעטער נופ. 12 (359) זײט 223; ח מ ן מ י י ז י ל / ו ו א ר ש ע ד א ם ט א י ע ו ו ם צ ו ז ײ ן ס 5 ט ן יזןרצײט אונז או־ס װי אמין עונעון, וואש ד,אט פאדנאשט א־ן :״ן :עץ כעזונטע טענט׳טן, - אזוי סיל אומנאט־רלענע :זזמאד־־״ט, אװ־ ם־ל או־םנע• ,־״צטע עק־טנ־ת וו״זן א־ויש ד־ :יענט־צן םא־ עםעט א שאדהוי״ענעד זאך. דעד העכטטער םונקט ס־ן אט דעד אנגעצויגנק״ט, ם־ן אט י־עט :טדרדיקן ־טטרעבן און ־א־.; ז־ך א־ז דאטטא־עדשק־ט דערק ״םא־• דאטטאק׳• <דער אונטעהעװאקטענער>, װאו דער י־״״םט׳העלד הא־ט א־ן א״ן ־טם־ק און אויט־טם־ק, זובן און נאכז־בן ז״נע אודםיקע טענטשן, ב״ װעלכע ער טוז עשעט דעה״ן, דעדװיטן זיד. ײש ב-אלט אן אםםמאל איטרעק, א־טוידער םון אט דעט םונאנ־ערקל״בן ז־ך א־ן ד• אלע א״נדלה״טן און שדט־־םדט־ט, אין דעט פ׳־נאנ־עג־־ט־פהדן, א־ן דעב אנאליזיק. אזא מין ־טוידער-געםיל האט טען געדיט ב״ש אנאטאמיק דאט עהטטע מאל אמענט־טלעבן קעדפער. און אט דעד געפיר א־ז נאך ־טטארקעד, װייל טאד אונז ז״נען נ־־טט ק״ן טו־פע קעדםעד, נאד לעבעד־קע, צאםלדיקע רענט־טלעבע װעזנט. א״ן מענט־ט םא־ן צװ״טן א־ז ב״ ־אשטא־עװמק־ן א מין מאג־ נעפ. עס צ־ט בםדר צו, שלעםט א־מ נאך און ער באן א־מ אװ־׳ םא״טלעםן א־ן נף-הקלע. עם העלםט נ־־טט דעס מענם־טנש ,דעק ז־ך, עט העד־טט אםט ב״ ז״ ב״ק אן עק־טנותהקע ל״־נ־טאפט אנצו טאן װאס־מעד יסוהס, ם״ג־קן, ד״צן דך. און אט־ד־ ם־נק־נג״ ל״דנ־טאםט קומט אםט םון אומגעהי־עדעד ט־םעד ל־בע. ־א־ לנבצן א־ן צ־ען ז־ך א״נע־ צוב צדייטן א־ז א ,דילדעד פב־בי־טעד גע־אננל, א־ן װעלבן ־עדער א״נעד װענדט אן ה והט־ג״ענ־יקע מיבלען מען םאדגעסט דערב״ דאס אהמ־קע לעבן, םען טוט ז־ך או־ס פון אלצ־ ד־נג, און מען א־ז ־טטענהק, אן א״םהער א־ן א ״באלאגעדונגסי. צו־טבאנד,. עס א־ו דעד יטלאבט־םעלד םון א־נעד״נ־קסטע לעמםנ־ ד־קע װעלטן, גע־אנקגן־ד־לנב, יטטדעבונגען־געם־לן װינען גואב־ל־־ ז־דט ב־זן לעצטן. און א־ן אט־דעב לאננ-דױערד־קן ־טלאבט ז״נען דא אז א ־טיעוד אומבאקאנטע זעלנער, װעלבע ז״נען אר״נגעםלאני טעדב א־ן דעב קד־ג, ט־אגן או־ף ז־ך די ־טדע,־ע ־1אםט און קו מען אםטמאל אוב א־ן דעס גע,־אנגל... און װען מ־ד ק־קן ז־ך ־טטאדקע־ ־צו צו דעט גאנצן גע׳ פלאנטער, צו דעב םענט־טן־ד־דװאר, דאס קנו־לט װך, װ־קלט זיך, ראנגלט װך אין דאסטא־עװסק־ב דעדק, - דעדבליקן מ־ד א־ן דעד ־טפ־ק, אז אין דעב גאנק תוהו״ובוד״' א־ז דאך םאדאן דאס װאבע או־ג, ראב געהאדבזאמע או־עד, דאס ם־לנד דע האד־ן פון דעס גת־סן, גענ־אלן הבטער. נייטט אלעמאל איז עס םאד א ז״ט־קן, א־־בנ־ או־ם־קן לעזעד קאנטיק. אבער עס א־ז דאם אױג, װאם זעט, דאט א־־־ עד. װאס העדט, און ה האגט, װאש רעג־דט. א מאדנע הנאה האט דאבטא־עװסקי םון אט־דעב אנגע־טט־ענגטן צו־טטאנד, צו דעייבן עס ק־מען ז״נע מענט־טן, און ער־טט א־ן א־א מ־ן צו־טטאנד קאן ער העל באל־יבטן ה מענטיטלעבע םס־ב־־טע געה״טענ־שן, קאן עד אױםדעקן דאם ט־ף־פאדבאדגנסטע, ע־קד־הע־ק־ימהקע א־ן דעב מענטשנס םס־בןק. עד־טט דא צייב־י־ט װך דאבטאיעװבק ס טאדענט, און עב ם־נקלט, יטעמעהרט און םאדבלענדט ממ־ט ד־ א־־גן ה ק־נסטלעה־טע, מ״סטעהשע ד״תגלות םון דעב גרו־סן האהן־און נע־םה-הבפער. וו ז״נע אלע װערק ז״נען װ־ אםלאנט־עד, - און א־ן ז״ א־ז בא־ ־אן דעד ־טטענהקער דראנג און װילן א־ב םונאנדעדציװיקלע;. אבעד -;־,־ פלאנטעד א־ז ני־טט ק״ן אויסערלעך-קינסטלעד־־טער מעטא־, אנגעדענדט מ־ט דער סםעציעלער בװנה ״אר״נצונאק•־ דעם נא־דן -־ענער א־ן דעד אקצ״ע םונב װעדק. דאסטא־עדסקי א־ז װ״ט ג־־טט ־עד אויטגע,־עבנםער, קאלטעד ס״סםער־ארב־טעקם, װעלבער זאל ־טאםן אדערק דויט א פעסט־אגגעצ״בנטן פלאן. עס איז נ־־טט ק״ן בב־דנ־ ״קעד פי׳אנטעד, בה םאמעלעך, קאלטבלוט־ק א־ן בהדה״ה דערנאך א־־בפלאנטעק. דאסטא־עדסקי ״פאקט״ ז״ן העלד אומגעהבט, אומ־ געהכט םא־ ז־ך און א־מגע־־־בט םאד דעב העלד גוםא. ער זעט א־ב ׳:־־־; א־ן ט־אנס, א־ן געא״ל, אין ז״ן פארנומענק״ט. ו־ער העלד א־ז ־טוין פאדקנ־פט און םא־בונק מיט מעגט־טן, מ־ט םאסיהגגעי, עד א־ו י־-״־ן םאהטולהקט, עד איז ־טוין אנגעלאדן מיט יטװע,־ע לאסטן, א־ן ער א־ז םדיו״ב אםציװ־קלען ז־ך, פ־נאנדעדט״לן זיך, אױםקלעק :אבן. םעסט־טטעלן באצײנגען. דער העלד, און צוזאמען מ־ט א־ב ־אסטא־עװסקי, האנן צילן, און אױםגאבן, ז״ האבן פאד ז־ך א ג־־ב־ע, א לעבנס־מיסיע. אלץ איז געיטטעלט אויף דעד קא־ט, — -עבן, געװיסן, אלדאס ה״ל־קע. עם איז אגעװ־רבל, אין װעלבן עס ד־״ט זיך דער מענטש און מ־ט איב ה םאס־רונגען, - און מיר ״״בן נ־שט: צי דער מענטש װערט גע־אכט פון ה געשעענ־שן, אדעד ־־ געשעענישן ,װערן געטהנן םונב מענטש. דאסטא־עװסקי םארװארפט אװענטקע א־ז דעב געװירבל, ער ־־־״ םוז דאדטן םאגגק, אבעד דער געװירבל צ־ט-מ־ט דאסטא־עדבק־ז ג־םא. ,דאב מער דאסטא־עדםקי דערנענטעדט זיך צו ז״נע מענמשן און ע־ ז״עדע אינטעדעסן, װאס מעד ער װיל םונאנדערקל־־בן ז־ך א־נב מ־שמאש םון באצלינגען, טענות-תב־ע־וג םארלאנגען, נאגעד;,-- אלין דער ־,־״ט זיך און פאדדר״ט זיך דער מענטשן־און;עשגוענ־ש- קנו־ל, און עס א־ז שװעד צו באםן דעב שםיץ, םון װעלכן מען זאל קאנען אנה״בן דאב אםוױקלען. אט מ״נק םיר, אז דאסטאיעװסקים מענטש װ״סט קלאר און ־״טלעך װאס ער װיל, װאוהין ער שטרעבט, און ז״נע אלע טואונגען ־״נען געװענדט אהין, צוב געי.איטן ציל. אבער א־ן אװיילע אהס א־בע־צ״נן מ־ר זיך, אז נישט דער מענטש וױל, נא־ עס װ־לט ז־ך א־ב, נ־שט ער טוט אליין, באדאוסטז־נ־ק, נא■־ עם טוט ז־ך. ער .־וערט :ע־קד געטהבן, גע־אגט פון עםעס אנ״טש, װאס בװ־שטשעט איבעד ־־־; ל־יב אן אויפהעד. און וױ וױיטאגדיק עס זאל נישט ז״ן אט ־אב אומבאקאנטע, גהיזאמע, װאם יאגט און טד״בט, - העדט עס דאך נ־שט או־ף צו לאקן, צו מאנ־ק דעם דאסטא־עװסקי־מענטש. און עס א־ז אזו־ אומגעה״ער־װיכטיק אט דאס געה״םענ־שע, גה־זאמע, אז מען א־ז גהיט אל־ן אװעקגעבן, םון אלץ זיך אםזאגן. אלדאס ־א״גענע, א־נט־מע װערט אםגעהקט אן אז״ט, מען א־ז מסקיר ה״ב, גדיק און מען לאזט זיך אויף דעם ״געיעג־ עו אט דעס אומבאװאועבן. צוליב אט דעב עםעס װערט םען אד־ינגעצויגן אין משונההקע רהיזן, מען :אגעגנט זיך םיט מענטשן, טיםן, מאדנע באשעםענישן, ױאם אױך :אד זיי אױ אויבע־סט-וױבט־ק צו דערנ״ן, צו םא־שט״ן, צי דער• ־־־בן זיך דאס פארבארגענע, געה״טענישע. אםטמאל וױיזט זיך עס (ס ו ף ק ו מ ם)