Literarishe bleter · 1931-03-20 · 12 (20.3.1931) · p. Seite 222

ליטערארישע בלעטער נומ. 12 (359) זײט 222 און דא. װי עס זידט און ששודעםמ, און װי אנדער־ט עם ז־ינען די ״גועוד״ אונזעדע םון יעגע נאװעגוגגען, װאם עזטארק םזן דעד װעלט, אין װעליכער םיר זיינען צוםעליק ארײגגעסאלן. מעגששן קו־ מען זיך צונויף אויפצופלאנטעק די קנולן, אין װעלנע מיר האבן זיך אלײן אײײנגעדױימ, אבער װאו צװיי מענש־גץ באגעגענען זיך ,־ועק יכל הםחור, דרײ נײע פראבלעמען געכוירן װעגן זײער :אגענעניש :ופא, און אזוי גײט עם אן אםוף. צװישן די שטארקע פא־לאנגען, װאס באװעגן דאם מענטש- לעכע הארץ, האט םען אפט םארגעםן ארײנצורעכענען די םאנים־ כישע לײדנשאפט. און דאך איז דאס אן אמתע ברענענדיקע לײ־נ־ טאב־ט, װאם לאזט אונז ממש ניש רוען. אין דעד שפראך האבן מיר באשאפן אזעלכע אײעעבאקענע פ־אזי און ־יערטלעד, און װי נאר מיר באגעגענען זיך מיט עפעס א פארםלאנטערשן ענ־ן און עם ה״בט אן צו שװינדלען פא־ די אויגן, װי גוט עס װערט אויםן הארצן, װען מיד באנוצץ יענע װערטלעך, װאם דױקן אױם אונזעד מאניסט־שע ל״דנשאפט. װק ארענטש גיש אקנײשש דעם שטערן און זאגט אױ־ם ״נאך אלעמען״, אדעד ״סוף׳בל-םוף״, אדעד ״אין דער לעעטעד שודה״ אדער ״גױנט׳פאקטאד״ א־עד ..אין דער אמ־ן״, א־ער נאך איעלכע װערטלעך, מעגש איר זײן זיכער, אז דאם גױ־ט ער פאר אונז אװעגעטא־ישן מאלצ״ט, װאו מען םרעגלט אם או־ף אײן פאן בלע-םיני װילדע נראזן מיט שא,־'ירקות. און װער פון אונז קען זיך דען באפדײען פון דער גליענױקער מאניסטישער לײדנשאפט? (ם ו ף ק ו מ ם). מאטעמאם־שע אםעראציעם, װי קלוג זײ זײנק אין פיזיק און א־ן פיזישער אםט־אנאמ־ע. מאשעםאטישע גענג, םיר האגן זײ דאך אלײן אויסגעטראבט, אלײן זיך דעת,־אבן צו זײ, א־ן װי הילפלאז ו״ װע־ץ, װען מי־ װילן זײ אנװענדן אויף זיך אלי־ן. אין דעד :יט־■ לעבעױקער װעלט שפירש זיך עפעם אזא מאיעםטעט־שקײט אין גאנק אזא או־םגע־עכנטקײט אין באװעגונג, אז ציפערן קענען אויפבאפן װאם עט קומט פאי, ײינציקםטנם אץ ױ סאמע װײטםטע םאלן קען םםאט־םטיק באשט־מען זיכערע אלגעמײנע טענדעגצן. און בײ מענטיגץ? או־ך דא ,־עדט מען װעגן אלגעמײנע באשטימטע געזעצן, אבער גל״ך קומען אונז־ע־ע װאויל׳באקאנטע פ־״נר ״אויב״, ״אפשד״, ..אבער״, ״מע־ א־ער װ״ניקער״ און ענלעכע פ־ן רעם מין און פילן אן ױ לופט מיט אזא פא־ט־יבנױקן גאז, אז ױ געזעצן בל־יבן ליגן פאר׳ ה־שטע אין די הענט םון זײערע פא־שע־. מען קען נ־ט זאגן, אז דאם א־ז אזו• אץ אלע פאלן, אבער דאם טרעפט ז־ך גענוי אפט, אז מען זאל פילן, אז ם־ד האבן דא צו טאן מיט גאר אן אנדעד מאכעױאל. ניט אײנמאל האט םען שו־ן געזוכט א־ײנצ־ב־ענגען קאלטע מאטעמאט־ק א־ן װארע־םע־ מע:טש'ס;זרש.־נג, אבער װאם ק־ממ ארו־ם, אז מ־ר ז־נען,. װײזט אוים, לבתח־לה ניט געמײנט יעװארן צו ז״ן ױדעקט פא־בונרן מיטן אוניװע־זאלז פלא;. קוקן מיד אויף די שטערן און ז״נען ז״ מקנא. א־ן װק מ־ר קוקי או־ף זײ זאגן טיד, װען מ־ר ג״ען אדעק םון אקאכיקע־ מענטשל־עכער פאהאמלונג, איז טאקע באמת פאראן װאם מקנא צו;״ן. רארט זעט אלץ אויס צו ז״ן אזו־ רױק, אזוי גלאט, אזוי שטיל, אזי־ מאטעמאט־ש עק־אכט לזנגע ר*ס*נען, װ#ס ױ.ןנן ז־ך געירוקס *ויף די עפגלסן *ן סעגלעמ ע״םוננען, עסלענע *ון נװ״נניק י#ר, דערהויפס *ין ,ס<רגען-זשוינ*ל״ *ון *ײך *ין בונס*רם. זײנע רןוםונעי זיינען זיכער געװען סין די נעסטע, װ*ס די ײדישע *יעסע ה*ם װען געדדוקס. *ויך אץ זײ ה*ס געסײח־לס די דינ• סעדיסע ס*נט*זיע, *ויך *ין זײ *יז ער געװען * נזהר *■ן דער ססױ*ך. דער דיכסער ר*ס געגלײנס, *ז זײנע י*מ*נען זײנען ס ן דעס ענסן קונסס■ מין. זײן דיכםעי־געװיסן ה*ס עס פון *ים ס*רל*ננם, כ*םש *ונסער *נדעיע *ומססענדן װ*לם דןלינקי זיכער *ינערנעל*זן סיל נענד, ניס נ*ר םיס *מתער יעברעןסער *ון ײדיסעי דינסונג, נ*ד *ויך •ר*זע*װערק פין ו הע• כערן מין. די *ײםינגס-עינעם ה*ס דעס גרײםן דיכסעד *ינגינבן ד*ך נים םזי• סלונגען. ניז מיס בװײ י*י בוריק, װען זײן קר*נקר,ײם ה*ם נ*ך *ים ניס געה*ס *ױי פארבערמ, ה*ם ד*ליבקי געירוקם *ין ״ם*יגען'יסײנ*ל״ יעין זונס*נ פ*בלען, *ר נינעיע ש*פונגען, ײי *ויך ליים ״דיסע לעגעניעם, םון די *יבעי עװײ הונדזרס פ*נל־:ן זײנען סילע געװען *סתע דינםוננ, סיס סײנעם מיס *ון גיסער ס׳ןריך. װ*ם ק*נען פ*רג־יבן װערן םיס די נעססע םון דעס מין... שײן ליננריק *ײף זײן קר*נקננעד, נסעס * נליניער, ה*ס ער גע• סײנן זײנע זכיוניד.. װ־פל ס*-םיקן מ*שער *ל עי ה*ם פון יעש *ינעיגעי ל*זן *יז דערתײל נים נ*ק*נס•. נאר װאס רערשינען אין מיסטישן ליכט לידער םון אלעקסאבדער לעװינסאן ■4■ םרײו 30 םלננט 81088 800£ 8יא*1¥1מ810£ .€^\נ 1)$€000 182 .א .5 .11 )1זס¥ נעחם-מענדל דאליצקי *ין עלםעײ סון 75 י*ר *יז גנס *יבן *יבס *ין *םעײקע דער ב*• װוססע־ העניעןש״-ךיסער רינסעי *ון ר*ם<ניסס ם. ם. י#ליבקי. יער ם־ור• סס*רנ נער ה*ס *ננעהויכן זײן ליסע־*יישע ק*ײעדע *ין דעי ווקיפה פון סרץ סס#לענסקױ, י• ל. ג#רי*ן, יהל׳ל. ער *יז גענײדן *ין ני*ליסס*ק, ר#רס *ײפגעװיקסן. בו 19 י*י שרײבם עד *ן * נאסיריסע נ#עמע *ין העברעןס ,ליקוי סני הםאורװז *ו סני בײקים סחנלי זה נזה״, װ*ס *י *ין 1878 סארעפנס־עכס נעײארן *ין ״הסווד״. ער פ#יעפנםלעכס דערנ*ך לייעי, **עמעס *ון ועיב״ליננען, װעלכע װעין ססארק ■#פילער נ-ם ר#ס#לםסיקן ל״ענער. סען ה.ס *ים געהאלםן *ין יענע י#רן *לפ רעס גײסשיקן יירס פוז ר׳ יה רה הלײ■ *. ל■ ג#יד#ו ה#ם *ין *ײנעם * ש־ר געסײבן בו דןןליבקין: .נאדיר םײן םעדער, גײ *ויף *ון ירסע סײן *רם :״ *ין 1892 פ#יס יזליבקי *ײבער קײן נײ'י#רק. ער סרעס *ײין *ין דער ד#רם-קער ײדישער םענלעכער נרעסע, ס*רעפנדלענס י#דס י#ס#געז (די בןל דעױגרײכס * ה#לנן הונדערס), *ויך לידעי *ין פאנעלן *ין דער ײייסעד ספראך• *ין 1898 ה#ס דאליבק■ *רויםגעגענן * חװס״זשורבאל .יי בײס״ מיס דעד נ*סײייקונג פין די *נגעזעענםםע ״דיסע שרײנער *ין *סעריקע. ,דער ריזיקער ט -.ל*נם — שדײנס ,װילנעך ם#ג• — ד.#ם *ין נײס בעפיבלס זײנע נוחית אויף סענלעכער ב״פונגס־#רבעפ, װ#ס ער ה#ט געס#ן סיס זײן נענןדענער הוזסדה. ער ה#ט געהוס ו גרויםן עיפ#לג מים זײנע